W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.
1Wzory i metody
Stechiometria
Mole
n = m/M
Stężenie
c = n/V
Stosunek molowy
użyj współczynników uzgodnionego równania
Substrat limitujący
ten, który wyczerpie się pierwszy
Wydajność procentowa
rzeczywista / teoretyczna × 100%
Metoda
Napisz i zbilansuj równanie reakcji.
Zamień podaną masę na mole: n = m/M.
Użyj współczynników jako stosunku molowego, aby wyznaczyć liczbę moli szukanej substancji.
Przelicz z powrotem na masę: m = n·M. Przy dwóch substratach najpierw wyznacz substrat limitujący.
Stężenie molowe i rozcieńczanie
Stężenie molowe
c = n/V (mol/L)
Mole
n = m/M
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Mieszanie
c = (c1V1 + c2V2)/(V1 + V2)
Metoda
Przelicz masę na mole: n = m/M.
Przelicz objętość na litry.
Stężenie molowe c = n/V w mol/L.
Przy rozcieńczaniu liczba moli się nie zmienia: c₁V₁ = c₂V₂.
Równanie stanu gazu doskonałego
Równanie stanu gazu doskonałego
pV = nRT
Stała gazowa
R = 8,314 J/(mol·K)
Prawo gazowe dla dwóch stanów
p1V1/T1 = p2V2/T2
Mole
n = m/M
Temperatura
T[K] = T[°C] + 273,15
Kalorymetria i entalpia
Ciepło
q = m·c·ΔT
Woda
c = 4,18 J/(g·°C)
Kalorymetr
ciepło oddane = ciepło pobrane
Entalpia reakcji
ΔH° = ΣΔH°f(products) − ΣΔH°f(reactants)
Równowaga chemiczna
Stała równowagi
Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b)
Tabela ICE
Początek, Zmiana (×współczynnik), Równowaga
Równanie kwadratowe
x = (−b + √(b² − 4ac))/(2a)
Metoda
Zapisz Kc jako produkty przez substraty, każdy podniesiony do potęgi równej jego współczynnikowi.
Ułóż tabelę ICE: stan początkowy (I), zmiana (C, w krokach x razy współczynniki), stan równowagi (E).
Podstaw wyrażenia równowagowe do Kc i rozwiąż względem x.
Sprawdź, czy x jest dość małe, aby zastosować przybliżenie; w przeciwnym razie rozwiąż równanie kwadratowe.
pH i bufory
pH
pH = −log[H⁺]
pOH
pOH = −log[OH⁻], pH + pOH = 14
Słaby kwas
[H⁺] ≈ √(Ka·c)
Bufor
pH = pKa + log([A⁻]/[HA])
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Metoda
Ustal, czy kwas lub zasada jest mocna (całkowicie zdysocjowana), czy słaba.
Mocny kwas: [H⁺] jest równe jego stężeniu. Mocna zasada: najpierw wyznacz [OH⁻].
Słaby kwas: rozwiąż Ka = x²/(c − x) względem x = [H⁺].
pH = −log[H⁺], a pH + pOH = 14 w 25 °C.
Kinetyka reakcji
Pierwszy rząd
ln(CA/CA0) = −kt
Okres półtrwania (pierwszy rząd)
t½ = ln 2/k
Drugi rząd
1/CA = 1/CA0 + kt
Arrhenius
k = A·e−Ea/(RT)
Dwie temperatury
ln(k2/k1) = (Ea/R)(1/T1 − 1/T2)
2Zadania do ćwiczenia
1.StechiometriaŚredni
20 g CH4 i 48 g O2 reagują zgodnie z CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O. Jaka masa m H2O może powstać?
M(CH4) = 16,04M(O2) = 32M(H2O) = 18,02 g/mol
m = g
2.StechiometriaTrudny
W reakcji 2Na + Cl2 → 2NaCl 10 g Na reaguje całkowicie (pozostałe substraty w nadmiarze) i otrzymuje się 19,06 g NaCl. Wyznacz wydajność procentową Y.
M(Na) = 22,99 g/molM(NaCl) = 58,44 g/molrzeczywista: 19,06 g
Y = %
3.Stężenie molowe i rozcieńczanieŚredni
Potrzebujesz 1000 mL roztworu o stężeniu 0,4 mol/L, a masz roztwór wyjściowy o stężeniu 2,5 mol/L. Ile wody Vwater należy dodać do roztworu wyjściowego?
c1 = 2,5 mol/Lc2 = 0,4 mol/LV2 = 1000 mL
Vwater = mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanieTrudny
250 mL roztworu o stężeniu 0,2 mol/L zmieszano z 50 mL roztworu tej samej substancji o stężeniu 0,6 mol/L. Wyznacz stężenie c mieszaniny (objętości są addytywne).
c1 = 0,2 mol/LV1 = 250 mLc2 = 0,6 mol/LV2 = 50 mL
c = mol/L
5.Równanie stanu gazu doskonałegoŚredni
Jaką objętość V zajmuje 80 g (N₂) przy 250 kPa i 50 °C? Potraktuj go jak gaz doskonały.
Metalowy klocek (aluminium) o masie 250 g (c = 0,897 J/(g·°C)) i temperaturze 80 °C wrzucono do 250 g wody (c = 4,18 J/(g·°C)) o temperaturze 17 °C w izolowanym naczyniu. Wyznacz temperaturę końcową Tf.
Do naczynia wprowadzono 1 mol/L H₂ i 1 mol/L I₂, które reagują: H₂ + I₂ ⇌ 2HI, przy Kc = 36. Wyznacz stężenie równowagowe [H2].
[H₂]₀ = [I₂]₀ = 1 mol/LKc = 36
[H2] = mol/L
10.Równowaga chemicznaTrudny
PCl₅ rozkłada się: PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂, przy Kc = 0,2 w temperaturze reakcji. Na początku w naczyniu jest tylko PCl₅ o stężeniu 0,25 mol/L. Wyznacz stężenie równowagowe [PCl5].
[PCl₅]₀ = 0,25 mol/LKc = 0,2
[PCl5] = mol/L
11.pH i buforyŚredni
Wyznacz pH pH roztworu o stężeniu 0,1 mol/L, którym jest kwas octowy (Ka = 1,8 × 10⁻⁵).
c = 0,1 mol/LKa = 1,8 × 10⁻⁵
pH =
12.pH i buforyTrudny
Bufor o objętości 1,00 L zawiera 0,1 mol, którym jest kwas octowy, oraz 0,25 mol sprzężonej zasady (Ka = 1,8 × 10⁻⁵). Dodaje się 0,025 mol NaOH. Wyznacz nowe pH pH.
Reakcja drugiego rzędu (−rA = k·CA²) ma k = 0,5 L/(mol·min) i stężenie początkowe 2 mol/L. Wyznacz jej pierwszy okres półtrwania t½.
k = 0,5 L/(mol·min)CA0 = 2 mol/L
t½ = min
14.Kinetyka reakcjiTrudny
W dwóch doświadczeniach mierzy się szybkość początkową reakcji A → produkty. Przy CA0 = 0,4 mol/L szybkość wynosi 0,01 mol/(L·s); przy CA0 = 1,6 mol/L wynosi 0,08 mol/(L·s). Wyznacz rząd reakcji n względem A.
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Mole każdego substratu
n(CH4) = 20/16,04 = 1,247 mol
n(O2) = 48/32 = 1,5 mol
Substrat limitujący
1,247/1 = 1,247, 1,5/2 = 0,75 → O2
Masa produktu
n(H2O) = 0,75·2 = 1,5 mol
m = 1,5·18,02 = 27,03 g
Odpowiedź
m = 27,03 g
2.Stechiometria
Odpowiedź: Y = 74,98 %
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Wydajność teoretyczna
n(Na) = 10/22,99 = 0,435 mol
m = 0,435·2/2·58,44 = 25,42 g
Wydajność procentowa
Y = 19,06/25,42·100 = 74,98%
Odpowiedź
Y = 74,98%
3.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: Vwater = 840 mL
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Objętość roztworu wyjściowego
V1 = c2·V2/c1 = 0,4·1000/2,5 = 160 mL
Woda do dodania
Vwater = 1000 − 160 = 840 mL
Odpowiedź
Vwater = 840 mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: c = 0,2667 mol/L
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Całkowita liczba moli
n = 0,2·250 + 0,6·50 = 80 mmol
Stężenie mieszaniny
c = 80/300 = 0,2667 mol/L
Odpowiedź
c = 0,2667 mol/L
5.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V = 30,69 L
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 80/28,01 = 2,856 mol
T = 50 + 273,15 = 323,1 K
Objętość
V = nRT/P = 2,856·8,314·323,1/250 = 30,69 L
Odpowiedź
V = 30,69 L
6.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 43,62 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 283,1 K, T2 = 463,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(400/150)·(463,1/283,1) = 43,62 L
Odpowiedź
V2 = 43,62 L
7.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: Tf = 28,13 °C
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Bilans cieplny
250·0,897·(80 − Tf) = 250·4,18·(Tf − 17)
Wyznacz temperaturę końcową
Tf = (224,3·80 + 1045·17)/(224,3 + 1045) = 28,13 °C
Odpowiedź
Tf = 28,13 °C
8.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: ΔH° = −1453 kJ
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Wyrażenie na stałą równowagi
36 = (2x)²/(1 − x)²
Wyciągnij pierwiastek
6 = 2x/(1 − x) → x = 1·6/(2 + 6) = 0,75 mol/L
Stężenie równowagowe
[H₂] = 1 − x = 0,25 mol/L
Odpowiedź
[H2] = 0,25 mol/L
10.Równowaga chemiczna
Odpowiedź: [PCl5] = 0,1051 mol/L
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Wyrażenie na stałą równowagi
0,2 = x²/(0,25 − x) → x² + 0,2·x − 0,05 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
x = (−0,2 + √(0,2² + 4·0,05))/2 = 0,1449 mol/L
Stężenie równowagowe
[PCl₅] = 0,25 − 0,1449 = 0,1051 mol/L
Odpowiedź
[PCl5] = 0,1051 mol/L
11.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 2,875
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
Równowaga
HA ⇌ H⁺ + A⁻: dysocjuje x mol/L kwasu.
Ka = x²/(0,1 − x) → x = 0,001333 mol/L
pH
pH = −log(0,001333) = 2,875
Odpowiedź
pH = 2,875
12.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 5,309
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
Zobojętnianie
n(HA) = 0,1 − 0,025 = 0,075 mol
n(A⁻) = 0,25 + 0,025 = 0,275 mol
Henderson–Hasselbalch
pH = 4,745 + log(0,275/0,075) = 5,309
Odpowiedź
pH = 5,309
13.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: t½ = 1 min
Integrated rate laws: zero order: C = C₀ − kt (straight line, t½ = C₀/(2k)); first order: ln(C₀/C) = kt (t½ = ln 2/k); second order: 1/C − 1/C₀ = kt (t½ = 1/(kC₀)). Conversion X means C = C₀(1 − X).
Okres półtrwania dla drugiego rzędu
t½ = 1/(k·CA0) = 1/(0,5·2) = 1 min
Odpowiedź
t½ = 1 min
Każdy kolejny okres półtrwania jest dwa razy dłuższy, bo C₀ zmniejszyło się o połowę.
14.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: n = 1,5
Metoda szybkości początkowych: dla r = k·Cⁿ porównanie dwóch serii różniących się tylko stężeniem początkowym eliminuje k: r₂/r₁ = (C₂/C₁)ⁿ. Podwojenie C podwaja szybkość dla pierwszego rzędu i zwiększa ją czterokrotnie dla drugiego rzędu.