Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
a = 2,75 m/s²s = 1100 m

Samolot rusza z miejsca i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 2,75 m/s² wzdłuż pasa startowego. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 1100 m.

v₀ = 0a = 2,75 m/s²s = 1100 m
v = m/s
2.KinematykaTrudny
a = 20 m/s²

Model rakiety startuje pionowo w górę ze spoczynku. Silnik nadaje mu stałe przyspieszenie w górę 20 m/s² przez 2,5 s, po czym gaśnie i rakieta porusza się swobodnie. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od startu uderzy w ziemię? Wyznacz t.

a = 20 m/s²t1 = 2,5 sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 20°a = ?m = 12 kg

Klocek o masie 12 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 20° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 12 kgθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 9,5 kg7,5 kgθ = 35°

Klocek o masie 9,5 kg na rampie nachylonej pod kątem 35° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 7,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Rampa jest gładka (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.

m1 = 9,5 kgm2 = 7,5 kgθ = 35°μ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = 40 m/sθ = ?R = 50 m

Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 40 m/s i ma ona upaść 50 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.

v₀ = 40 m/sR = 50 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
27 mv0​ = 39 m/s50°x = ?

Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 39 m/s pod kątem 50° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 27 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.

v₀ = 39 m/sθ = 50°hroof = 27 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 105 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 105 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,7. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 105 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
θ = 18°do środkavmax​ = ?

Zakręt o promieniu 170 m ma przechyłkę 18°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie wysuwając się w górę i na zewnątrz.

r = 170 mθ = 18°μs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.Praca i energiaŚredni
54 km/h2°1200 kg

Samochód o masie 1200 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 2° ze stałą prędkością 54 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 450 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.

m = 1200 kgθ = 2°Fr = 450 Nv = 54 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.Praca i energiaTrudny
h = 4 mL = 1,5 mμ = 0,2k = 2500 N/m

Klocek o masie 1 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 4 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1,5 m (μ = 0,2), a potem trafia na sprężynę (k = 2500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.

m = 1 kgh = 4 mL = 1,5 mμ = 0,2k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
1200 kg21 m/s700 kg

Samochód o masie 1200 kg jadący z prędkością 21 m/s uderza w stojący samochód o masie 700 kg i oba się sczepiają. Ile energii kinetycznej ΔK traci się w zderzeniu?

m1 = 1200 kgv1 = 21 m/sm2 = 700 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Pęd i zderzeniaTrudny
11 m/s10 m/s

Piłka o masie 0,55 kg uderza w ścianę z prędkością 11 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 10 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.

m = 0,55 kgvin = 11 m/svout = 10 m/sΔt = 5 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 2,1 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 2,1 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
0,6 kgk = 360 N/mA = 9 cm

Masę 0,6 kg na sprężynie o k = 360 N/m odciągnięto o 9 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalne przyspieszenie amax.

m = 0,6 kgk = 360 N/mA = 9 cm
amax = m/s²
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = 0,8 mn = 5

Układ: Rura otwarta na obu końcach, długość 0,8 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f5 dla: harmoniczna numer 5.

v = 343 m/sn = 5L = 0,8 m
f5 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
θa​ = ?n1​ = 1,62n2​ = 1,52n0​ = 1,00

Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,62 i płaszcz o n₂ = 1,52. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.

n1 = 1,62n2 = 1,52n0 = 1,00
θa = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: v = 77,78 m/s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Prędkość po przebyciu drogi

v = √(2·a·s) = √(2·2,75·1100) = 77,78 m/s

Odpowiedź

v = 77,78 m/s
(280 km/h)
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 13,82 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Faza napędzana

v₁ = 20·2,5 = 50 m/s
h₁ = ½·20·2,5² = 62,5 m

Lot swobodny do ziemi

Rozwiąż −h₁ = v₁·t₂ − ½·g·t₂² i weź dodatni pierwiastek.

t₂ = (50 + √(50² + 2·9,81·62,5))/9,81 = 11,32 s
t = 2,5 + 11,32 = 13,82 s

Odpowiedź

t = 13,82 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 1,512 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 20° − 0,2·cos 20°) = 9,81·(0,342 − 0,1879) = 1,512 m/s²

Odpowiedź

a = 1,512 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: T = 64,7 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż nici

m₂·g = 73,58 N
m₁·g·sin θ = 53,45 N
μ·m₁·g·cos θ = 0 N

Przyspieszenie układu

a = (73,58 − 53,45 − 0)/17 = 1,184 m/s²

Siła naciągu z wiszącego ciężarka

m2·g − T = m2·a → T = 7,5·(9,81 − 1,184) = 64,7 N

Odpowiedź

T = 64,7 N
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: θ = 8,926 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Wzór na zasięg

R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·50/40² = 0,3066

Kąt

2θ = 17,85° → θ = 8,926°

Odpowiedź

θ = 8,926°

Drugie rozwiązanie to 90° − θ = 81,07°.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 125 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Rozłóż prędkość początkową

vx = 25,07 m/s, vy = 29,88 m/s

Czas do lądowania na dachu

Większy pierwiastek: piłka opada.

27 = 29,88·t − 4,905·t²
t = (29,88 + √(29,88² − 2·9,81·27))/9,81 = 4,987 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 25,07·4,987 = 125 m

Odpowiedź

x = 125 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 26,85 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·105) = 26,85 m/s

Odpowiedź

vmax = 26,85 m/s (96,67 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 33,98 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Równowaga sił

Tarcie jest skierowane w dół zbocza.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Prędkość

v = √(170·9,81·0,5943/0,8584) = 33,98 m/s

Odpowiedź

vmax = 33,98 m/s
(122,3 km/h)
9.Praca i energia

Odpowiedź: P = 12,91 kW

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.

Siła napędowa

m·g = 1200·9,81 = 11772 N
mg·sin θ = 11772·sin 2° = 410,8 N
F = 410,8 + 450 = 860,8 N

Moc

v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 860,8·15 = 12913 W = 12,91 kW

Odpowiedź

P = 12,91 kW
10.Praca i energia

Odpowiedź: v = 8,52 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 9,81·(4 − 0,2·1,5) = 36,3 J

Prędkość przy sprężynie

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,7) = 8,52 m/s

Odpowiedź

v = 8,52 m/s
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: ΔK = 97484 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wspólna prędkość

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1200·21/1900 = 13,26 m/s

Energia kinetyczna przed i po

Kbefore = ½·1200·21² = 264600 J
Kafter = ½·1900·13,26² = 167116 J

Utracona energia

ΔK = 264600 − 167116 = 97484 J

Odpowiedź

ΔK = 97484 J

Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.

12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: Favg = 2310 N

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,55·(10 + 11) = 11,55 N·s

Średnia siła

Favg = J/Δt = 11,55/0,005 = 2310 N

Odpowiedź

Favg = 2310 N
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 1,096 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,1/2π)² = 1,096 m

Odpowiedź

L = 1,096 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: amax = 54 m/s²

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(360/0,6) = 24,49 rad/s

Maksymalne przyspieszenie

amax = A·ω² = 0,09·24,49² = 54 m/s²

Odpowiedź

amax = 54 m/s²
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f5 = 1072 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali tego rodzaju drgań

λ = 2L/n = 2·0,8/5 = 0,32 m

Częstotliwość

f = v/λ = 343/0,32 = 1072 Hz

Odpowiedź

f5 = 1072 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θa = 34,08 °

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Kąt graniczny na płaszczu

sin θc = 1,52/1,62 = 0,9383 → θc = 69,76°

Apertura numeryczna

NA = √(1,62² − 1,52²) = 0,5604

Kąt akceptacji

θa = arcsin(0,5604) = 34,08°

Odpowiedź

θa = 34,08°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics