W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.
1Wzory i metody
Stechiometria
Mole
n = m/M
Stężenie
c = n/V
Stosunek molowy
użyj współczynników uzgodnionego równania
Substrat limitujący
ten, który wyczerpie się pierwszy
Wydajność procentowa
rzeczywista / teoretyczna × 100%
Metoda
Napisz i zbilansuj równanie reakcji.
Zamień podaną masę na mole: n = m/M.
Użyj współczynników jako stosunku molowego, aby wyznaczyć liczbę moli szukanej substancji.
Przelicz z powrotem na masę: m = n·M. Przy dwóch substratach najpierw wyznacz substrat limitujący.
Stężenie molowe i rozcieńczanie
Stężenie molowe
c = n/V (mol/L)
Mole
n = m/M
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Mieszanie
c = (c1V1 + c2V2)/(V1 + V2)
Metoda
Przelicz masę na mole: n = m/M.
Przelicz objętość na litry.
Stężenie molowe c = n/V w mol/L.
Przy rozcieńczaniu liczba moli się nie zmienia: c₁V₁ = c₂V₂.
Równanie stanu gazu doskonałego
Równanie stanu gazu doskonałego
pV = nRT
Stała gazowa
R = 8,314 J/(mol·K)
Prawo gazowe dla dwóch stanów
p1V1/T1 = p2V2/T2
Mole
n = m/M
Temperatura
T[K] = T[°C] + 273,15
Kalorymetria i entalpia
Ciepło
q = m·c·ΔT
Woda
c = 4,18 J/(g·°C)
Kalorymetr
ciepło oddane = ciepło pobrane
Entalpia reakcji
ΔH° = ΣΔH°f(products) − ΣΔH°f(reactants)
Równowaga chemiczna
Stała równowagi
Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b)
Tabela ICE
Początek, Zmiana (×współczynnik), Równowaga
Równanie kwadratowe
x = (−b + √(b² − 4ac))/(2a)
Metoda
Zapisz Kc jako produkty przez substraty, każdy podniesiony do potęgi równej jego współczynnikowi.
Ułóż tabelę ICE: stan początkowy (I), zmiana (C, w krokach x razy współczynniki), stan równowagi (E).
Podstaw wyrażenia równowagowe do Kc i rozwiąż względem x.
Sprawdź, czy x jest dość małe, aby zastosować przybliżenie; w przeciwnym razie rozwiąż równanie kwadratowe.
pH i bufory
pH
pH = −log[H⁺]
pOH
pOH = −log[OH⁻], pH + pOH = 14
Słaby kwas
[H⁺] ≈ √(Ka·c)
Bufor
pH = pKa + log([A⁻]/[HA])
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Metoda
Ustal, czy kwas lub zasada jest mocna (całkowicie zdysocjowana), czy słaba.
Mocny kwas: [H⁺] jest równe jego stężeniu. Mocna zasada: najpierw wyznacz [OH⁻].
Słaby kwas: rozwiąż Ka = x²/(c − x) względem x = [H⁺].
pH = −log[H⁺], a pH + pOH = 14 w 25 °C.
Kinetyka reakcji
Pierwszy rząd
ln(CA/CA0) = −kt
Okres półtrwania (pierwszy rząd)
t½ = ln 2/k
Drugi rząd
1/CA = 1/CA0 + kt
Arrhenius
k = A·e−Ea/(RT)
Dwie temperatury
ln(k2/k1) = (Ea/R)(1/T1 − 1/T2)
2Zadania do ćwiczenia
1.StechiometriaŚredni
10 g Mg i 8 g O2 reagują zgodnie z 2Mg + O2 → 2MgO. Jaka masa m MgO może powstać?
M(Mg) = 24,31M(O2) = 32M(MgO) = 40,3 g/mol
m = g
2.StechiometriaTrudny
W reakcji 2H2 + O2 → 2H2O 16 g H2 reaguje całkowicie (pozostałe substraty w nadmiarze) i otrzymuje się 100,1 g H2O. Wyznacz wydajność procentową Y.
M(H2) = 2,016 g/molM(H2O) = 18,02 g/molrzeczywista: 100,1 g
Y = %
3.Stężenie molowe i rozcieńczanieŚredni
Potrzebujesz 500 mL roztworu o stężeniu 0,3 mol/L, a masz roztwór wyjściowy o stężeniu 0,5 mol/L. Jakiej objętości V1 roztworu wyjściowego potrzebujesz?
c1 = 0,5 mol/Lc2 = 0,3 mol/LV2 = 500 mL
V1 = mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanieTrudny
200 mL roztworu o stężeniu 2 mol/L zmieszano z 500 mL roztworu tej samej substancji o stężeniu 0,6 mol/L. Wyznacz stężenie c mieszaniny (objętości są addytywne).
c1 = 2 mol/LV1 = 200 mLc2 = 0,6 mol/LV2 = 500 mL
c = mol/L
5.Równanie stanu gazu doskonałegoŚredni
Zbiornik o pojemności 20 L zawiera 60 g (N₂) w temperaturze 0 °C. Potraktuj go jak gaz doskonały i wyznacz ciśnienie P.
Metalowy klocek (ołów) o masie 75 g (c = 0,129 J/(g·°C)) i temperaturze 140 °C wrzucono do 100 g wody (c = 4,18 J/(g·°C)) o temperaturze 21 °C w izolowanym naczyniu. Wyznacz temperaturę końcową Tf.
Do naczynia wprowadzono 0,25 mol/L H₂ i 0,25 mol/L I₂, które reagują: H₂ + I₂ ⇌ 2HI, przy Kc = 54. Wyznacz stężenie równowagowe [HI].
[H₂]₀ = [I₂]₀ = 0,25 mol/LKc = 54
[HI] = mol/L
10.Równowaga chemicznaTrudny
PCl₅ rozkłada się: PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂, przy Kc = 0,5 w temperaturze reakcji. Na początku w naczyniu jest tylko PCl₅ o stężeniu 0,1 mol/L. Wyznacz stężenie równowagowe [PCl5].
[PCl₅]₀ = 0,1 mol/LKc = 0,5
[PCl5] = mol/L
11.pH i buforyŚredni
Wyznacz pH pH roztworu o stężeniu 0,1 mol/L, którym jest kwas mrówkowy (Ka = 0,00018).
c = 0,1 mol/LKa = 0,00018
pH =
12.pH i buforyTrudny
Bufor zawiera 0,1 mol/L, którym jest kwas octowy, oraz 0,8 mol/L jego soli sodowej. Ka = 1,8 × 10⁻⁵. Wyznacz pH pH buforu.
[HA] = 0,1[A⁻] = 0,8Ka = 1,8 × 10⁻⁵
pH =
13.Kinetyka reakcjiŚredni
W reakcji pierwszego rzędu stężenie A spada z 0,5 mol/L do 0,35 mol/L w ciągu 10 min. Wyznacz stałą szybkości k.
CA0 = 0,5 mol/LCA = 0,35 mol/Lt = 10 min
k = min⁻¹
14.Kinetyka reakcjiTrudny
W dwóch doświadczeniach mierzy się szybkość początkową reakcji A → produkty. Przy CA0 = 0,1 mol/L szybkość wynosi 0,02 mol/(L·s); przy CA0 = 0,4 mol/L wynosi 0,04 mol/(L·s). Wyznacz rząd reakcji n względem A.
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Mole każdego substratu
n(Mg) = 10/24,31 = 0,4114 mol
n(O2) = 8/32 = 0,25 mol
Substrat limitujący
0,4114/2 = 0,2057, 0,25/1 = 0,25 → Mg
Masa produktu
n(MgO) = 0,2057·2 = 0,4114 mol
m = 0,4114·40,3 = 16,58 g
Odpowiedź
m = 16,58 g
2.Stechiometria
Odpowiedź: Y = 70 %
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Wydajność teoretyczna
n(H2) = 16/2,016 = 7,937 mol
m = 7,937·2/2·18,02 = 143 g
Wydajność procentowa
Y = 100,1/143·100 = 70%
Odpowiedź
Y = 70%
3.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: V1 = 300 mL
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Objętość roztworu wyjściowego
V1 = c2·V2/c1 = 0,3·500/0,5 = 300 mL
Odpowiedź
V1 = 300 mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: c = 1 mol/L
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Całkowita liczba moli
n = 2·200 + 0,6·500 = 700 mmol
Stężenie mieszaniny
c = 700/700 = 1 mol/L
Odpowiedź
c = 1 mol/L
5.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: P = 243,2 kPa
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 60/28,01 = 2,142 mol
T = 0 + 273,15 = 273,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 2,142·8,314·273,1/0,02 = 243,2 kPa
Odpowiedź
P = 243,2 kPa
6.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 4,909 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 70 + 273,15 = 343,1 K
Gęstość
ρ = 500·28,01/(8,314·343,1) = 4,909 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 4,909 kg/m³
7.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: Tf = 23,69 °C
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Bilans cieplny
75·0,129·(140 − Tf) = 100·4,18·(Tf − 21)
Wyznacz temperaturę końcową
Tf = (9,675·140 + 418·21)/(9,675 + 418) = 23,69 °C
Odpowiedź
Tf = 23,69 °C
8.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: q = 1483 kJ
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Wyrażenie na stałą równowagi
0,5 = x²/(0,1 − x) → x² + 0,5·x − 0,05 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
x = (−0,5 + √(0,5² + 4·0,05))/2 = 0,08541 mol/L
Stężenie równowagowe
[PCl₅] = 0,1 − 0,08541 = 0,01459 mol/L
Odpowiedź
[PCl5] = 0,01459 mol/L
11.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 2,382
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
Równowaga
HA ⇌ H⁺ + A⁻: dysocjuje x mol/L kwasu.
Ka = x²/(0,1 − x) → x = 0,004154 mol/L
pH
pH = −log(0,004154) = 2,382
Odpowiedź
pH = 2,382
12.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 5,648
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
pKa
pKa = 4,745
Henderson–Hasselbalch
pH = 4,745 + log(0,8/0,1) = 5,648
Odpowiedź
pH = 5,648
13.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: k = 0,03567 min⁻¹
Integrated rate laws: zero order: C = C₀ − kt (straight line, t½ = C₀/(2k)); first order: ln(C₀/C) = kt (t½ = ln 2/k); second order: 1/C − 1/C₀ = kt (t½ = 1/(kC₀)). Conversion X means C = C₀(1 − X).
Scałkowane równanie dla pierwszego rzędu
k = ln(CA0/CA)/t = ln(0,5/0,35)/10 = 0,3567/10 = 0,03567 min⁻¹
Odpowiedź
k = 0,03567 min⁻¹
14.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: n = 0,5
Metoda szybkości początkowych: dla r = k·Cⁿ porównanie dwóch serii różniących się tylko stężeniem początkowym eliminuje k: r₂/r₁ = (C₂/C₁)ⁿ. Podwojenie C podwaja szybkość dla pierwszego rzędu i zwiększa ją czterokrotnie dla drugiego rzędu.