Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący ze stałą prędkością 21 m/s mija stojący radiowóz. W tej chwili radiowóz rusza i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 3 m/s². W jakiej odległości od miejsca startu radiowóz dogoni samochód? Wyznacz d.
vcar = 21 m/sapolice = 3 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematykaTrudny
Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 35 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 26 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.
H = 35 mv0B = 26 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 11 kg zsuwa się po gładkiej równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 11 kgθ = 40°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Dwa klocki na poziomej podłodze są połączone lekką poziomą nicią. Pozioma siła 70 N ciągnie przedni klocek o masie 4 kg; klocek o masie 9 kg jest ciągnięty za nim. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,15 dla obu klocków. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici łączącej.
m1 = 9 kgm2 = 4 kgF = 70 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 60° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 38 m/sθ = 60°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 22 m/s pod kątem 60° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 40 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Pod jakim kątem α poniżej poziomu uderza w ziemię?
v₀ = 22 m/sθ = 60°h = 40 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 25 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,7. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.
r = 25 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Zakręt o promieniu 210 m ma przechyłkę 25°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie wysuwając się w górę i na zewnątrz.
r = 210 mθ = 25°μs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 1 kg zsuwa się na odcinku 4 m po zboczu nachylonym pod kątem 30° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,4. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 1 kgθ = 30°μ = 0,4d = 4 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 2 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2 m (μ = 0,3), a potem trafia na sprężynę (k = 1000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.
m = 2 kgh = 3,5 mL = 2 mμ = 0,3k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 5 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 1 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 12 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 5 gM = 1 kgh = 12 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,4 kg uderza w ścianę z prędkością 28 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 9 m/s. Kontakt trwa 50 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,4 kgvin = 28 m/svout = 9 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Ciężarek o masie 1,4 kg na sprężynie o k = 50 N/m zostaje odciągnięty o 3 cm w kierunku dodatnim i puszczony ze spoczynku w t = 0. Wyznacz jego wychylenie x z położenia równowagi w chwili t = 0,55 s (ze znakiem).
m = 1,4 kgk = 50 N/mA = 3 cmt = 0,55 s
x = cm
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Masę 2 kg na sprężynie o k = 360 N/m odciągnięto o 13 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalną prędkość vmax.
m = 2 kgk = 360 N/mA = 13 cm
vmax = m/s
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Rura zamknięta na jednym końcu. Wymagana częstotliwość dla: harmoniczna numer 3 to 429 Hz. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź długość L rury.
v = 343 m/sn = 3f3 = 429 Hz
L = m
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,55 i płaszcz o n₂ = 1,54. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.
n1 = 1,55n2 = 1,54n0 = 1,00
θa = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 294 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Równe drogi
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·21/3 = 14 s
Droga
d = v·t = 21·14 = 294 m
Odpowiedź
d = 294 m
W tej chwili radiowóz jedzie z prędkością 2v = 42 m/s.
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 1,346 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Czas spotkania
Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.
35 − ½g·t² = 26·t − ½g·t² → t = 35/26 = 1,346 s
Odpowiedź
t = 1,346 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 6,306 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Przy tym samym μ dla obu klocków tarcie się upraszcza: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: t = 6,709 s
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 38·cos 60° = 19 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 60° = 32,91 m/s
Czas lotu
Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.
t = 2·32,91/9,81 = 6,709 s
Odpowiedź
t = 6,709 s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: α = 72,01 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 22·cos 60° = 11 m/s
vy0 = 22·sin 60° = 19,05 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(19,05² + 2·9,81·40) = 33,88 m/s
Kąt uderzenia
tan α = vy/vx = 33,88/11 → α = 72,01°
Odpowiedź
α = 72,01°
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 13,1 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·25) = 13,1 m/s
Odpowiedź
vmax = 13,1 m/s (47,17 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 46,84 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Równowaga sił
Tarcie jest skierowane w dół zbocza.
N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g
Prędkość
v = √(210·9,81·0,7851/0,7373) = 46,84 m/s
Odpowiedź
vmax = 46,84 m/s
(168,6 km/h)
9.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 13,59 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 9,81·0,866 = 8,496 N
F = μN = 0,4·8,496 = 3,398 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 3,398·4 = 13,59 J
Odpowiedź
Wf = 13,59 J
10.Praca i energia
Odpowiedź: v = 7,543 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 19,62·(3,5 − 0,3·2) = 56,9 J
Prędkość przy sprężynie
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·2,9) = 7,543 m/s
Odpowiedź
v = 7,543 m/s
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 308,4 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wychylenie po uderzeniu
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,12) = 1,534 m/s
Zderzenie
m·v = (m + M)·V → v = (0,005 + 1)·1,534/0,005 = 308,4 m/s
Odpowiedź
v = 308,4 m/s
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 14,8 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,4·(9 + 28) = 14,8 N·s
Odpowiedź
J = 14,8 N·s
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: x = −2,968 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(50/1,4) = 5,976 rad/s
ω·t = 5,976·0,55 = 3,287 rad
Przemieszczenie
x = A·cos(ω·t) = 3·cos(3,287) = −2,968 cm
Odpowiedź
x = −2,968 cm
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: vmax = 1,744 m/s
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(360/2) = 13,42 rad/s
Maksymalna prędkość
vmax = A·ω = 0,13·13,42 = 1,744 m/s
Odpowiedź
vmax = 1,744 m/s
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: L = 0,5997 m
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali
λ = v/f = 343/429 = 0,7995 m
Długość
L = nλ/4 = 3·0,7995/4 = 0,5997 m
Odpowiedź
L = 0,5997 m
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θa = 10,12 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.