Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)5 s15

Samochód jadący z prędkością 54 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 3 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.

v₀ = 54 km/ha = −3 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
a = 20 m/s²

Model rakiety startuje pionowo w górę ze spoczynku. Silnik nadaje mu stałe przyspieszenie w górę 20 m/s² przez 1,5 s, po czym gaśnie i rakieta porusza się swobodnie. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość hmax, jaką osiąga rakieta.

a = 20 m/s²t1 = 1,5 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 20°10 kgF = ?

Skrzynka o masie 10 kg jest pchana ze stałą prędkością w górę rampy nachylonej pod kątem 20° do poziomu siłą równoległą do rampy. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę pchającą F.

m = 10 kgθ = 20°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
F = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 4 kg4 kgbez tarcia

Klocek o masie 4 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 4 kg. Stół jest gładki (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 4 kgm2 = 4 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = 34 m/sθ = ?R = 65 m

Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 34 m/s i ma ona upaść 65 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.

v₀ = 34 m/sR = 65 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 40 mv0​ = 12 m/s40°α = ?

Piłkę wyrzucono z prędkością 12 m/s pod kątem 40° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 40 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Pod jakim kątem α poniżej poziomu uderza w ziemię?

v₀ = 12 m/sθ = 40°h = 40 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Ruch po okręguŚredni
r = 135 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 135 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 135 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
θ = 30°do środkavmin​ = ?

Zakręt o promieniu 180 m ma przechyłkę 30°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz najmniejszą prędkość vmin, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie zsuwając się w dół skarpy.

r = 180 mθ = 30°μs = 0,15g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
30°d = 10 mμ = 0,25

Klocek o masie 2,5 kg zsuwa się na odcinku 10 m po zboczu nachylonym pod kątem 30° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,25. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.

m = 2,5 kgθ = 30°μ = 0,25d = 10 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
h = 1,5 mL = 1 mμ = 0,3k = 1500 N/m

Klocek o masie 2,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1 m (μ = 0,3), a potem trafia na sprężynę (k = 1500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 2,5 kgh = 1,5 mL = 1 mμ = 0,3k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
900 kg21 m/s1000 kg

Samochód o masie 900 kg jadący z prędkością 21 m/s uderza w stojący samochód o masie 1000 kg i oba się sczepiają. Ile energii kinetycznej ΔK traci się w zderzeniu?

m1 = 900 kgv1 = 21 m/sm2 = 1000 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Pęd i zderzeniaTrudny
16 m/s6 m/s

Piłka o masie 0,2 kg uderza w ścianę z prędkością 16 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 6 m/s. Kontakt trwa 10 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.

m = 0,2 kgvin = 16 m/svout = 6 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 1 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 1 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
mk = 170 N/mA = 11 cmx = 4 cm

Ciężarek na sprężynie o k = 170 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 11 cm. Wyznacz jego energię kinetyczną K, gdy znajduje się 4 cm od położenia równowagi.

k = 170 N/mA = 11 cmx = 4 cm
K = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
FF1,5 cmdo​ = 20 cmf = −15 cm

Przedmiot o wysokości 1,5 cm stoi 20 cm przed cienką soczewką (typ: rozpraszająca) o ogniskowej 15 cm. Znajdź wysokość obrazu hi (ujemną dla obrazu odwróconego).

ho = 1,5 cmdo = 20 cmf = −15 cm
hi = cm
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = ?d = 0,5 mmL = 2,5 m11 mm

Dwie szczeliny odległe o 0,5 mm oświetlono światłem monochromatycznym. Na ekranie w odległości 2,5 m jasny prążek numer 4 leży 11 mm od prążka środkowego. Znajdź długość fali λ.

d = 0,5 mmL = 2,5 my4 = 11 mmm = 4
λ = nm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: s = 37,5 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 54/3,6 = 15 m/s

Droga hamowania

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 15²/(2·3) = 37,5 m

Odpowiedź

s = 37,5 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: hmax = 68,37 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Faza napędzana

v₁ = 20·1,5 = 30 m/s
h₁ = ½·20·1,5² = 22,5 m

Lot swobodny w górę

W najwyższym punkcie prędkość jest równa zeru.

Δh = v₁²/(2g) = 30²/(2·9,81) = 45,87 m
hmax = 22,5 + 45,87 = 68,37 m

Odpowiedź

hmax = 68,37 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: F = 56,6 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż równi

Stała prędkość: siły się równoważą.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

Siła pchająca

F = 33,55 + 23,05 = 56,6 N

Odpowiedź

F = 56,6 N
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 4,905 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (39,24 − 0)/8 = 4,905 m/s²

Odpowiedź

a = 4,905 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: θ = 16,74 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Wzór na zasięg

R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·65/34² = 0,5516

Kąt

2θ = 33,48° → θ = 16,74°

Odpowiedź

θ = 16,74°

Drugie rozwiązanie to 90° − θ = 73,26°.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: α = 72,44 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Rozłóż prędkość początkową

vx = 12·cos 40° = 9,193 m/s
vy0 = 12·sin 40° = 7,713 m/s

Prędkość pionowa przy uderzeniu

Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.

vy = √(7,713² + 2·9,81·40) = 29,06 m/s

Kąt uderzenia

tan α = vy/vx = 29,06/9,193 → α = 72,44°

Odpowiedź

α = 72,44°
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 19,93 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,3·9,81·135) = 19,93 m/s

Odpowiedź

vmax = 19,93 m/s (71,76 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmin = 26,35 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Równowaga sił

Tarcie jest skierowane w górę zbocza.

N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g

Prędkość

v = √(180·9,81·0,3701/0,941) = 26,35 m/s

Odpowiedź

vmin = 26,35 m/s
(94,87 km/h)
9.Praca i energia

Odpowiedź: Wf = 53,1 J

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Siła tarcia

N = mg·cos θ = 24,53·0,866 = 21,24 N
F = μN = 0,25·21,24 = 5,31 N

Praca przeciw tarciu

Wf = F·d = 5,31·10 = 53,1 J

Odpowiedź

Wf = 53,1 J
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 19,81 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 24,53·(1,5 − 0,3·1) = 29,43 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 29,43 → x = √(2·29,43/1500) = 0,1981 m = 19,81 cm

Odpowiedź

x = 19,81 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: ΔK = 104447 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wspólna prędkość

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 900·21/1900 = 9,947 m/s

Energia kinetyczna przed i po

Kbefore = ½·900·21² = 198450 J
Kafter = ½·1900·9,947² = 94003 J

Utracona energia

ΔK = 198450 − 94003 = 104447 J

Odpowiedź

ΔK = 104447 J

Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.

12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: Favg = 440 N

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,2·(6 + 16) = 4,4 N·s

Średnia siła

Favg = J/Δt = 4,4/0,01 = 440 N

Odpowiedź

Favg = 440 N
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 0,2485 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1/2π)² = 0,2485 m

Odpowiedź

L = 0,2485 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: K = 0,8925 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Energia całkowita

E = ½·k·A² = ½·170·0,11² = 1,028 J

Energia sprężyny w x

U = ½·k·x² = ½·170·0,04² = 0,136 J

Energia kinetyczna

K = 1,028 − 0,136 = 0,8925 J

Odpowiedź

K = 0,8925 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: hi = 0,6429 cm

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Równanie cienkiej soczewki

1/di = 1/f − 1/do = 1/(−15) − 1/20
di = −8,571 cm
FF20 cmf = −15 cm

Powiększenie i wysokość

m = −(−8,571)/20 = 0,4286
hi = 0,4286·1,5 = 0,6429 cm

Odpowiedź

hi = 0,6429 cm
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: λ = 550 nm

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Długość fali

λ = y·d/(mL) = 0,011·0,0005/(4·2,5) = 5,5 × 10⁻⁷ m = 550 nm

Odpowiedź

λ = 550 nm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics