Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)1,2 s25

Kierowca jadący z prędkością 90 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 1,2 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 7 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.

v₀ = 90 km/htr = 1,2 sa = −7 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
AB: 17 m/s20 m

Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 20 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 17 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y nad ziemią się spotkają?

H = 20 mv0B = 17 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
30 kg25°F = 90 Nμ = 0,25

Sanki o masie 30 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 25° do poziomu siłą 90 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.

m = 30 kgF = 90 Nθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
θ = 15°klocekv₀ = 7 m/s

Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 15° z prędkością 7 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?

v₀ = 7 m/sθ = 15°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
56 my = ?v0​ = 28 m/s45°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 28 m/s pod kątem 45° do poziomu w stronę muru odległego o 56 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 28 m/sθ = 45°x = 56 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
21 mv0​ = 38 m/s65°x = ?

Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 38 m/s pod kątem 65° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 21 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.

v₀ = 38 m/sθ = 65°hroof = 21 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 100 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 100 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,7. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 100 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
θ = 18°do środkavmax​ = ?

Zakręt o promieniu 160 m ma przechyłkę 18°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie wysuwając się w górę i na zewnątrz.

r = 160 mθ = 18°μs = 0,25g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.Praca i energiaŚredni
0,15 kgk = 2000 N/mh = ?

Zabawkowa wyrzutnia ma pionową sprężynę o sztywności 2000 N/m. Kładzie się na niej kulkę o masie 0,15 kg, ściska sprężynę o 3 cm, a następnie ją zwalnia. Pomijając opór powietrza i masę sprężyny, wyznacz wysokość h, na jaką wzniesie się kulka, mierzoną od jej położenia przy ściśniętej sprężynie.

m = 0,15 kgk = 2000 N/mx = 3 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.Praca i energiaTrudny
h = 3,5 mL = 4,5 mμ = 0,25k = 1000 N/m

Klocek o masie 10 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 4,5 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 1000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 10 kgh = 3,5 mL = 4,5 mμ = 0,25k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
17 kg20 m/s1 kgv′2​ = ?

Pocisk o masie 18 kg lecący poziomo z prędkością 15 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 17 kg leci dalej do przodu z prędkością 20 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 1 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).

M = 18 kgu = 15 m/sm1 = 17 kgv′1 = 20 m/sm2 = 1 kg
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
16 m/s6 m/s

Piłka o masie 0,5 kg uderza w ścianę z prędkością 16 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 6 m/s. Kontakt trwa 50 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,5 kgvin = 16 m/svout = 6 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
3,6 kgk = 110 N/mA = 15 cmx = 10 cm

Ciężarek o masie 3,6 kg na sprężynie o k = 110 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 15 cm. Wyznacz jego prędkość v, gdy znajduje się 10 cm od położenia równowagi.

m = 3,6 kgk = 110 N/mA = 15 cmx = 10 cm
v = m/s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
0,8 kgk = 310 N/mA = 6 cm

Masę 0,8 kg na sprężynie o k = 310 N/m odciągnięto o 6 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz całkowitą energię E drgań.

m = 0,8 kgk = 310 N/mA = 6 cm
E = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = ?n = 5

Układ: Struna zamocowana na obu końcach. Wymagana częstotliwość dla: harmoniczna numer 5 to 625 Hz; prędkość fal wynosi 100 m/s. Znajdź długość L.

v = 100 m/sn = 5f5 = 625 Hz
L = m
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
θa​ = ?n1​ = 1,48n2​ = 1,43n0​ = 1,00

Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,48 i płaszcz o n₂ = 1,43. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.

n1 = 1,48n2 = 1,43n0 = 1,00
θa = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: d = 74,64 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v₀ = 90/3,6 = 25 m/s

Droga reakcji

d1 = v₀·tr = 25·1,2 = 30 m

Droga hamowania

d2 = v₀²/(2a) = 25²/(2·7) = 44,64 m

Suma

d = 30 + 44,64 = 74,64 m

Odpowiedź

d = 74,64 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: y = 13,21 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Czas spotkania

Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.

20 − ½g·t² = 17·t − ½g·t² → t = 20/17 = 1,176 s

Wysokość spotkania

y = 17·1,176 − ½·9,81·1,176² = 13,21 m

Odpowiedź

y = 13,21 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 0,5834 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siła nacisku

N = m·g − F·sin θ = 294,3 − 90·sin 25° = 256,3 N

Siły poziome

m·a = F·cos θ − μ·N = 81,57 − 64,07
a = 17,5/30 = 0,5834 m/s²

Odpowiedź

a = 0,5834 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: d = 5,525 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Opóźnienie

Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.

a = 9,81·(sin 15° + 0,2·cos 15°) = 4,434 m/s²

Droga

d = v₀²/(2a) = 7²/(2·4,434) = 5,525 m

Odpowiedź

d = 5,525 m
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 16,76 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 28·cos 45° = 19,8 m/s
t = x/vx = 56/19,8 = 2,828 s

Wysokość w tej chwili

y = 19,8·2,828 − ½·9,81·2,828² = 16,76 m

Odpowiedź

y = 16,76 m

Przy murze piłka już opada.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 101,9 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Rozłóż prędkość początkową

vx = 16,06 m/s, vy = 34,44 m/s

Czas do lądowania na dachu

Większy pierwiastek: piłka opada.

21 = 34,44·t − 4,905·t²
t = (34,44 + √(34,44² − 2·9,81·21))/9,81 = 6,347 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 16,06·6,347 = 101,9 m

Odpowiedź

x = 101,9 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 26,2 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·100) = 26,2 m/s

Odpowiedź

vmax = 26,2 m/s (94,34 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 31,34 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Równowaga sił

Tarcie jest skierowane w dół zbocza.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Prędkość

v = √(160·9,81·0,5468/0,8738) = 31,34 m/s

Odpowiedź

vmax = 31,34 m/s
(112,8 km/h)
9.Praca i energia

Odpowiedź: h = 0,6116 m

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia sprężyny

x = 3 cm = 0,03 m
½kx² = ½·2000·0,03² = 0,9 J

Wysokość

m·g = 0,15·9,81 = 1,472 N
h = ½kx²/(mg) = 0,9/1,472 = 0,6116 m

Odpowiedź

h = 0,6116 m
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 68,26 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 98,1·(3,5 − 0,25·4,5) = 233 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 233 → x = √(2·233/1000) = 0,6826 m = 68,26 cm

Odpowiedź

x = 68,26 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′2 = −70 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Pęd przed

p = M·u = 18·15 = 270 kg·m/s

Pęd po

270 = 17·20 + 1·v′2
v′2 = (270 − 340)/1 = −70 m/s

Odpowiedź

v′2 = −70 m/s

Znak minus oznacza, że drugi odłamek leci do tyłu.

12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 11 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,5·(6 + 16) = 11 N·s

Odpowiedź

J = 11 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: v = 0,618 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(110/3,6) = 5,528 rad/s

Prędkość w x

v = ω·√(A² − x²) = 5,528·√(0,15² − 0,1²) = 0,618 m/s

Odpowiedź

v = 0,618 m/s
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: E = 0,558 J

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(310/0,8) = 19,69 rad/s

Energia

E = ½·k·A² = ½·310·0,06² = 0,558 J

Odpowiedź

E = 0,558 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: L = 0,4 m

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali

λ = v/f = 100/625 = 0,16 m

Długość

L = nλ/2 = 5·0,16/2 = 0,4 m

Odpowiedź

L = 0,4 m
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θa = 22,42 °

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Kąt graniczny na płaszczu

sin θc = 1,43/1,48 = 0,9662 → θc = 75,06°

Apertura numeryczna

NA = √(1,48² − 1,43²) = 0,3814

Kąt akceptacji

θa = arcsin(0,3814) = 22,42°

Odpowiedź

θa = 22,42°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics