W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.
1Wzory i metody
Stechiometria
Mole
n = m/M
Stężenie
c = n/V
Stosunek molowy
użyj współczynników uzgodnionego równania
Substrat limitujący
ten, który wyczerpie się pierwszy
Wydajność procentowa
rzeczywista / teoretyczna × 100%
Metoda
Napisz i zbilansuj równanie reakcji.
Zamień podaną masę na mole: n = m/M.
Użyj współczynników jako stosunku molowego, aby wyznaczyć liczbę moli szukanej substancji.
Przelicz z powrotem na masę: m = n·M. Przy dwóch substratach najpierw wyznacz substrat limitujący.
Stężenie molowe i rozcieńczanie
Stężenie molowe
c = n/V (mol/L)
Mole
n = m/M
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Mieszanie
c = (c1V1 + c2V2)/(V1 + V2)
Metoda
Przelicz masę na mole: n = m/M.
Przelicz objętość na litry.
Stężenie molowe c = n/V w mol/L.
Przy rozcieńczaniu liczba moli się nie zmienia: c₁V₁ = c₂V₂.
Równanie stanu gazu doskonałego
Równanie stanu gazu doskonałego
pV = nRT
Stała gazowa
R = 8,314 J/(mol·K)
Prawo gazowe dla dwóch stanów
p1V1/T1 = p2V2/T2
Mole
n = m/M
Temperatura
T[K] = T[°C] + 273,15
Kalorymetria i entalpia
Ciepło
q = m·c·ΔT
Woda
c = 4,18 J/(g·°C)
Kalorymetr
ciepło oddane = ciepło pobrane
Entalpia reakcji
ΔH° = ΣΔH°f(products) − ΣΔH°f(reactants)
Równowaga chemiczna
Stała równowagi
Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b)
Tabela ICE
Początek, Zmiana (×współczynnik), Równowaga
Równanie kwadratowe
x = (−b + √(b² − 4ac))/(2a)
Metoda
Zapisz Kc jako produkty przez substraty, każdy podniesiony do potęgi równej jego współczynnikowi.
Ułóż tabelę ICE: stan początkowy (I), zmiana (C, w krokach x razy współczynniki), stan równowagi (E).
Podstaw wyrażenia równowagowe do Kc i rozwiąż względem x.
Sprawdź, czy x jest dość małe, aby zastosować przybliżenie; w przeciwnym razie rozwiąż równanie kwadratowe.
pH i bufory
pH
pH = −log[H⁺]
pOH
pOH = −log[OH⁻], pH + pOH = 14
Słaby kwas
[H⁺] ≈ √(Ka·c)
Bufor
pH = pKa + log([A⁻]/[HA])
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Metoda
Ustal, czy kwas lub zasada jest mocna (całkowicie zdysocjowana), czy słaba.
Mocny kwas: [H⁺] jest równe jego stężeniu. Mocna zasada: najpierw wyznacz [OH⁻].
Słaby kwas: rozwiąż Ka = x²/(c − x) względem x = [H⁺].
pH = −log[H⁺], a pH + pOH = 14 w 25 °C.
Kinetyka reakcji
Pierwszy rząd
ln(CA/CA0) = −kt
Okres półtrwania (pierwszy rząd)
t½ = ln 2/k
Drugi rząd
1/CA = 1/CA0 + kt
Arrhenius
k = A·e−Ea/(RT)
Dwie temperatury
ln(k2/k1) = (Ea/R)(1/T1 − 1/T2)
2Zadania do ćwiczenia
1.StechiometriaŚredni
10 g N2 i 16 g H2 reagują zgodnie z N2 + 3H2 → 2NH3. Jaka masa m NH3 może powstać?
M(N2) = 28,02M(H2) = 2,016M(NH3) = 17,03 g/mol
m = g
2.StechiometriaTrudny
W reakcji N2 + 3H2 → 2NH3 24 g N2 reaguje całkowicie (pozostałe substraty w nadmiarze) i otrzymuje się 21,88 g NH3. Wyznacz wydajność procentową Y.
M(N2) = 28,02 g/molM(NH3) = 17,03 g/molrzeczywista: 21,88 g
Y = %
3.Stężenie molowe i rozcieńczanieŚredni
Potrzebujesz 100 mL roztworu o stężeniu 0,05 mol/L, a masz roztwór wyjściowy o stężeniu 2,5 mol/L. Ile wody Vwater należy dodać do roztworu wyjściowego?
c1 = 2,5 mol/Lc2 = 0,05 mol/LV2 = 100 mL
Vwater = mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanieTrudny
300 mL roztworu o stężeniu 2 mol/L zmieszano z 250 mL roztworu tej samej substancji o stężeniu 0,1 mol/L. Wyznacz stężenie c mieszaniny (objętości są addytywne).
c1 = 2 mol/LV1 = 300 mLc2 = 0,1 mol/LV2 = 250 mL
c = mol/L
5.Równanie stanu gazu doskonałegoŚredni
Zbiornik o pojemności 5 L zawiera 120 g (O₂) w temperaturze 25 °C. Potraktuj go jak gaz doskonały i wyznacz ciśnienie P.
Metalowy klocek (aluminium) o masie 200 g (c = 0,897 J/(g·°C)) i temperaturze 150 °C wrzucono do 300 g wody (c = 4,18 J/(g·°C)) o temperaturze 16 °C w izolowanym naczyniu. Wyznacz temperaturę końcową Tf.
Do naczynia wprowadzono 0,2 mol/L H₂ i 0,2 mol/L I₂, które reagują: H₂ + I₂ ⇌ 2HI, przy Kc = 49. Wyznacz stężenie równowagowe [H2].
[H₂]₀ = [I₂]₀ = 0,2 mol/LKc = 49
[H2] = mol/L
10.Równowaga chemicznaTrudny
PCl₅ rozkłada się: PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂, przy Kc = 0,1 w temperaturze reakcji. Na początku w naczyniu jest tylko PCl₅ o stężeniu 0,8 mol/L. Wyznacz stężenie równowagowe [Cl2].
[PCl₅]₀ = 0,8 mol/LKc = 0,1
[Cl2] = mol/L
11.pH i buforyŚredni
Wyznacz pH pH roztworu o stężeniu 0,01 mol/L, którym jest kwas benzoesowy (Ka = 6,3 × 10⁻⁵).
c = 0,01 mol/LKa = 6,3 × 10⁻⁵
pH =
12.pH i buforyTrudny
Bufor zawiera 0,5 mol/L, którym jest kwas podchlorawy, oraz 0,15 mol/L jego soli sodowej. Ka = 3 × 10⁻⁸. Wyznacz pH pH buforu.
[HA] = 0,5[A⁻] = 0,15Ka = 3 × 10⁻⁸
pH =
13.Kinetyka reakcjiŚredni
Reakcja o równaniu kinetycznym −rA = k·CA² ma k = 0,8 L/(mol·min) i zaczyna od 0,5 mol/L. Wyznacz stężenie CA po 20 min.
k = 0,8 L/(mol·min)CA0 = 0,5 mol/Lt = 20 min
CA = mol/L
14.Kinetyka reakcjiTrudny
Reakcja ma stałą szybkości 0,1 min⁻¹ w 30 °C i energię aktywacji 75 kJ/mol. Wyznacz stałą szybkości k2 w 40 °C.
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Mole każdego substratu
n(N2) = 10/28,02 = 0,3569 mol
n(H2) = 16/2,016 = 7,937 mol
Substrat limitujący
0,3569/1 = 0,3569, 7,937/3 = 2,646 → N2
Masa produktu
n(NH3) = 0,3569·2 = 0,7138 mol
m = 0,7138·17,03 = 12,16 g
Odpowiedź
m = 12,16 g
2.Stechiometria
Odpowiedź: Y = 75 %
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Wydajność teoretyczna
n(N2) = 24/28,02 = 0,8565 mol
m = 0,8565·2/1·17,03 = 29,17 g
Wydajność procentowa
Y = 21,88/29,17·100 = 75%
Odpowiedź
Y = 75%
3.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: Vwater = 98 mL
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Objętość roztworu wyjściowego
V1 = c2·V2/c1 = 0,05·100/2,5 = 2 mL
Woda do dodania
Vwater = 100 − 2 = 98 mL
Odpowiedź
Vwater = 98 mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: c = 1,136 mol/L
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Całkowita liczba moli
n = 2·300 + 0,1·250 = 625 mmol
Stężenie mieszaniny
c = 625/550 = 1,136 mol/L
Odpowiedź
c = 1,136 mol/L
5.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: P = 1859 kPa
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 120/32 = 3,75 mol
T = 25 + 273,15 = 298,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 3,75·8,314·298,1/0,005 = 1859 kPa
Odpowiedź
P = 1859 kPa
6.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 26,3 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 308,1 K, T2 = 463,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(350/200)·(463,1/308,1) = 26,3 L
Odpowiedź
V2 = 26,3 L
7.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: Tf = 32,77 °C
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Bilans cieplny
200·0,897·(150 − Tf) = 300·4,18·(Tf − 16)
Wyznacz temperaturę końcową
Tf = (179,4·150 + 1254·16)/(179,4 + 1254) = 32,77 °C
Odpowiedź
Tf = 32,77 °C
8.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: q = 990,2 kJ
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Wyrażenie na stałą równowagi
0,1 = x²/(0,8 − x) → x² + 0,1·x − 0,08 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
x = (−0,1 + √(0,1² + 4·0,08))/2 = 0,2372 mol/L
Stężenie równowagowe
[Cl₂] = x = 0,2372 mol/L
Odpowiedź
[Cl2] = 0,2372 mol/L
11.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 3,118
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
Równowaga
HA ⇌ H⁺ + A⁻: dysocjuje x mol/L kwasu.
Ka = x²/(0,01 − x) → x = 0,0007629 mol/L
pH
pH = −log(0,0007629) = 3,118
Odpowiedź
pH = 3,118
12.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 7
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
pKa
pKa = 7,523
Henderson–Hasselbalch
pH = 7,523 + log(0,15/0,5) = 7
Odpowiedź
pH = 7
13.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: CA = 0,05556 mol/L
Szybkość reakcji: dla reakcji pierwszego rzędu −dC/dt = kC, więc C = C₀·e−kt, a okres półtrwania ln 2/k nie zależy od stężenia. Dla reakcji drugiego rzędu 1/C = 1/C₀ + kt. Stała szybkości rośnie z temperaturą zgodnie z równaniem Arrheniusa: k = A·e−Ea/(RT).
Scałkowane równanie drugiego rzędu
1/CA = 1/CA0 + kt = 2 + 0,8·20 = 18 L/mol
CA = 1/18 = 0,05556 mol/L
Odpowiedź
CA = 0,05556 mol/L
14.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: k2 = 0,2586 min⁻¹
Szybkość reakcji: dla reakcji pierwszego rzędu −dC/dt = kC, więc C = C₀·e−kt, a okres półtrwania ln 2/k nie zależy od stężenia. Dla reakcji drugiego rzędu 1/C = 1/C₀ + kt. Stała szybkości rośnie z temperaturą zgodnie z równaniem Arrheniusa: k = A·e−Ea/(RT).