Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)0,5 s13,89

Kierowca jadący z prędkością 50 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 0,5 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 6,5 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.

v₀ = 50 km/htr = 0,5 sa = −6,5 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
AB: 26 m/s10 m

Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 10 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 26 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.

H = 10 mv0B = 26 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
skrzynkav₀ = 11 m/sμ = ?

Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 11 m/s i zatrzymuje się po 120 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.

v₀ = 11 m/sd = 120 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 8,5 kg5,5 kgbez tarcia

Klocek o masie 8,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 5,5 kg. Stół jest gładki (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 8,5 kgm2 = 5,5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = ?25°R = 75 m

Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 25° do poziomu i upadła 75 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.

θ = 25°R = 75 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
12 mv0​ = 26 m/s50°x = ?

Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 26 m/s pod kątem 50° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 12 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.

v₀ = 26 m/sθ = 50°hroof = 12 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 70 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 70 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 70 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 1,2 mv = 7,5 m/s

Kulka o masie 0,5 kg na nici o długości 1,2 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 7,5 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.

m = 0,5 kgr = 1,2 mv = 7,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
35°d = 15 mμ = 0,3

Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 35° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 15 m wzdłuż zbocza.

θ = 35°μ = 0,3d = 15 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Praca i energiaTrudny
2 kg6 kgμ = 0,25d = 2 m

Klocek o masie 2 kg leży na chropowatym poziomym stole (μ = 0,25). Lekka nić biegnie od niego przez gładki bloczek na krawędzi stołu do wiszącego klocka o masie 6 kg. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Wyznacz prędkość v klocków po opadnięciu wiszącego klocka o 2 m.

m1 = 2 kgm2 = 6 kgμ = 0,25d = 2 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
2000 kg12 m/s800 kg

Samochód o masie 2000 kg jadący z prędkością 12 m/s uderza w stojący samochód o masie 800 kg i oba się sczepiają. Ile energii kinetycznej ΔK traci się w zderzeniu?

m1 = 2000 kgv1 = 12 m/sm2 = 800 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Pęd i zderzeniaTrudny
1900 kgv1​ = ?1200 kg

Samochód o masie 1900 kg uderza w zaparkowany samochód o masie 1200 kg. Wraki sczepiają się i suną 10,5 m, zanim się zatrzymają. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,6. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v1 pierwszego samochodu tuż przed zderzeniem.

m1 = 1900 kgm2 = 1200 kgd = 10,5 mμ = 0,6g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
1,8 kgk = 70 N/mA = 4 cmx = 1 cm

Ciężarek o masie 1,8 kg na sprężynie o k = 70 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 4 cm. Wyznacz jego prędkość v, gdy znajduje się 1 cm od położenia równowagi.

m = 1,8 kgk = 70 N/mA = 4 cmx = 1 cm
v = m/s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
1,6 kgk = 270 N/mA = 2 cm

Masę 1,6 kg na sprężynie o k = 270 N/m odciągnięto o 2 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalną prędkość vmax.

m = 1,6 kgk = 270 N/mA = 2 cm
vmax = m/s
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
FF1,5 cmdo​ = 8 cmf = −20 cm

Przedmiot o wysokości 1,5 cm stoi 8 cm przed cienką soczewką (typ: rozpraszająca) o ogniskowej 20 cm. Znajdź wysokość obrazu hi (ujemną dla obrazu odwróconego).

ho = 1,5 cmdo = 8 cmf = −20 cm
hi = cm
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 600 nmθ1​ = ?

Światło o długości fali 600 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 1200 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ1 maksimum rzędu 1.

N = 1200 mm⁻¹λ = 600 nmm = 1
θ1 = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: d = 21,78 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Droga reakcji

d1 = v₀·tr = 13,89·0,5 = 6,944 m

Droga hamowania

d2 = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·6,5) = 14,84 m

Suma

d = 6,944 + 14,84 = 21,78 m

Odpowiedź

d = 21,78 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 0,3846 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Czas spotkania

Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.

10 − ½g·t² = 26·t − ½g·t² → t = 10/26 = 0,3846 s

Odpowiedź

t = 0,3846 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: μ = 0,05139

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Opóźnienie

a = v₀²/(2d) = 11²/(2·120) = 0,5042 m/s²

Współczynnik tarcia

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,5042/9,81 = 0,05139

Odpowiedź

μ = 0,05139
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 3,854 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (53,96 − 0)/14 = 3,854 m/s²

Odpowiedź

a = 3,854 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: v0 = 30,99 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·75/sin 50°) = 30,99 m/s

Odpowiedź

v0 = 30,99 m/s
6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 55,56 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Rozłóż prędkość początkową

vx = 16,71 m/s, vy = 19,92 m/s

Czas do lądowania na dachu

Większy pierwiastek: piłka opada.

12 = 19,92·t − 4,905·t²
t = (19,92 + √(19,92² − 2·9,81·12))/9,81 = 3,325 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 16,71·3,325 = 55,56 m

Odpowiedź

x = 55,56 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 14,35 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,3·9,81·70) = 14,35 m/s

Odpowiedź

vmax = 14,35 m/s (51,67 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: T = 28,34 N

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Siły w najniższym punkcie

Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,5·9,81 + 0,5·7,5²/1,2 = 4,905 + 23,44 = 28,34 N

Odpowiedź

T = 28,34 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: v = 9,822 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Bilans energii wzdłuż zbocza

Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·15·(0,5736 − 0,3·0,8192)) = 9,822 m/s

Odpowiedź

v = 9,822 m/s
10.Praca i energia

Odpowiedź: v = 5,194 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia uwolniona i stracona

m₂g·d = 58,86·2 = 117,7 J
μ·m₁g·d = 0,25·19,62·2 = 9,81 J

Energia kinetyczna obu klocków

½(m₁ + m₂)v² = 107,9 → v = √(2·107,9/8) = 5,194 m/s

Odpowiedź

v = 5,194 m/s
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: ΔK = 41143 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wspólna prędkość

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 2000·12/2800 = 8,571 m/s

Energia kinetyczna przed i po

Kbefore = ½·2000·12² = 144000 J
Kafter = ½·2800·8,571² = 102857 J

Utracona energia

ΔK = 144000 − 102857 = 41143 J

Odpowiedź

ΔK = 41143 J

Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.

12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v1 = 18,14 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Prędkość po zderzeniu

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,6·9,81·10,5) = 11,12 m/s

Pęd w zderzeniu

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 3100·11,12/1900 = 18,14 m/s

Odpowiedź

v1 = 18,14 m/s
(65,3 km/h)
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: v = 0,2415 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(70/1,8) = 6,236 rad/s

Prędkość w x

v = ω·√(A² − x²) = 6,236·√(0,04² − 0,01²) = 0,2415 m/s

Odpowiedź

v = 0,2415 m/s
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: vmax = 0,2598 m/s

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(270/1,6) = 12,99 rad/s

Maksymalna prędkość

vmax = A·ω = 0,02·12,99 = 0,2598 m/s

Odpowiedź

vmax = 0,2598 m/s
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: hi = 1,071 cm

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Równanie cienkiej soczewki

1/di = 1/f − 1/do = 1/(−20) − 1/8
di = −5,714 cm
FF8 cmf = −20 cm

Powiększenie i wysokość

m = −(−5,714)/8 = 0,7143
hi = 0,7143·1,5 = 1,071 cm

Odpowiedź

hi = 1,071 cm
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θ1 = 46,05 °

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp linii

d = 1/1200 mm = 8,333 × 10⁻⁷ m

Równanie siatki

sin θ = mλ/d = 1·600 × 10⁻⁹/(8,333 × 10⁻⁷) = 0,72
θ = 46,05°

Odpowiedź

θ1 = 46,05°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics