Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
a = 2 m/s²s = 600 m

Samolot rusza z miejsca i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 2 m/s² wzdłuż pasa startowego. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 600 m.

v₀ = 0a = 2 m/s²s = 600 m
v = m/s
2.KinematykaTrudny
d = ?

Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 2,4 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.

ttotal = 2,4 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 15°5 kgF = ?

Skrzynka o masie 5 kg jest pchana ze stałą prędkością w górę rampy nachylonej pod kątem 15° do poziomu siłą równoległą do rampy. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę pchającą F.

m = 5 kgθ = 15°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
F = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
θ = 25°klocekv₀ = 11 m/s

Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 25° z prędkością 11 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?

v₀ = 11 m/sθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
10 my = ?v0​ = 12 m/s45°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 12 m/s pod kątem 45° do poziomu w stronę muru odległego o 10 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 12 m/sθ = 45°x = 10 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 20 mv0​ = 27 m/s55°zasięg

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 55° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 20 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 27 m/sθ = 55°h = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Ruch po okręguŚredni
θ = ?do środka70 km/h

Inżynier drogowy chce, aby samochody pokonywały zakręt o promieniu 320 m z prędkością 70 km/h bez polegania na tarciu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz kąt przechyłki θ.

r = 320 mv = 70 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Ruch po okręguTrudny
θ = 30°do środkavmin​ = ?

Zakręt o promieniu 280 m ma przechyłkę 30°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz najmniejszą prędkość vmin, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie zsuwając się w dół skarpy.

r = 280 mθ = 30°μs = 0,2g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
20°d = 8 mμ = 0,2

Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 20° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 8 m wzdłuż zbocza.

θ = 20°μ = 0,2d = 8 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Praca i energiaTrudny
h = 3,5 mL = 3,5 mμ = 0,1k = 1500 N/m

Klocek o masie 1 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3,5 m (μ = 0,1), a potem trafia na sprężynę (k = 1500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.

m = 1 kgh = 3,5 mL = 3,5 mμ = 0,1k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
4,5 kgv = ?15 gh = 24 cm

Pocisk o masie 15 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 4,5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 24 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.

m = 15 gM = 4,5 kgh = 24 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
1700 kgv1​ = ?1400 kg

Samochód o masie 1700 kg uderza w zaparkowany samochód o masie 1400 kg. Wraki sczepiają się i suną 19 m, zanim się zatrzymają. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,8. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v1 pierwszego samochodu tuż przed zderzeniem.

m1 = 1700 kgm2 = 1400 kgd = 19 mμ = 0,8g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = 1,8 m

Wahadło matematyczne ma długość 1,8 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz jego okres T dla małych wychyleń.

L = 1,8 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
mk = 30 N/mA = 9 cmx = 4 cm

Ciężarek na sprężynie o k = 30 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 9 cm. Wyznacz energię U zmagazynowaną w sprężynie, gdy ciężarek znajduje się 4 cm od położenia równowagi.

k = 30 N/mA = 9 cmx = 4 cm
U = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
θc = ?90°szkło flintowe, n1​ = 1,62powietrze, n2​ = 1,00

Światło rozchodzi się w ośrodku: szkło flintowe (n = 1,62) ku płaskiej granicy z ośrodkiem: powietrze (n = 1,00). Znajdź kąt graniczny θc, powyżej którego następuje całkowite odbicie.

n1 = 1,62n2 = 1,00
θc = °
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 600 nma = 0,15 mm

Światło o długości fali 600 nm przechodzi przez pojedynczą szczelinę o szerokości 0,15 mm. Znajdź kąt θ1 ciemnego prążka numer 1 względem kierunku prostego.

λ = 600 nma = 0,15 mmm = 1
θ1 = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: v = 48,99 m/s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Prędkość po przebyciu drogi

v = √(2·a·s) = √(2·2·600) = 48,99 m/s

Odpowiedź

v = 48,99 m/s
(176,4 km/h)
2.Kinematyka

Odpowiedź: d = 26,47 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Dwie części czasu

½·9,81·t₁² = 343·(2,4 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 823,2 = 0

Czas spadania

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·823,2))/(2·4,905) = 2,323 s

Głębokość

d = ½·9,81·2,323² = 26,47 m

Odpowiedź

d = 26,47 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: F = 22,17 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż równi

Stała prędkość: siły się równoważą.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

Siła pchająca

F = 12,7 + 9,476 = 22,17 N

Odpowiedź

F = 22,17 N
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: d = 10,21 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Opóźnienie

Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.

a = 9,81·(sin 25° + 0,2·cos 25°) = 5,924 m/s²

Droga

d = v₀²/(2a) = 11²/(2·5,924) = 10,21 m

Odpowiedź

d = 10,21 m
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 3,187 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 12·cos 45° = 8,485 m/s
t = x/vx = 10/8,485 = 1,179 s

Wysokość w tej chwili

y = 8,485·1,179 − ½·9,81·1,179² = 3,187 m

Odpowiedź

y = 3,187 m

Przy murze piłka już opada.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: t = 5,281 s

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 27·cos 55° = 15,49 m/s
vy = v0·sin θ = 27·sin 55° = 22,12 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 20 + 22,12·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (22,12 + √(489,2 + 392,4))/9,81 = 5,281 s

Odpowiedź

t = 5,281 s
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: θ = 6,868 °

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Jednostki

v = 70/3,6 = 19,44 m/s

Kąt przechyłki

tan θ = v²/(r·g) = 19,44²/(320·9,81) = 0,1204
θ = 6,868°

Odpowiedź

θ = 6,868°
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmin = 30,48 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Równowaga sił

Tarcie jest skierowane w górę zbocza.

N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g

Prędkość

v = √(280·9,81·0,3268/0,966) = 30,48 m/s

Odpowiedź

vmin = 30,48 m/s
(109,7 km/h)
9.Praca i energia

Odpowiedź: v = 4,918 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Bilans energii wzdłuż zbocza

Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·8·(0,342 − 0,2·0,9397)) = 4,918 m/s

Odpowiedź

v = 4,918 m/s
10.Praca i energia

Odpowiedź: v = 7,861 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 9,81·(3,5 − 0,1·3,5) = 30,9 J

Prędkość przy sprężynie

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,15) = 7,861 m/s

Odpowiedź

v = 7,861 m/s
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v = 653,2 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wychylenie po uderzeniu

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,24) = 2,17 m/s

Zderzenie

m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 4,5)·2,17/0,015 = 653,2 m/s

Odpowiedź

v = 653,2 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v1 = 31,49 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Prędkość po zderzeniu

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,8·9,81·19) = 17,27 m/s

Pęd w zderzeniu

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 3100·17,27/1700 = 31,49 m/s

Odpowiedź

v1 = 31,49 m/s
(113,4 km/h)
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: T = 2,691 s

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Okres wahadła

T = 2π·√(1,8/9,81) = 2,691 s

Odpowiedź

T = 2,691 s
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: U = 0,024 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Energia całkowita

E = ½·k·A² = ½·30·0,09² = 0,1215 J

Energia sprężyny w x

U = ½·k·x² = ½·30·0,04² = 0,024 J

Odpowiedź

U = 0,024 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θc = 38,12 °

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Załamanie pod 90°

sin θc = n₂/n₁ = 1,00/1,62 = 0,6173

Kąt graniczny

θc = arcsin(0,6173) = 38,12°

Odpowiedź

θc = 38,12°
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θ1 = 0,2292 °

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Warunek ciemnego prążka

sin θ = mλ/a = 0,004
θ = 0,2292°

Odpowiedź

θ1 = 0,2292°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics