Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samolot potrzebuje do startu prędkości 250 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 1300 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?
v₀ = 0v = 250 km/hs = 1300 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 19 m/s z krawędzi dachu na wysokości 5 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 19 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 19 kg zsuwa się po gładkiej równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 19 kgθ = 40°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 4 kg na rampie nachylonej pod kątem 20° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 6 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 4 kgm2 = 6 kgθ = 20°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 16 m/s pod kątem 20° do poziomu w stronę muru odległego o 13 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 16 m/sθ = 20°x = 13 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 39 m/s pod kątem 65° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 27 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 39 m/sθ = 65°hroof = 27 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
W rotorze w wesołym miasteczku uczestnicy stoją przy ścianie pionowego walca o promieniu 3,7 m. Gdy obraca się on wystarczająco szybko, podłoga opada, a tarcie utrzymuje ich w górze. Współczynnik tarcia statycznego wynosi 0,5. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz najmniejszą prędkość obrotową n w obrotach na minutę.
r = 3,7 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Ruch po okręguTrudny
Wózek o masie 2 kg zostaje puszczony bez prędkości początkowej z wysokości 10,5 m na torze bez tarcia i przejeżdża przez pionową pętlę o promieniu 2,5 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę nacisku Ntop toru na wózek w najwyższym punkcie pętli.
m = 2 kgh = 10,5 mR = 2,5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.Praca i energiaŚredni
Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 45° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 5 m wzdłuż zbocza.
θ = 45°μ = 0,2d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Praca i energiaTrudny
Wózek o masie 0,5 kg zostaje puszczony bez prędkości początkowej z wysokości 4,2 m na gładkim torze, który przechodzi w pionową pętlę o promieniu 1,5 m. Wyznacz siłę nacisku N, z jaką tor działa na wózek w najwyższym punkcie pętli.
m = 0,5 kgh = 4,2 mR = 1,5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 3,5 kg jadący z prędkością 5 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 3,5 kgm2 = 5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Samochód o masie 1700 kg uderza w zaparkowany samochód o masie 2000 kg. Wraki sczepiają się i suną 20 m, zanim się zatrzymają. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,6. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v1 pierwszego samochodu tuż przed zderzeniem.
Wahadło matematyczne ma długość 1,2 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz jego okres T dla małych wychyleń.
L = 1,2 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Pocisk o masie 15 g lecący z prędkością 300 m/s trafia w klocek o masie 3 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 1800 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.
m = 15 gv = 300 m/sM = 3 kgk = 1800 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Rura zamknięta na jednym końcu, długość 1 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f5 dla: harmoniczna numer 5.
v = 343 m/sn = 5L = 1 m
f5 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,46 i płaszcz o n₂ = 1,38. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.
n1 = 1,46n2 = 1,38n0 = 1,00
θa = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: a = 1,855 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Jednostki
v = 250/3,6 = 69,44 m/s
Przyspieszenie
a = v²/(2s) = 69,44²/(2·1300) = 1,855 m/s²
Odpowiedź
a = 1,855 m/s²
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,121 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−5 = 19·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 19·t − 5 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (19 + √(19² + 2·9,81·5))/9,81 = 4,121 s
Odpowiedź
t = 4,121 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 6,306 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 58,86 N
m₁·g·sin θ = 13,42 N
μ·m₁·g·cos θ = 5,531 N
Przyspieszenie układu
a = (58,86 − 13,42 − 5,531)/10 = 3,991 m/s²
Siła naciągu z wiszącego ciężarka
m2·g − T = m2·a → T = 6·(9,81 − 3,991) = 34,92 N
Odpowiedź
T = 34,92 N
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: y = 1,065 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Czas dotarcia do muru
vx = 16·cos 20° = 15,04 m/s
t = x/vx = 13/15,04 = 0,8646 s
Wysokość w tej chwili
y = 5,472·0,8646 − ½·9,81·0,8646² = 1,065 m
Odpowiedź
y = 1,065 m
Przy murze piłka już opada.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 104,5 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 16,48 m/s, vy = 35,35 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
27 = 35,35·t − 4,905·t²
t = (35,35 + √(35,35² − 2·9,81·27))/9,81 = 6,338 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 16,48·6,338 = 104,5 m
Odpowiedź
x = 104,5 m
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: n = 21,99 rpm
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Siły działające na uczestnika
N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g
Prędkość kątowa
ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,5·3,7)) = 2,303 rad/s
Prędkość obrotowa
n = ω·60/(2π) = 21,99 rpm
Odpowiedź
n = 21,99 rpm
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: Ntop = 66,71 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Prędkość z zasady zachowania energii
v² = 2·9,81·(10,5 − 2·2,5) = 107,9 m²/s²
Siły
Zwrot do środka jest dodatni.
N = m·v²/R − m·g = 2·107,9/2,5 − 19,62 = 66,71 N
Odpowiedź
Ntop = 66,71 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: v = 7,449 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Bilans energii wzdłuż zbocza
Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,7071 − 0,2·0,7071)) = 7,449 m/s
Odpowiedź
v = 7,449 m/s
10.Praca i energia
Odpowiedź: N = 2,943 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najwyższym punkcie
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(4,2 − 3) = 23,54 m²/s²
Siły w najwyższym punkcie
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
N = mv²/R − mg = 0,5·23,54/1,5 − 4,905 = 2,943 N
Odpowiedź
N = 2,943 N
Wózek ledwo pokonuje pętlę, gdy h = 2,5R; wtedy N = 0 w najwyższym punkcie.
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = −0,8824 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (3,5 − 5)/(3,5 + 5)·5 = −0,8824 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 5)·5 = 4,118 m/s
Odpowiedź
v′1 = −0,8824 m/s
Znak minus oznacza, że pierwszy wózek odbija się do tyłu.
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v1 = 33,4 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Okres wahadła
T = 2π·√(1,2/9,81) = 2,198 s
Odpowiedź
T = 2,198 s
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: A = 6,108 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Prędkość po uderzeniu
V = m·v/(m + M) = 0,015·300/3,015 = 1,493 m/s
Pulsacja
ω = √(k/(m + M)) = √(1800/3,015) = 24,43 rad/s
Amplituda
A = V/ω = 1,493/24,43 = 0,06108 m = 6,108 cm
Odpowiedź
A = 6,108 cm
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f5 = 428,8 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali tego rodzaju drgań
λ = 4L/n = 4·1/5 = 0,8 m
Częstotliwość
f = v/λ = 343/0,8 = 428,8 Hz
Odpowiedź
f5 = 428,8 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θa = 28,47 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.