W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.
1Wzory i metody
Stechiometria
Mole
n = m/M
Stężenie
c = n/V
Stosunek molowy
użyj współczynników uzgodnionego równania
Substrat limitujący
ten, który wyczerpie się pierwszy
Wydajność procentowa
rzeczywista / teoretyczna × 100%
Metoda
Napisz i zbilansuj równanie reakcji.
Zamień podaną masę na mole: n = m/M.
Użyj współczynników jako stosunku molowego, aby wyznaczyć liczbę moli szukanej substancji.
Przelicz z powrotem na masę: m = n·M. Przy dwóch substratach najpierw wyznacz substrat limitujący.
Stężenie molowe i rozcieńczanie
Stężenie molowe
c = n/V (mol/L)
Mole
n = m/M
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Mieszanie
c = (c1V1 + c2V2)/(V1 + V2)
Metoda
Przelicz masę na mole: n = m/M.
Przelicz objętość na litry.
Stężenie molowe c = n/V w mol/L.
Przy rozcieńczaniu liczba moli się nie zmienia: c₁V₁ = c₂V₂.
Równanie stanu gazu doskonałego
Równanie stanu gazu doskonałego
pV = nRT
Stała gazowa
R = 8,314 J/(mol·K)
Prawo gazowe dla dwóch stanów
p1V1/T1 = p2V2/T2
Mole
n = m/M
Temperatura
T[K] = T[°C] + 273,15
Kalorymetria i entalpia
Ciepło
q = m·c·ΔT
Woda
c = 4,18 J/(g·°C)
Kalorymetr
ciepło oddane = ciepło pobrane
Entalpia reakcji
ΔH° = ΣΔH°f(products) − ΣΔH°f(reactants)
Równowaga chemiczna
Stała równowagi
Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b)
Tabela ICE
Początek, Zmiana (×współczynnik), Równowaga
Równanie kwadratowe
x = (−b + √(b² − 4ac))/(2a)
Metoda
Zapisz Kc jako produkty przez substraty, każdy podniesiony do potęgi równej jego współczynnikowi.
Ułóż tabelę ICE: stan początkowy (I), zmiana (C, w krokach x razy współczynniki), stan równowagi (E).
Podstaw wyrażenia równowagowe do Kc i rozwiąż względem x.
Sprawdź, czy x jest dość małe, aby zastosować przybliżenie; w przeciwnym razie rozwiąż równanie kwadratowe.
pH i bufory
pH
pH = −log[H⁺]
pOH
pOH = −log[OH⁻], pH + pOH = 14
Słaby kwas
[H⁺] ≈ √(Ka·c)
Bufor
pH = pKa + log([A⁻]/[HA])
Rozcieńczanie
c1V1 = c2V2
Metoda
Ustal, czy kwas lub zasada jest mocna (całkowicie zdysocjowana), czy słaba.
Mocny kwas: [H⁺] jest równe jego stężeniu. Mocna zasada: najpierw wyznacz [OH⁻].
Słaby kwas: rozwiąż Ka = x²/(c − x) względem x = [H⁺].
pH = −log[H⁺], a pH + pOH = 14 w 25 °C.
Kinetyka reakcji
Pierwszy rząd
ln(CA/CA0) = −kt
Okres półtrwania (pierwszy rząd)
t½ = ln 2/k
Drugi rząd
1/CA = 1/CA0 + kt
Arrhenius
k = A·e−Ea/(RT)
Dwie temperatury
ln(k2/k1) = (Ea/R)(1/T1 − 1/T2)
2Zadania do ćwiczenia
1.StechiometriaŚredni
30 g N2 i 48 g H2 reagują zgodnie z N2 + 3H2 → 2NH3. Jaka masa m NH3 może powstać?
M(N2) = 28,02M(H2) = 2,016M(NH3) = 17,03 g/mol
m = g
2.StechiometriaTrudny
W reakcji C6H12O6 → 2C2H5OH + 2CO2 6 g C6H12O6 reaguje całkowicie (pozostałe substraty w nadmiarze) i otrzymuje się 2,88 g C2H5OH. Wyznacz wydajność procentową Y.
M(C6H12O6) = 180,16 g/molM(C2H5OH) = 46,07 g/molrzeczywista: 2,88 g
Y = %
3.Stężenie molowe i rozcieńczanieŚredni
Potrzebujesz 200 mL roztworu o stężeniu 0,4 mol/L, a masz roztwór wyjściowy o stężeniu 6 mol/L. Ile wody Vwater należy dodać do roztworu wyjściowego?
c1 = 6 mol/Lc2 = 0,4 mol/LV2 = 200 mL
Vwater = mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanieTrudny
300 mL roztworu o stężeniu 0,5 mol/L zmieszano z 500 mL roztworu tej samej substancji o stężeniu 0,75 mol/L. Wyznacz stężenie c mieszaniny (objętości są addytywne).
Metalowy klocek (cynk) o masie 100 g (c = 0,388 J/(g·°C)) i temperaturze 200 °C wrzucono do 150 g wody (c = 4,18 J/(g·°C)) o temperaturze 25 °C w izolowanym naczyniu. Wyznacz temperaturę końcową Tf.
Do naczynia wprowadzono 0,8 mol/L H₂ i 0,8 mol/L I₂, które reagują: H₂ + I₂ ⇌ 2HI, przy Kc = 36. Wyznacz stężenie równowagowe [HI].
[H₂]₀ = [I₂]₀ = 0,8 mol/LKc = 36
[HI] = mol/L
10.Równowaga chemicznaTrudny
PCl₅ rozkłada się: PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂, przy Kc = 0,05 w temperaturze reakcji. Na początku w naczyniu jest tylko PCl₅ o stężeniu 0,5 mol/L. Wyznacz stężenie równowagowe [PCl5].
[PCl₅]₀ = 0,5 mol/LKc = 0,05
[PCl5] = mol/L
11.pH i buforyŚredni
Wyznacz pH pH roztworu o stężeniu 0,2 mol/L, którym jest kwas mrówkowy (Ka = 0,00018).
c = 0,2 mol/LKa = 0,00018
pH =
12.pH i buforyTrudny
Bufor zawiera 0,4 mol/L, którym jest kwas benzoesowy, oraz 0,05 mol/L jego soli sodowej. Ka = 6,3 × 10⁻⁵. Wyznacz pH pH buforu.
[HA] = 0,4[A⁻] = 0,05Ka = 6,3 × 10⁻⁵
pH =
13.Kinetyka reakcjiŚredni
W reakcji pierwszego rzędu stężenie A spada z 0,8 mol/L do 0,56 mol/L w ciągu 5 min. Wyznacz stałą szybkości k.
CA0 = 0,8 mol/LCA = 0,56 mol/Lt = 5 min
k = min⁻¹
14.Kinetyka reakcjiTrudny
Reakcja ma stałą szybkości 0,1 min⁻¹ w 30 °C i energię aktywacji 50 kJ/mol. Wyznacz stałą szybkości k2 w 55 °C.
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Mole każdego substratu
n(N2) = 30/28,02 = 1,071 mol
n(H2) = 48/2,016 = 23,81 mol
Substrat limitujący
1,071/1 = 1,071, 23,81/3 = 7,937 → N2
Masa produktu
n(NH3) = 1,071·2 = 2,141 mol
m = 2,141·17,03 = 36,47 g
Odpowiedź
m = 36,47 g
2.Stechiometria
Odpowiedź: Y = 93,85 %
Stechiometria: uzgodnione równanie liczy cząstki, nie gramy. Zamień masę na mole wzorem n = m/M, użyj współczynników równania jako stosunku molowego, a potem wróć do masy: m = n·M. Przy dwóch substratach substrat limitujący to ten, który zużyje się pierwszy i ogranicza ilość produktu.
Wydajność teoretyczna
n(C6H12O6) = 6/180,16 = 0,0333 mol
m = 0,0333·2/1·46,07 = 3,069 g
Wydajność procentowa
Y = 2,88/3,069·100 = 93,85%
Odpowiedź
Y = 93,85%
3.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: Vwater = 186,7 mL
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Objętość roztworu wyjściowego
V1 = c2·V2/c1 = 0,4·200/6 = 13,33 mL
Woda do dodania
Vwater = 200 − 13,33 = 186,7 mL
Odpowiedź
Vwater = 186,7 mL
4.Stężenie molowe i rozcieńczanie
Odpowiedź: c = 0,6563 mol/L
Stężenie molowe: c = n/V w mol/L, gdzie n = m/M. Rozcieńczanie dodaje rozpuszczalnik, ale nie substancję rozpuszczoną, więc liczba moli się nie zmienia: c₁·V₁ = c₂·V₂. Po zmieszaniu dwóch roztworów tej samej substancji sumują się mole, a także objętości.
Całkowita liczba moli
n = 0,5·300 + 0,75·500 = 525 mmol
Stężenie mieszaniny
c = 525/800 = 0,6563 mol/L
Odpowiedź
c = 0,6563 mol/L
5.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: P = 5286 kPa
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 400/4,003 = 99,93 mol
T = 45 + 273,15 = 318,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 99,93·8,314·318,1/0,05 = 5286 kPa
Odpowiedź
P = 5286 kPa
6.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 12,2 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 303,1 K, T2 = 493,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(300/800)·(493,1/303,1) = 12,2 L
Odpowiedź
V2 = 12,2 L
7.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: Tf = 35,2 °C
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Bilans cieplny
100·0,388·(200 − Tf) = 150·4,18·(Tf − 25)
Wyznacz temperaturę końcową
Tf = (38,8·200 + 627·25)/(38,8 + 627) = 35,2 °C
Odpowiedź
Tf = 35,2 °C
8.Kalorymetria i entalpia
Odpowiedź: q = 593,3 kJ
Ciepło i entalpia: ogrzanie substancji wymaga q = m·c·ΔT. W kalorymetrze ciepło oddane przez ciało gorące jest równe ciepłu pobranemu przez ciało zimne. Zmianę entalpii reakcji wyznacza się z entalpii tworzenia: ΔH° = ΣΔH°f(produkty) − ΣΔH°f(substraty), każdą pomnożoną przez jej współczynnik.
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Wyrażenie na stałą równowagi
36 = (2x)²/(0,8 − x)²
Wyciągnij pierwiastek
6 = 2x/(0,8 − x) → x = 0,8·6/(2 + 6) = 0,6 mol/L
Stężenie równowagowe
[HI] = 2x = 1,2 mol/L
Odpowiedź
[HI] = 1,2 mol/L
10.Równowaga chemiczna
Odpowiedź: [PCl5] = 0,3649 mol/L
Równowaga chemiczna: dla aA + bB ⇌ cC + dD stała równowagi wynosi Kc = [C]c[D]d/([A]a[B]b), przy stężeniach w stanie równowagi. Tabela ICE (początek, zmiana, równowaga) wiąże ilości początkowe z ilościami w stanie równowagi przez jedną niewiadomą x, pomnożoną przez współczynniki.
Wyrażenie na stałą równowagi
0,05 = x²/(0,5 − x) → x² + 0,05·x − 0,025 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
x = (−0,05 + √(0,05² + 4·0,025))/2 = 0,1351 mol/L
Stężenie równowagowe
[PCl₅] = 0,5 − 0,1351 = 0,3649 mol/L
Odpowiedź
[PCl5] = 0,3649 mol/L
11.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 2,228
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
Równowaga
HA ⇌ H⁺ + A⁻: dysocjuje x mol/L kwasu.
Ka = x²/(0,2 − x) → x = 0,005911 mol/L
pH
pH = −log(0,005911) = 2,228
Odpowiedź
pH = 2,228
12.pH i bufory
Odpowiedź: pH = 3,298
pH: pH = −log₁₀[H₃O⁺] i pOH = −log₁₀[OH⁻], przy czym pH + pOH = 14 w 25 °C. Mocne kwasy i zasady dysocjują całkowicie. Słaby kwas tylko częściowo: Ka = x²/(c − x), gdzie x = [H₃O⁺]. Bufor ze słabego kwasu i sprzężonej z nim zasady spełnia równanie Hendersona–Hasselbalcha: pH = pKa + log([A⁻]/[HA]).
pKa
pKa = 4,201
Henderson–Hasselbalch
pH = 4,201 + log(0,05/0,4) = 3,298
Odpowiedź
pH = 3,298
13.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: k = 0,07133 min⁻¹
Integrated rate laws: zero order: C = C₀ − kt (straight line, t½ = C₀/(2k)); first order: ln(C₀/C) = kt (t½ = ln 2/k); second order: 1/C − 1/C₀ = kt (t½ = 1/(kC₀)). Conversion X means C = C₀(1 − X).
Scałkowane równanie dla pierwszego rzędu
k = ln(CA0/CA)/t = ln(0,8/0,56)/5 = 0,3567/5 = 0,07133 min⁻¹
Odpowiedź
k = 0,07133 min⁻¹
14.Kinetyka reakcji
Odpowiedź: k2 = 0,4533 min⁻¹
Szybkość reakcji: dla reakcji pierwszego rzędu −dC/dt = kC, więc C = C₀·e−kt, a okres półtrwania ln 2/k nie zależy od stężenia. Dla reakcji drugiego rzędu 1/C = 1/C₀ + kt. Stała szybkości rośnie z temperaturą zgodnie z równaniem Arrheniusa: k = A·e−Ea/(RT).