Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)3,968 s13,89

Samochód jadący z prędkością 50 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 3,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.

v₀ = 50 km/ha = −3,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
AB: 14 m/s20 m

Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 20 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 14 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.

H = 20 mv0B = 14 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
skrzynkav₀ = 7,5 m/sμ = ?

Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 7,5 m/s i zatrzymuje się po 57 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.

v₀ = 7,5 m/sd = 57 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 3 kg9,5 kgθ = 40°

Klocek o masie 3 kg na rampie nachylonej pod kątem 40° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 9,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 3 kgm2 = 9,5 kgθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
12 my = ?v0​ = 16 m/s65°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 16 m/s pod kątem 65° do poziomu w stronę muru odległego o 12 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 16 m/sθ = 65°x = 12 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 30 mv0​ = 25 m/s55°H = ?

Piłkę wyrzucono z prędkością 25 m/s pod kątem 55° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 30 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość H nad ziemią u podnóża klifu.

v₀ = 25 m/sθ = 55°h = 30 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 75 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 75 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,7. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 75 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 0,9 m8,5 m/svtop​ = ?

Kulka o masie 0,8 kg na lekkiej nici o długości 0,9 m jest obracana po okręgu pionowym. W najniższym punkcie jej prędkość wynosi 8,5 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu Ttop nici w najwyższym punkcie.

m = 0,8 kgr = 0,9 mvbottom = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.Praca i energiaŚredni
45°d = 9 mμ = 0,25

Klocek o masie 1 kg zsuwa się na odcinku 9 m po zboczu nachylonym pod kątem 45° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,25. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.

m = 1 kgθ = 45°μ = 0,25d = 9 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
h = 5 mL = 3,5 mμ = 0,1k = 1000 N/m

Klocek o masie 5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3,5 m (μ = 0,1), a potem trafia na sprężynę (k = 1000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 5 kgh = 5 mL = 3,5 mμ = 0,1k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
1,5 kgv = ?12 gh = 24 cm

Pocisk o masie 12 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 1,5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 24 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.

m = 12 gM = 1,5 kgh = 24 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
21 m/s19 m/s

Piłka o masie 0,4 kg uderza w ścianę z prędkością 21 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 19 m/s. Kontakt trwa 25 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.

m = 0,4 kgvin = 21 m/svout = 19 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 2 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 2 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
1 kgk = 1800 N/m350 m/s

Pocisk o masie 20 g lecący z prędkością 350 m/s trafia w klocek o masie 1 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 1800 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.

m = 20 gv = 350 m/sM = 1 kgk = 1800 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
FF2 cmdo​ = 12 cmf = 30 cm

Przedmiot o wysokości 2 cm stoi 12 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 30 cm. Znajdź wysokość obrazu hi (ujemną dla obrazu odwróconego).

ho = 2 cmdo = 12 cmf = 30 cm
hi = cm
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 600 nmd = 0,3 mmL = 3 my = ?

Światło o długości fali 600 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,3 mm. Ekran jest oddalony o 3 m. Znajdź odległość y5 od środkowego jasnego prążka do jasnego prążka numer 5.

λ = 600 nmd = 0,3 mmL = 3 mm = 5
y5 = mm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: s = 27,56 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Droga hamowania

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·3,5) = 27,56 m

Odpowiedź

s = 27,56 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 1,429 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Czas spotkania

Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.

20 − ½g·t² = 14·t − ½g·t² → t = 20/14 = 1,429 s

Odpowiedź

t = 1,429 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: μ = 0,0503

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Opóźnienie

a = v₀²/(2d) = 7,5²/(2·57) = 0,4934 m/s²

Współczynnik tarcia

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,4934/9,81 = 0,0503

Odpowiedź

μ = 0,0503
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 5,582 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż nici

m₂·g = 93,2 N
m₁·g·sin θ = 18,92 N
μ·m₁·g·cos θ = 4,509 N

Przyspieszenie układu

a = (93,2 − 18,92 − 4,509)/12,5 = 5,582 m/s²

Odpowiedź

a = 5,582 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 10,29 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 16·cos 65° = 6,762 m/s
t = x/vx = 12/6,762 = 1,775 s

Wysokość w tej chwili

y = 14,5·1,775 − ½·9,81·1,775² = 10,29 m

Odpowiedź

y = 10,29 m

Przy murze piłka już opada.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: H = 51,38 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Pionowa prędkość początkowa

vy = 25·sin 55° = 20,48 m/s

Wzniesienie ponad klif

Δh = vy²/(2g) = 20,48²/(2·9,81) = 21,38 m

Wysokość nad ziemią

H = 30 + 21,38 = 51,38 m

Odpowiedź

H = 51,38 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 22,69 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·75) = 22,69 m/s

Odpowiedź

vmax = 22,69 m/s (81,7 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: Ttop = 24,98 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Prędkość w najwyższym punkcie

Energia kinetyczna zamienia się w energię potencjalną na wysokości 2r.

vtop² = 8,5² − 4·9,81·0,9 = 36,93 m²/s²

Siły w najwyższym punkcie

Siła naciągu i siła ciężkości są skierowane w dół, do środka.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,8·36,93/0,9 − 0,8·9,81 = 24,98 N

Odpowiedź

Ttop = 24,98 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: Wf = 15,61 J

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Siła tarcia

N = mg·cos θ = 9,81·0,7071 = 6,937 N
F = μN = 0,25·6,937 = 1,734 N

Praca przeciw tarciu

Wf = F·d = 1,734·9 = 15,61 J

Odpowiedź

Wf = 15,61 J
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 67,54 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 49,05·(5 − 0,1·3,5) = 228,1 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 228,1 → x = √(2·228,1/1000) = 0,6754 m = 67,54 cm

Odpowiedź

x = 67,54 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v = 273,4 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wychylenie po uderzeniu

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,24) = 2,17 m/s

Zderzenie

m·v = (m + M)·V → v = (0,012 + 1,5)·2,17/0,012 = 273,4 m/s

Odpowiedź

v = 273,4 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: Favg = 640 N

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,4·(19 + 21) = 16 N·s

Średnia siła

Favg = J/Δt = 16/0,025 = 640 N

Odpowiedź

Favg = 640 N
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 0,994 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(2/2π)² = 0,994 m

Odpowiedź

L = 0,994 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: A = 16,34 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Prędkość po uderzeniu

V = m·v/(m + M) = 0,02·350/1,02 = 6,863 m/s

Pulsacja

ω = √(k/(m + M)) = √(1800/1,02) = 42,01 rad/s

Amplituda

A = V/ω = 6,863/42,01 = 0,1634 m = 16,34 cm

Odpowiedź

A = 16,34 cm
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: hi = 3,333 cm

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Równanie cienkiej soczewki

1/di = 1/f − 1/do = 1/30 − 1/12
di = −20 cm
FF12 cmf = 30 cm

Powiększenie i wysokość

m = −(−20)/12 = 1,667
hi = 1,667·2 = 3,333 cm

Odpowiedź

hi = 3,333 cm
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: y5 = 30 mm

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp prążków

Δy = λL/d = 600 × 10⁻⁹·3/(0,3 × 10⁻³) = 6 mm

Prążek numer 5

y5 = 5·6 = 30 mm

Odpowiedź

y5 = 30 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics