Natuurkunde 1: Mechanica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 16 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Kinematica

Snelheid
v = v0 + a·t
Verplaatsing
s = v0·t + ½·a·t²
Zonder tijd
v² = v0² + 2·a·s
Eenheden
1 m/s = 3,6 km/h

Methode

  1. Noteer wat je weet: v₀, v, a, t en s, met eenheden.
  2. Kies de vergelijking met je drie bekenden en de onbekende.
  3. Kies één positieve richting en geef tegengestelde grootheden een minteken.
  4. Los op en controleer of het antwoord fysisch zinvol is.

Wetten van Newton

Tweede wet
ΣF = m·a
Gewicht
W = m·g
Kinetische wrijving
Ff = μ·N
Op een helling
langs: m·g·sin θ, loodrecht: m·g·cos θ

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema met elke kracht op het lichaam.
  2. Kies een positieve richting langs de beweging.
  3. Ontbind krachten in componenten langs en loodrecht op de beweging (op een helling: m·g·sin θ langs, m·g·cos θ de helling in).
  4. Pas ΣF = m·a toe langs de beweging; wrijving is μ·N tegen de beweging in.

Kogelbaan

Componenten
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Positie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maximale hoogte
H = h + vy²/(2g)
Worpafstand (vlakke grond)
R = v0²·sin 2θ/g

Methode

  1. Ontbind de beginsnelheid in componenten: vx = v₀·cos θ en vy = v₀·sin θ.
  2. De horizontale beweging heeft een constante snelheid; de verticale beweging heeft versnelling −g.
  3. Bepaal de vluchttijd uit de verticale beweging.
  4. Gebruik die tijd in de horizontale beweging om de dracht te vinden.

Cirkelbeweging

Centripetale versnelling
a = v²/r = ω²·r
Centripetale kracht
F = m·v²/r
Hoeksnelheid
ω = v/r = 2π/T
Vlakke bocht, wrijving
vmax = √(μ·g·r)

Arbeid en energie

Kinetische energie
Ek = ½mv²
Potentiële energie
Ep = mgh
Energiebalans
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Wrijvingsarbeid
W = μ·N·d
Vermogen
P = W/t

Impuls en botsingen

Impuls
p = m·v
Behoud
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Volkomen inelastisch
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Stoot
J = F·Δt = m·Δv

Methode

  1. Kies een positieve richting en geef elke snelheid haar teken.
  2. Schrijf de totale impuls vooraf op: Σm·v.
  3. Bij een volkomen inelastische botsing bewegen de lichamen daarna samen; bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden.
  4. Stel de impuls vooraf gelijk aan de impuls achteraf en los op.

Veren en slingers

Massa aan een veer
T = 2π·√(m/k)
Slinger
T = 2π·√(L/g)
Hoekfrequentie
ω = √(k/m) = 2π/T
Maximale snelheid en versnelling
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energie
E = ½·k·A²

Golven, geluid & optica

Golfsnelheid
v = fλ, T = 1/f
Snaar
v = √(T/μ), μ = m/L
Geluidsniveau
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Puntbron
I = P/(4πr²)
Staande golven
snaar of aan beide kanten open buis fn = n·v/(2L); aan één kant gesloten buis fn = n·v/(4L), n oneven
Dopplereffect
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Brekingsindex
n = c/v, λ = λ0/n
Wet van Snellius
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritieke hoek
sin θc = n2/n1
Glasvezel
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Lenzen en spiegels
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Dubbele spleet
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Tralie
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Enkele spleet
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Methode

  1. Bepaal het soort opgave: golfsnelheid, geluidsniveau, staande golf, Doppler, breking, lens of spiegel, of interferentie.
  2. Schrijf eerst de formule op: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) of n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Reken eenheden om: nm, mm en cm naar m, en controleer of hoeken vanaf de normaal worden gemeten.
  4. Controleer tekens en aannemelijkheid: een virtueel beeld heeft dᵢ < 0, een naderende bron klinkt hoger, een aan één kant gesloten buis heeft alleen oneven harmonischen.

2Oefenopgaven

1.KinematicaGemiddeld
politiea = 5 m/s²auto15 m/s

Een auto die te hard rijdt met een constante 15 m/s, passeert een stilstaande politieauto. Op dat moment vertrekt de politieauto en versnelt eenparig met 5 m/s². Hoe ver van zijn startpunt haalt de politieauto de auto in? Vind d.

vcar = 15 m/sapolice = 5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematicaMoeilijk
v₀ = 9 m/s5 m

Een bal wordt met 9 m/s recht omhoog gegooid vanaf de rand van een dak 5 m boven de grond. Verwaarloos de luchtweerstand en gebruik g = 9,81 m/s². Hoelang na de worp raakt de bal de grond? Bereken t.

v₀ = 9 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Wetten van NewtonGemiddeld
θ = 30°a = ?m = 10 kg

Een blok van 10 kg glijdt een helling af die 30° met de horizontaal maakt. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,25. Gebruik g = 9,81 m/s². Bereken de versnelling a van het blok langs de helling.

m = 10 kgθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Wetten van NewtonMoeilijk
m1​ = 3,5 kg5,5 kgμ = 0,1

Een blok van 3,5 kg op een horizontale tafel is via een licht touw over een wrijvingsloze katrol verbonden met een hangende massa van 5,5 kg. De kinetische wrijvingscoëfficiënt tussen blok en tafel is 0,1. Gebruik g = 9,81 m/s². Bereken de versnelling a van het systeem.

m1 = 3,5 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.KogelbaanGemiddeld
v0​ = 24 m/s55°worpafstandH = ?

Een bal wordt onder 55° boven de horizontaal vanaf vlak terrein weggeschoten. Verwaarloos luchtweerstand. Vind de maximale hoogte H die de bal bereikt.

v0 = 24 m/sθ = 55°g = 9,81 m/s²
H = m
6.KogelbaanMoeilijk
12 mv0​ = 23 m/s70°x = ?

Een bal wordt vanaf de grond gegooid met 23 m/s onder 70° boven de horizontaal. Hij landt op weg omlaag op het platte dak van een gebouw van 12 m hoog. Verwaarloos de luchtweerstand en gebruik g = 9,81 m/s². Vind de horizontale afstand x van het lanceerpunt tot het punt waar hij landt.

v₀ = 23 m/sθ = 70°hroof = 12 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.CirkelbewegingGemiddeld
θ = 15°naar het middelpuntv = ?

Een bocht met straal 110 m heeft een verkanting van 15°. Met welke snelheid v kan een auto de bocht nemen zonder dat er wrijving nodig is? Gebruik g = 9,81 m/s².

r = 110 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.CirkelbewegingMoeilijk
r = 1 mv = 6 m/s

Een bal van 0,2 kg aan een touw van 1 m wordt rondgeslingerd in een verticale cirkel. In het laagste punt beweegt hij met 6 m/s. Gebruik g = 9,81 m/s². Bereken de spankracht T in het touw in het laagste punt.

m = 0,2 kgr = 1 mv = 6 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Arbeid en energieGemiddeld
40°d = 4 mμ = 0,25

Een blok glijdt vanuit rust een helling af onder 40° met de horizontaal. De kinetische wrijvingscoëfficiënt is 0,25. Vind de snelheid v nadat het 4 m langs de helling is gegleden.

θ = 40°μ = 0,25d = 4 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Arbeid en energieMoeilijk
h = 7,5 mR = 2,5 mN = ?

Een karretje van 10 kg wordt vanuit rust losgelaten op een hoogte van 7,5 m op een gladde baan die uitkomt in een verticale looping met straal 2,5 m. Vind de normaalkracht N die de baan bovenaan de looping op het karretje uitoefent.

m = 10 kgh = 7,5 mR = 2,5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Impuls en botsingenGemiddeld
0,5 kg11 m/s2,5 kg

Een karretje van 0,5 kg dat met 11 m/s rijdt, botst volkomen elastisch en frontaal op een stilstaand karretje van 2,5 kg op een wrijvingsloze baan. Bereken de snelheid v′1 van het eerste karretje na de botsing (positief in de oorspronkelijke richting).

m1 = 0,5 kgm2 = 2,5 kgv1 = 11 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Impuls en botsingenMoeilijk
23 m/s5 m/s

Een bal van 0,6 kg raakt een muur met 23 m/s en kaatst recht terug met 5 m/s. Het contact duurt 50 ms. Bereken de gemiddelde kracht Favg van de muur op de bal.

m = 0,6 kgvin = 23 m/svout = 5 m/sΔt = 50 ms
Favg = N
13.Veren en slingersGemiddeld
L = 1,5 mT = 6,05 s

Een astronaut op een andere planeet merkt dat een mathematische slinger van 1,5 m lang bij kleine uitslagen een trillingstijd van 6,05 s heeft. Vind de valversnelling g op die planeet.

L = 1,5 mT = 6,05 s
g = m/s²
14.Veren en slingersMoeilijk
mk = 180 N/mA = 19 cmx = 17 cm

Een massa aan een veer met k = 180 N/m trilt op een wrijvingsloos oppervlak met een amplitude van 19 cm. Vind de energie U die in de veer is opgeslagen als de massa 17 cm van de evenwichtsstand is.

k = 180 N/mA = 19 cmx = 17 cm
U = J
15.Golven, geluid & opticaGemiddeld
θc = ?90°diamant, n1​ = 2,42kroonglas, n2​ = 1,50

Licht beweegt in diamant (n = 2,42) naar een vlak grensvlak met kroonglas (n = 1,50). Bepaal de kritieke hoek θc waarboven het totaal wordt gereflecteerd.

n1 = 2,42n2 = 1,50
θc = °
16.Golven, geluid & opticaMoeilijk
λ = 486 nmθ1​ = ?

Licht met golflengte 486 nm valt loodrecht op een tralie met 1200 lijnen per millimeter. Bepaal de hoek θ1 van het maximum van orde 1.

N = 1200 mm⁻¹λ = 486 nmm = 1
θ1 = °

3Oplossingen

1.Kinematica

Antwoord: d = 90 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Gelijke afstanden

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·15/5 = 6 s

Afstand

d = v·t = 15·6 = 90 m

Antwoord

d = 90 m

Op dat moment rijdt de politieauto met 2v = 30 m/s.

2.Kinematica

Antwoord: t = 2,282 s

Beweging met constante versnelling: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² en v² = v₀² + 2·a·s. Kies de formule die de drie bekende grootheden en de gezochte grootheid bevat, en houd de tekens consequent bij één positieve richting.

Bewegingsvergelijking

Omhoog is positief en de grond ligt h₀ onder het beginpunt.

−5 = 9·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 9·t − 5 = 0

Los de vierkantsvergelijking op

Alleen de positieve wortel is fysisch zinvol.

t = (9 + √(9² + 2·9,81·5))/9,81 = 2,282 s

Antwoord

t = 2,282 s
3.Wetten van Newton

Antwoord: a = 2,781 m/s²

Tweede wet van Newton: de resulterende kracht op een lichaam is gelijk aan de massa maal de versnelling, ΣF = m·a. Teken een vrijlichaamsschema, kies een positieve richting langs de beweging en tel alle krachten in die richting op: uitgeoefende krachten, de wrijving μ·N tegen de beweging in, en de componenten van de zwaartekracht.

Krachten langs de helling

Langs de helling omlaag is positief.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Versnelling

a = 9,81·(sin 30° − 0,25·cos 30°) = 9,81·(0,5 − 0,2165) = 2,781 m/s²

Antwoord

a = 2,781 m/s²
4.Wetten van Newton

Antwoord: a = 5,614 m/s²

Tweede wet van Newton: de resulterende kracht op een lichaam is gelijk aan de massa maal de versnelling, ΣF = m·a. Teken een vrijlichaamsschema, kies een positieve richting langs de beweging en tel alle krachten in die richting op: uitgeoefende krachten, de wrijving μ·N tegen de beweging in, en de componenten van de zwaartekracht.

Versnelling van het systeem

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (53,96 − 3,434)/9 = 5,614 m/s²

Antwoord

a = 5,614 m/s²
5.Kogelbaan

Antwoord: H = 19,7 m

Kogelbaan: zonder luchtweerstand geldt x = vxt en y = h + vyt − ½gt². De twee richtingen zijn onafhankelijk, behalve dat ze dezelfde tijd delen.

Ontbind de beginsnelheid

De horizontale snelheid blijft constant; de verticale beweging heeft een constante versnelling g = 9,81 m/s² omlaag.

vx = v0·cos θ = 24·cos 55° = 13,77 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 55° = 19,66 m/s

Hoogste punt

Bovenaan is de verticale snelheid nul: vy² = 2gH.

H = vy²/(2g) = 19,66²/(2·9,81) = 19,7 m

Antwoord

H = 19,7 m
6.Kogelbaan

Antwoord: x = 29,54 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Ontbind de beginsnelheid

vx = 7,866 m/s, vy = 21,61 m/s

Tijd tot de landing op het dak

Grootste wortel: de bal daalt.

12 = 21,61·t − 4,905·t²
t = (21,61 + √(21,61² − 2·9,81·12))/9,81 = 3,755 s

Horizontale afstand

x = vx·t = 7,866·3,755 = 29,54 m

Antwoord

x = 29,54 m
7.Cirkelbeweging

Antwoord: v = 17 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Krachtenevenwicht

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Snelheid

v = √(r·g·tan θ) = √(110·9,81·tan 15°) = 17 m/s

Antwoord

v = 17 m/s
(61,22 km/h)
8.Cirkelbeweging

Antwoord: T = 9,162 N

Eenparige cirkelbeweging: een voorwerp dat met snelheid v over een cirkel met straal r beweegt, versnelt naar het middelpunt met a = v²/r, dus het heeft een resulterende kracht naar binnen nodig: F = m·v²/r. Die kracht wordt geleverd door iets echts: wrijving, spankracht, zwaartekracht of een normaalkracht.

Krachten in het laagste punt

Naar het middelpunt (omhoog) is positief.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,2·9,81 + 0,2·6²/1 = 1,962 + 7,2 = 9,162 N

Antwoord

T = 9,162 N
9.Arbeid en energie

Antwoord: v = 5,951 m/s

Arbeid-energiestelling: de verandering van kinetische energie is gelijk aan de arbeid van alle krachten. Door zwaartekracht en veren als potentiële energie te schrijven (mgh en ½kx²) wordt dit een balans: beginenergie = eindenergie + energie verloren aan wrijving (μN·d).

Energiebalans langs de helling

Het blok zakt een hoogte d·sin θ terwijl de wrijving μmg·cos θ·d wegneemt. De massa valt weg.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·4·(0,6428 − 0,25·0,766)) = 5,951 m/s

Antwoord

v = 5,951 m/s
10.Arbeid en energie

Antwoord: N = 98,1 N

Arbeid-energiestelling: de verandering van kinetische energie is gelijk aan de arbeid van alle krachten. Door zwaartekracht en veren als potentiële energie te schrijven (mgh en ½kx²) wordt dit een balans: beginenergie = eindenergie + energie verloren aan wrijving (μN·d). Op een cirkelbaan moet de nettokracht naar het middelpunt gelijk zijn aan mv²/r.

Snelheid bovenaan

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(7,5 − 5) = 49,05 m²/s²

Krachten bovenaan

m·g = 10·9,81 = 98,1 N
N = mv²/R − mg = 10·49,05/2,5 − 98,1 = 98,1 N

Antwoord

N = 98,1 N

Het karretje komt er net rond als h = 2,5R; dan is N = 0 bovenaan.

11.Impuls en botsingen

Antwoord: v′1 = −7,333 m/s

Behoud van impuls: als er tijdens een botsing geen externe kracht werkt, is de totale impuls Σm·v vóór de botsing gelijk aan die erna. Snelheden hebben een richting, dus kies een positieve richting en geef snelheden in de andere richting een minteken. Bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden; bij een volkomen inelastische botsing blijven de lichamen aan elkaar vast zitten.

Elastische botsing met een stilstaand doel

Behoud van impuls en energie samen oplossen geeft deze twee resultaten.

v′1 = (0,5 − 2,5)/(0,5 + 2,5)·11 = −7,333 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 2,5)·11 = 3,667 m/s

Antwoord

v′1 = −7,333 m/s

Het minteken betekent dat het eerste karretje terugkaatst.

12.Impuls en botsingen

Antwoord: Favg = 336 N

Behoud van impuls: als er tijdens een botsing geen externe kracht werkt, is de totale impuls Σm·v vóór de botsing gelijk aan die erna. Snelheden hebben een richting, dus kies een positieve richting en geef snelheden in de andere richting een minteken. Bij een elastische botsing blijft ook de kinetische energie behouden; bij een volkomen inelastische botsing blijven de lichamen aan elkaar vast zitten.

Verandering van de impuls

J = m·Δv = 0,6·(5 + 23) = 16,8 N·s

Gemiddelde kracht

Favg = J/Δt = 16,8/0,05 = 336 N

Antwoord

Favg = 336 N
13.Veren en slingers

Antwoord: g = 1,618 m/s²

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Los g op

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,5/6,05² = 1,618 m/s²

Antwoord

g = 1,618 m/s²
14.Veren en slingers

Antwoord: U = 2,601 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Totale energie

E = ½·k·A² = ½·180·0,19² = 3,249 J

Veerenergie bij x

U = ½·k·x² = ½·180·0,17² = 2,601 J

Antwoord

U = 2,601 J
15.Golven, geluid & optica

Antwoord: θc = 38,3 °

Geometrische optica: aan een grensvlak geldt n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (wet van Snellius), met hoeken gemeten vanaf de normaal en n = c/v. Bij overgang naar een trager medium buigt de straal naar de normaal toe. Vanuit een dichter medium (n₁ > n₂) wordt voorbij de kritieke hoek θc = arcsin(n₂/n₁) al het licht gereflecteerd: totale interne reflectie. Dunne lenzen en bolle of holle spiegels gehoorzamen aan 1/f = 1/do + 1/di met de vergroting m = −di/do. Tekenconventie: f > 0 voor een convergerende lens en een holle spiegel (f = R/2), f < 0 voor een divergerende lens en een bolle spiegel; di > 0 voor een reëel beeld, di < 0 voor een virtueel beeld, en m < 0 voor een omgekeerd beeld.

Breking onder 90°

sin θc = n₂/n₁ = 1,50/2,42 = 0,6198

Kritieke hoek

θc = arcsin(0,6198) = 38,3°

Antwoord

θc = 38,3°
16.Golven, geluid & optica

Antwoord: θ1 = 35,68 °

Interferentie en diffractie: licht van twee spleten op afstand d van elkaar bereikt een punt op het scherm met een gangverschil d·sin θ. Heldere franjes verschijnen waar d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Voor een scherm op afstand L ≫ d ligt de m-de heldere franje op y = mλL/d en is de franjeafstand Δy = λL/d. Een tralie met N lijnen per millimeter heeft d = 1/N en scherpe maxima bij d·sin θ = mλ; omdat sin θ ≤ 1, is de hoogste orde het grootste gehele getal m ≤ d/λ. Een enkele spleet met breedte a heeft donkere franjes bij a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Lijnafstand

d = 1/1200 mm = 8,333 × 10⁻⁷ m

Tralievergelijking

sin θ = mλ/d = 1·486 × 10⁻⁹/(8,333 × 10⁻⁷) = 0,5832
θ = 35,68°

Antwoord

θ1 = 35,68°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics