Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący ze stałą prędkością 34 m/s mija stojący radiowóz. W tej chwili radiowóz rusza i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 6 m/s². Po jakim czasie radiowóz dogoni samochód? Wyznacz t.
vcar = 34 m/sapolice = 6 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 9 m/s z krawędzi dachu na wysokości 40 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość hmax nad ziemią.
v₀ = 9 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 8 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 35° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 8 kgθ = 35°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Dwa klocki na poziomej podłodze są połączone lekką poziomą nicią. Pozioma siła 120 N ciągnie przedni klocek o masie 7 kg; klocek o masie 1 kg jest ciągnięty za nim. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3 dla obu klocków. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici łączącej.
m1 = 1 kgm2 = 7 kgF = 120 Nμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 40° do poziomu i upadła 10 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.
θ = 40°R = 10 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 50° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 10 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 19 m/sθ = 50°h = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 55 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.
r = 55 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka o masie 0,2 kg na nici o długości 0,9 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 7,5 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.
m = 0,2 kgr = 0,9 mv = 7,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
Samochód o masie 800 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 6° ze stałą prędkością 72 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 400 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.
Klocek o masie 4 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2 m (μ = 0,2), a potem trafia na sprężynę (k = 1500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.
m = 4 kgh = 1 mL = 2 mμ = 0,2k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 5 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 3,5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 14 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 5 gM = 3,5 kgh = 14 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,4 kg uderza w ścianę z prędkością 27 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 20 m/s. Kontakt trwa 40 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,4 kgvin = 27 m/svout = 20 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Ciężarek o masie 3,5 kg na sprężynie o k = 130 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 4 cm. Wyznacz jego prędkość v, gdy znajduje się 3 cm od położenia równowagi.
m = 3,5 kgk = 130 N/mA = 4 cmx = 3 cm
v = m/s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Masę 1,9 kg na sprężynie o k = 430 N/m odciągnięto o 12 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalną prędkość vmax.
m = 1,9 kgk = 430 N/mA = 12 cm
vmax = m/s
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 15 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 12 cm. Znajdź odległość obrazu di. Użyj konwencji znaków 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 dla soczewki rozpraszającej, di < 0 dla obrazu pozornego).
do = 15 cmf = 12 cm
di = cm
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 589 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 600 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ1 maksimum rzędu 1.
N = 600 mm⁻¹λ = 589 nmm = 1
θ1 = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 11,33 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Równe drogi
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·34/6 = 11,33 s
Odpowiedź
t = 11,33 s
W tej chwili radiowóz jedzie z prędkością 2v = 68 m/s.
2.Kinematyka
Odpowiedź: hmax = 44,13 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Wzniesienie nad dach
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 9²/(2·9,81) = 4,128 m
Wysokość nad ziemią
hmax = 40 + 4,128 = 44,13 m
Odpowiedź
hmax = 44,13 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 3,618 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (14,55 + √(211,8 + 196,2))/9,81 = 3,543 s
Odpowiedź
t = 3,543 s
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 12,72 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,3·9,81·55) = 12,72 m/s
Odpowiedź
vmax = 12,72 m/s (45,8 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: T = 14,46 N
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Siły w najniższym punkcie
Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,2·9,81 + 0,2·7,5²/0,9 = 1,962 + 12,5 = 14,46 N
Odpowiedź
T = 14,46 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: P = 24,41 kW
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.
Siła napędowa
m·g = 800·9,81 = 7848 N
mg·sin θ = 7848·sin 6° = 820,3 N
F = 820,3 + 400 = 1220 N
Moc
v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 1220·20 = 24407 W = 24,41 kW
Odpowiedź
P = 24,41 kW
10.Praca i energia
Odpowiedź: v = 3,431 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 39,24·(1 − 0,2·2) = 23,54 J
Prędkość przy sprężynie
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·0,6) = 3,431 m/s
Odpowiedź
v = 3,431 m/s
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 1162 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wychylenie po uderzeniu
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,14) = 1,657 m/s
Zderzenie
m·v = (m + M)·V → v = (0,005 + 3,5)·1,657/0,005 = 1162 m/s
Odpowiedź
v = 1162 m/s
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 18,8 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,4·(20 + 27) = 18,8 N·s
Odpowiedź
J = 18,8 N·s
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: v = 0,1612 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(130/3,5) = 6,094 rad/s
Prędkość w x
v = ω·√(A² − x²) = 6,094·√(0,04² − 0,03²) = 0,1612 m/s
Odpowiedź
v = 0,1612 m/s
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: vmax = 1,805 m/s
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(430/1,9) = 15,04 rad/s
Maksymalna prędkość
vmax = A·ω = 0,12·15,04 = 1,805 m/s
Odpowiedź
vmax = 1,805 m/s
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = 60 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/12 − 1/15
di = 60 cm
Diagram promieni
rzeczywisty, po drugiej stronie soczewki
Odpowiedź
di = 60 cm
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θ1 = 20,7 °
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …