Natuurkunde 1: Mechanica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 16 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Kinematica

Snelheid
v = v0 + a·t
Verplaatsing
s = v0·t + ½·a·t²
Zonder tijd
v² = v0² + 2·a·s
Eenheden
1 m/s = 3,6 km/h

Methode

  1. Noteer wat je weet: v₀, v, a, t en s, met eenheden.
  2. Kies de vergelijking met je drie bekenden en de onbekende.
  3. Kies één positieve richting en geef tegengestelde grootheden een minteken.
  4. Los op en controleer of het antwoord fysisch zinvol is.

Wetten van Newton

Tweede wet
ΣF = m·a
Gewicht
W = m·g
Kinetische wrijving
Ff = μ·N
Op een helling
langs: m·g·sin θ, loodrecht: m·g·cos θ

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema met elke kracht op het lichaam.
  2. Kies een positieve richting langs de beweging.
  3. Ontbind krachten in componenten langs en loodrecht op de beweging (op een helling: m·g·sin θ langs, m·g·cos θ de helling in).
  4. Pas ΣF = m·a toe langs de beweging; wrijving is μ·N tegen de beweging in.

Kogelbaan

Componenten
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Positie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maximale hoogte
H = h + vy²/(2g)
Worpafstand (vlakke grond)
R = v0²·sin 2θ/g

Methode

  1. Ontbind de beginsnelheid in componenten: vx = v₀·cos θ en vy = v₀·sin θ.
  2. De horizontale beweging heeft een constante snelheid; de verticale beweging heeft versnelling −g.
  3. Bepaal de vluchttijd uit de verticale beweging.
  4. Gebruik die tijd in de horizontale beweging om de dracht te vinden.

Cirkelbeweging

Centripetale versnelling
a = v²/r = ω²·r
Centripetale kracht
F = m·v²/r
Hoeksnelheid
ω = v/r = 2π/T
Vlakke bocht, wrijving
vmax = √(μ·g·r)

Arbeid en energie

Kinetische energie
Ek = ½mv²
Potentiële energie
Ep = mgh
Energiebalans
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Wrijvingsarbeid
W = μ·N·d
Vermogen
P = W/t

Impuls en botsingen

Impuls
p = m·v
Behoud
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Volkomen inelastisch
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Stoot
J = F·Δt = m·Δv

Methode

  1. Kies een positieve richting en geef elke snelheid haar teken.
  2. Schrijf de totale impuls vooraf op: Σm·v.
  3. Bij een volkomen inelastische botsing bewegen de lichamen daarna samen; bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden.
  4. Stel de impuls vooraf gelijk aan de impuls achteraf en los op.

Veren en slingers

Massa aan een veer
T = 2π·√(m/k)
Slinger
T = 2π·√(L/g)
Hoekfrequentie
ω = √(k/m) = 2π/T
Maximale snelheid en versnelling
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energie
E = ½·k·A²

Golven, geluid & optica

Golfsnelheid
v = fλ, T = 1/f
Snaar
v = √(T/μ), μ = m/L
Geluidsniveau
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Puntbron
I = P/(4πr²)
Staande golven
snaar of aan beide kanten open buis fn = n·v/(2L); aan één kant gesloten buis fn = n·v/(4L), n oneven
Dopplereffect
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Brekingsindex
n = c/v, λ = λ0/n
Wet van Snellius
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritieke hoek
sin θc = n2/n1
Glasvezel
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Lenzen en spiegels
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Dubbele spleet
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Tralie
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Enkele spleet
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Methode

  1. Bepaal het soort opgave: golfsnelheid, geluidsniveau, staande golf, Doppler, breking, lens of spiegel, of interferentie.
  2. Schrijf eerst de formule op: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) of n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Reken eenheden om: nm, mm en cm naar m, en controleer of hoeken vanaf de normaal worden gemeten.
  4. Controleer tekens en aannemelijkheid: een virtueel beeld heeft dᵢ < 0, een naderende bron klinkt hoger, een aan één kant gesloten buis heeft alleen oneven harmonischen.

2Oefenopgaven

1.KinematicaGemiddeld
a = ?s = 1700 m

Een vliegtuig heeft 220 km/h nodig om op te stijgen en de bruikbare startbaan is 1700 m lang. Welke constante versnelling a heeft het vanuit stilstand nodig?

v₀ = 0v = 220 km/hs = 1700 m
a = m/s²
2.KinematicaMoeilijk
a = 20 m/s²

Een modelraket wordt vanuit rust recht omhoog gelanceerd. De motor geeft hem 2,5 s lang een constante opwaartse versnelling van 20 m/s², waarna de motor stopt en de raket vrij beweegt. Verwaarloos de luchtweerstand en gebruik g = 9,81 m/s². Hoe lang na de lancering raakt hij de grond? Vind t.

a = 20 m/s²t1 = 2,5 sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Wetten van NewtonGemiddeld
θ = 20°30 kgF = ?

Een doos van 30 kg wordt met constante snelheid een helling onder 20° met de horizontaal op geduwd, door een kracht evenwijdig aan de helling. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,1. Gebruik g = 9,81 m/s². Vind de duwkracht F.

m = 30 kgθ = 20°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
F = N
4.Wetten van NewtonMoeilijk
θ = 20°blokv₀ = 8 m/s

Een blok krijgt een duw, zodat het met een snelheid van 8 m/s een helling onder 20° op begint te glijden. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,3. Gebruik g = 9,81 m/s². Hoe ver d glijdt het langs de helling voordat het stopt?

v₀ = 8 m/sθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.KogelbaanGemiddeld
v0​ = 22 m/s30°x = ?

Een bal wordt onder 30° boven de horizontaal vanaf vlak terrein weggeschoten. Verwaarloos luchtweerstand. Vind de horizontale afstand x die de bal aflegt voordat hij de grond raakt.

v0 = 22 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
x = m
6.KogelbaanMoeilijk
h = 20 mv0​ = 25 m/s55°x = ?

Een bal wordt onder 55° boven de horizontaal vanaf de top van een 20 m hoge klif weggeschoten. Verwaarloos luchtweerstand. Vind de horizontale afstand x die de bal aflegt voordat hij de grond raakt.

v0 = 25 m/sθ = 55°h = 20 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.CirkelbewegingGemiddeld
r = 125 mvmax​ = ?

Een auto neemt een vlakke bocht met een straal van 125 m. De statische wrijvingscoëfficiënt tussen banden en weg is 0,5. Gebruik g = 9,81 m/s². Bereken de hoogste snelheid vmax waarmee de auto de bocht kan nemen zonder te slippen.

r = 125 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.CirkelbewegingMoeilijk
r = 0,7 mv = 7,5 m/s

Een bal van 0,9 kg aan een touw van 0,7 m wordt rondgeslingerd in een verticale cirkel. In het laagste punt beweegt hij met 7,5 m/s. Gebruik g = 9,81 m/s². Bereken de spankracht T in het touw in het laagste punt.

m = 0,9 kgr = 0,7 mv = 7,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Arbeid en energieGemiddeld
25°d = 5 mμ = 0,25

Een blok glijdt vanuit rust een helling af onder 25° met de horizontaal. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,25. Vind de snelheid v nadat het 5 m langs de helling is gegleden.

θ = 25°μ = 0,25d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Arbeid en energieMoeilijk
h = 2,5 mL = 4 mμ = 0,25k = 4000 N/m

Een blok van 4 kg wordt vanuit rust losgelaten op hoogte 2,5 m op een gladde helling. Onderaan steekt het een ruwe horizontale strook van 4 m over (μ = 0,25) en loopt daarna tegen een veer (k = 4000 N/m) op een glad oppervlak. Vind de maximale indrukking x van de veer.

m = 4 kgh = 2,5 mL = 4 mμ = 0,25k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Impuls en botsingenGemiddeld
4,5 kg9 m/s3 kg

Een karretje van 4,5 kg dat met 9 m/s rijdt, botst volkomen elastisch en frontaal op een stilstaand karretje van 3 kg op een wrijvingsloze baan. Bereken de snelheid v′1 van het eerste karretje na de botsing (positief in de oorspronkelijke richting).

m1 = 4,5 kgm2 = 3 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Impuls en botsingenMoeilijk
27 m/s8 m/s

Een bal van 0,1 kg raakt een muur met 27 m/s en kaatst recht terug met 8 m/s. Het contact duurt 10 ms. Bereken de grootte van de stoot J die de muur aan de bal geeft.

m = 0,1 kgvin = 27 m/svout = 8 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Veren en slingersGemiddeld
L = 1,3 m

Een mathematische slinger heeft een lengte van 1,3 m. Gebruik g = 9,81 m/s². Bereken de slingertijd T bij kleine uitwijkingen.

L = 1,3 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Veren en slingersMoeilijk
2,2 kgk = 210 N/mA = 14 cm

Een massa van 2,2 kg aan een veer met k = 210 N/m wordt 14 cm uit de evenwichtsstand getrokken en losgelaten. Bereken de maximale snelheid vmax.

m = 2,2 kgk = 210 N/mA = 14 cm
vmax = m/s
15.Golven, geluid & opticaGemiddeld
FFdo​ = 50 cmf = 30 cm

Een voorwerp staat 50 cm voor een dunne convergerend lens met een brandpuntsafstand van 30 cm. Bepaal de beeldafstand di. Gebruik de tekenconventie 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 voor een divergerende lens, di < 0 voor een virtueel beeld).

do = 50 cmf = 30 cm
di = cm
16.Golven, geluid & opticaMoeilijk
λ = 486 nmθ1​ = ?

Licht met golflengte 486 nm valt loodrecht op een tralie met 400 lijnen per millimeter. Bepaal de hoek θ1 van het maximum van orde 1.

N = 400 mm⁻¹λ = 486 nmm = 1
θ1 = °

3Oplossingen

1.Kinematica

Antwoord: a = 1,098 m/s²

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Eenheden

v = 220/3,6 = 61,11 m/s

Versnelling

a = v²/(2s) = 61,11²/(2·1700) = 1,098 m/s²

Antwoord

a = 1,098 m/s²
2.Kinematica

Antwoord: t = 13,82 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Aangedreven fase

v₁ = 20·2,5 = 50 m/s
h₁ = ½·20·2,5² = 62,5 m

Vrije vlucht naar de grond

Los −h₁ = v₁·t₂ − ½·g·t₂² op en neem de positieve wortel.

t₂ = (50 + √(50² + 2·9,81·62,5))/9,81 = 11,32 s
t = 2,5 + 11,32 = 13,82 s

Antwoord

t = 13,82 s
3.Wetten van Newton

Antwoord: F = 128,3 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Krachten langs de helling

Constante snelheid: de krachten zijn in evenwicht.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

Duwkracht

F = 100,7 + 27,66 = 128,3 N

Antwoord

F = 128,3 N
4.Wetten van Newton

Antwoord: d = 5,228 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Vertraging

Beide krachten wijzen de helling af; de massa valt weg.

a = 9,81·(sin 20° + 0,3·cos 20°) = 6,121 m/s²

Afstand

d = v₀²/(2a) = 8²/(2·6,121) = 5,228 m

Antwoord

d = 5,228 m
5.Kogelbaan

Antwoord: x = 42,73 m

Kogelbaan: zonder luchtweerstand geldt x = vxt en y = h + vyt − ½gt². De twee richtingen zijn onafhankelijk, behalve dat ze dezelfde tijd delen.

Ontbind de beginsnelheid

De horizontale snelheid blijft constant; de verticale beweging heeft een constante versnelling g = 9,81 m/s² omlaag.

vx = v0·cos θ = 22·cos 30° = 19,05 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 30° = 11 m/s

Vliegtijd

Start en landing op dezelfde hoogte: t = 2vy/g.

t = 2·11/9,81 = 2,243 s

Horizontale afstand

x = vx·t = 19,05·2,243 = 42,73 m

Antwoord

x = 42,73 m
6.Kogelbaan

Antwoord: x = 71,58 m

Kogelbaan: zonder luchtweerstand geldt x = vxt en y = h + vyt − ½gt². De twee richtingen zijn onafhankelijk, behalve dat ze dezelfde tijd delen.

Ontbind de beginsnelheid

De horizontale snelheid blijft constant; de verticale beweging heeft een constante versnelling g = 9,81 m/s² omlaag.

vx = v0·cos θ = 25·cos 55° = 14,34 m/s
vy = v0·sin θ = 25·sin 55° = 20,48 m/s

Vliegtijd

Los y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 op voor de positieve wortel.

0 = 20 + 20,48·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (20,48 + √(419,4 + 392,4))/9,81 = 4,992 s

Horizontale afstand

x = vx·t = 14,34·4,992 = 71,58 m

Antwoord

x = 71,58 m
7.Cirkelbeweging

Antwoord: vmax = 24,76 m/s

Eenparige cirkelbeweging: een voorwerp dat met snelheid v over een cirkel met straal r beweegt, versnelt naar het middelpunt met a = v²/r, dus het heeft een resulterende kracht naar binnen nodig: F = m·v²/r. Die kracht wordt geleverd door iets echts: wrijving, spankracht, zwaartekracht of een normaalkracht.

Wrijving levert de centripetale kracht

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·125) = 24,76 m/s

Antwoord

vmax = 24,76 m/s (89,14 km/h)
8.Cirkelbeweging

Antwoord: T = 81,15 N

Eenparige cirkelbeweging: een voorwerp dat met snelheid v over een cirkel met straal r beweegt, versnelt naar het middelpunt met a = v²/r, dus het heeft een resulterende kracht naar binnen nodig: F = m·v²/r. Die kracht wordt geleverd door iets echts: wrijving, spankracht, zwaartekracht of een normaalkracht.

Krachten in het laagste punt

Naar het middelpunt (omhoog) is positief.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,9·9,81 + 0,9·7,5²/0,7 = 8,829 + 72,32 = 81,15 N

Antwoord

T = 81,15 N
9.Arbeid en energie

Antwoord: v = 4,385 m/s

Arbeid-energiestelling: de verandering van kinetische energie is gelijk aan de arbeid van alle krachten. Door zwaartekracht en veren als potentiële energie te schrijven (mgh en ½kx²) wordt dit een balans: beginenergie = eindenergie + energie verloren aan wrijving (μN·d).

Energiebalans langs de helling

Het blok zakt een hoogte d·sin θ terwijl de wrijving μmg·cos θ·d wegneemt. De massa valt weg.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,4226 − 0,25·0,9063)) = 4,385 m/s

Antwoord

v = 4,385 m/s
10.Arbeid en energie

Antwoord: x = 17,16 cm

Arbeid-energiestelling: de verandering van kinetische energie is gelijk aan de arbeid van alle krachten. Door zwaartekracht en veren als potentiële energie te schrijven (mgh en ½kx²) wordt dit een balans: beginenergie = eindenergie + energie verloren aan wrijving (μN·d).

Overgebleven energie na de ruwe strook

De helling is glad, dus alleen de strook neemt energie weg.

mgh − μmgL = 39,24·(2,5 − 0,25·4) = 58,86 J

Maximale indrukking

½kx² = 58,86 → x = √(2·58,86/4000) = 0,1716 m = 17,16 cm

Antwoord

x = 17,16 cm
11.Impuls en botsingen

Antwoord: v′1 = 1,8 m/s

Behoud van impuls: als er tijdens een botsing geen externe kracht werkt, is de totale impuls Σm·v vóór de botsing gelijk aan die erna. Snelheden hebben een richting, dus kies een positieve richting en geef snelheden in de andere richting een minteken. Bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden; bij een volkomen inelastische botsing blijven de lichamen aan elkaar vast zitten.

Elastische botsing met een stilstaand doel

Behoud van impuls en energie samen oplossen geeft deze twee resultaten.

v′1 = (4,5 − 3)/(4,5 + 3)·9 = 1,8 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 3)·9 = 10,8 m/s

Antwoord

v′1 = 1,8 m/s
12.Impuls en botsingen

Antwoord: J = 3,5 N·s

Behoud van impuls: als er tijdens een botsing geen externe kracht werkt, is de totale impuls Σm·v vóór de botsing gelijk aan die erna. Snelheden hebben een richting, dus kies een positieve richting en geef snelheden in de andere richting een minteken. Bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden; bij een volkomen inelastische botsing blijven de lichamen aan elkaar vast zitten.

Verandering van de impuls

J = m·Δv = 0,1·(8 + 27) = 3,5 N·s

Antwoord

J = 3,5 N·s
13.Veren en slingers

Antwoord: T = 2,287 s

Harmonische trilling: een massa m aan een veer met veerconstante k trilt met hoekfrequentie ω = √(k/m) en trillingstijd T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Een mathematische slinger met lengte L heeft T = 2π·√(L/g). Bij amplitude A is de grootste snelheid A·ω, de grootste versnelling A·ω² en de energie ½·k·A².

Slingertijd

T = 2π·√(1,3/9,81) = 2,287 s

Antwoord

T = 2,287 s
14.Veren en slingers

Antwoord: vmax = 1,368 m/s

Harmonische trilling: een massa m aan een veer met veerconstante k trilt met hoekfrequentie ω = √(k/m) en trillingstijd T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Een mathematische slinger met lengte L heeft T = 2π·√(L/g). Bij amplitude A is de grootste snelheid A·ω, de grootste versnelling A·ω² en de energie ½·k·A².

Hoekfrequentie

ω = √(210/2,2) = 9,77 rad/s

Maximale snelheid

vmax = A·ω = 0,14·9,77 = 1,368 m/s

Antwoord

vmax = 1,368 m/s
15.Golven, geluid & optica

Antwoord: di = 75 cm

Geometrische optica: aan een grensvlak geldt n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (wet van Snellius), met hoeken gemeten vanaf de normaal en n = c/v. Bij overgang naar een trager medium buigt de straal naar de normaal toe. Vanuit een dichter medium (n₁ > n₂) wordt voorbij de kritieke hoek θc = arcsin(n₂/n₁) al het licht gereflecteerd: totale interne reflectie. Dunne lenzen en bolle of holle spiegels gehoorzamen aan 1/f = 1/do + 1/di met de vergroting m = −di/do. Tekenconventie: f > 0 voor een convergerende lens en een holle spiegel (f = R/2), f < 0 voor een divergerende lens en een bolle spiegel; di > 0 voor een reëel beeld, di < 0 voor een virtueel beeld, en m < 0 voor een omgekeerd beeld.

Dunne-lensvergelijking

1/di = 1/f − 1/do = 1/30 − 1/50
di = 75 cm
FF50 cmf = 30 cm

Stralendiagram

reëel, aan de andere kant van de lens

Antwoord

di = 75 cm
16.Golven, geluid & optica

Antwoord: θ1 = 11,21 °

Interferentie en diffractie: licht van twee spleten op afstand d van elkaar bereikt een punt op het scherm met een gangverschil d·sin θ. Heldere franjes verschijnen waar d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Voor een scherm op afstand L ≫ d ligt de m-de heldere franje op y = mλL/d en is de franjeafstand Δy = λL/d. Een tralie met N lijnen per millimeter heeft d = 1/N en scherpe maxima bij d·sin θ = mλ; omdat sin θ ≤ 1, is de hoogste orde het grootste gehele getal m ≤ d/λ. Een enkele spleet met breedte a heeft donkere franjes bij a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Lijnafstand

d = 1/400 mm = 2,5 × 10⁻⁶ m

Tralievergelijking

sin θ = mλ/d = 1·486 × 10⁻⁹/(2,5 × 10⁻⁶) = 0,1944
θ = 11,21°

Antwoord

θ1 = 11,21°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics