Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 50 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 3,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 50 km/ha = −3,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 20 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 14 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.
H = 20 mv0B = 14 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 7,5 m/s i zatrzymuje się po 57 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.
v₀ = 7,5 m/sd = 57 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 3 kg na rampie nachylonej pod kątem 40° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 9,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 3 kgm2 = 9,5 kgθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 16 m/s pod kątem 65° do poziomu w stronę muru odległego o 12 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 16 m/sθ = 65°x = 12 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 25 m/s pod kątem 55° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 30 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość H nad ziemią u podnóża klifu.
v₀ = 25 m/sθ = 55°h = 30 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 75 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,7. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.
r = 75 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka o masie 0,8 kg na lekkiej nici o długości 0,9 m jest obracana po okręgu pionowym. W najniższym punkcie jej prędkość wynosi 8,5 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu Ttop nici w najwyższym punkcie.
m = 0,8 kgr = 0,9 mvbottom = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 1 kg zsuwa się na odcinku 9 m po zboczu nachylonym pod kątem 45° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,25. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 1 kgθ = 45°μ = 0,25d = 9 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3,5 m (μ = 0,1), a potem trafia na sprężynę (k = 1000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 5 kgh = 5 mL = 3,5 mμ = 0,1k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 12 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 1,5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 24 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 12 gM = 1,5 kgh = 24 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,4 kg uderza w ścianę z prędkością 21 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 19 m/s. Kontakt trwa 25 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.
m = 0,4 kgvin = 21 m/svout = 19 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 2 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.
T = 2 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Pocisk o masie 20 g lecący z prędkością 350 m/s trafia w klocek o masie 1 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 1800 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.
m = 20 gv = 350 m/sM = 1 kgk = 1800 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot o wysokości 2 cm stoi 12 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 30 cm. Znajdź wysokość obrazu hi (ujemną dla obrazu odwróconego).
ho = 2 cmdo = 12 cmf = 30 cm
hi = cm
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 600 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,3 mm. Ekran jest oddalony o 3 m. Znajdź odległość y5 od środkowego jasnego prążka do jasnego prążka numer 5.
λ = 600 nmd = 0,3 mmL = 3 mm = 5
y5 = mm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 27,56 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·3,5) = 27,56 m
Odpowiedź
s = 27,56 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 1,429 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Czas spotkania
Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.
20 − ½g·t² = 14·t − ½g·t² → t = 20/14 = 1,429 s
Odpowiedź
t = 1,429 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: μ = 0,0503
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Opóźnienie
a = v₀²/(2d) = 7,5²/(2·57) = 0,4934 m/s²
Współczynnik tarcia
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,4934/9,81 = 0,0503
Odpowiedź
μ = 0,0503
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 5,582 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 93,2 N
m₁·g·sin θ = 18,92 N
μ·m₁·g·cos θ = 4,509 N
Przyspieszenie układu
a = (93,2 − 18,92 − 4,509)/12,5 = 5,582 m/s²
Odpowiedź
a = 5,582 m/s²
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: y = 10,29 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Czas dotarcia do muru
vx = 16·cos 65° = 6,762 m/s
t = x/vx = 12/6,762 = 1,775 s
Wysokość w tej chwili
y = 14,5·1,775 − ½·9,81·1,775² = 10,29 m
Odpowiedź
y = 10,29 m
Przy murze piłka już opada.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: H = 51,38 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Pionowa prędkość początkowa
vy = 25·sin 55° = 20,48 m/s
Wzniesienie ponad klif
Δh = vy²/(2g) = 20,48²/(2·9,81) = 21,38 m
Wysokość nad ziemią
H = 30 + 21,38 = 51,38 m
Odpowiedź
H = 51,38 m
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 22,69 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·75) = 22,69 m/s
Odpowiedź
vmax = 22,69 m/s (81,7 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: Ttop = 24,98 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Prędkość w najwyższym punkcie
Energia kinetyczna zamienia się w energię potencjalną na wysokości 2r.
vtop² = 8,5² − 4·9,81·0,9 = 36,93 m²/s²
Siły w najwyższym punkcie
Siła naciągu i siła ciężkości są skierowane w dół, do środka.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,8·36,93/0,9 − 0,8·9,81 = 24,98 N
Odpowiedź
Ttop = 24,98 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 15,61 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 9,81·0,7071 = 6,937 N
F = μN = 0,25·6,937 = 1,734 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 1,734·9 = 15,61 J
Odpowiedź
Wf = 15,61 J
10.Praca i energia
Odpowiedź: x = 67,54 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 49,05·(5 − 0,1·3,5) = 228,1 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 228,1 → x = √(2·228,1/1000) = 0,6754 m = 67,54 cm
Odpowiedź
x = 67,54 cm
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 273,4 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wychylenie po uderzeniu
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,24) = 2,17 m/s
Zderzenie
m·v = (m + M)·V → v = (0,012 + 1,5)·2,17/0,012 = 273,4 m/s
Odpowiedź
v = 273,4 m/s
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: Favg = 640 N
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,4·(19 + 21) = 16 N·s
Średnia siła
Favg = J/Δt = 16/0,025 = 640 N
Odpowiedź
Favg = 640 N
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: L = 0,994 m
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Wyznacz długość
L = g·(T/2π)² = 9,81·(2/2π)² = 0,994 m
Odpowiedź
L = 0,994 m
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: A = 16,34 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Prędkość po uderzeniu
V = m·v/(m + M) = 0,02·350/1,02 = 6,863 m/s
Pulsacja
ω = √(k/(m + M)) = √(1800/1,02) = 42,01 rad/s
Amplituda
A = V/ω = 6,863/42,01 = 0,1634 m = 16,34 cm
Odpowiedź
A = 16,34 cm
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: hi = 3,333 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/30 − 1/12
di = −20 cm
Powiększenie i wysokość
m = −(−20)/12 = 1,667
hi = 1,667·2 = 3,333 cm
Odpowiedź
hi = 3,333 cm
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: y5 = 30 mm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …