Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący ze stałą prędkością 16 m/s mija stojący radiowóz. W tej chwili radiowóz rusza i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 3,5 m/s². Po jakim czasie radiowóz dogoni samochód? Wyznacz t.
vcar = 16 m/sapolice = 3,5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 14 m/s z krawędzi dachu na wysokości 25 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 14 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 17 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 25° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 17 kgθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 4,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 1 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 4,5 kgm2 = 1 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 12 m/s i ma ona upaść 10 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.
v₀ = 12 m/sR = 10 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 19 m/s pod kątem 35° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 20 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Pod jakim kątem α poniżej poziomu uderza w ziemię?
v₀ = 19 m/sθ = 35°h = 20 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 90 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.
r = 90 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka na nici o długości 1,3 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jaka jest najmniejsza prędkość vmin w najwyższym punkcie, przy której nić jest jeszcze napięta?
r = 1,3 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 13 m wzdłuż zbocza.
θ = 40°μ = 0,2d = 13 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 4 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 5000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.
m = 4 kgh = 3,5 mL = 3 mμ = 0,25k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 12 kg lecący poziomo z prędkością 32 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 8 kg leci dalej do przodu z prędkością 56 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 4 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).
M = 12 kgu = 32 m/sm1 = 8 kgv′1 = 56 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,5 kg uderza w ścianę z prędkością 11 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 7 m/s. Kontakt trwa 25 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,5 kgvin = 11 m/svout = 7 m/sΔt = 25 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 1,9 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.
T = 1,9 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Masę 3,4 kg na sprężynie o k = 490 N/m odciągnięto o 11 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz całkowitą energię E drgań.
m = 3,4 kgk = 490 N/mA = 11 cm
E = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 10 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 25 cm. Znajdź odległość obrazu di. Użyj konwencji znaków 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 dla soczewki rozpraszającej, di < 0 dla obrazu pozornego).
do = 10 cmf = 25 cm
di = cm
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 500 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,3 mm. Ekran jest oddalony o 1 m. Znajdź odległość y1 od środkowego jasnego prążka do jasnego prążka numer 1.
λ = 500 nmd = 0,3 mmL = 1 mm = 1
y1 = mm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 9,143 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Równe drogi
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·16/3,5 = 9,143 s
Odpowiedź
t = 9,143 s
W tej chwili radiowóz jedzie z prędkością 2v = 32 m/s.
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,098 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−25 = 14·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 14·t − 25 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (14 + √(14² + 2·9,81·25))/9,81 = 4,098 s
Odpowiedź
t = 4,098 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 1,923 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Wzór na zasięg
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·10/12² = 0,6813
Kąt
2θ = 42,94° → θ = 21,47°
Odpowiedź
θ = 21,47°
Drugie rozwiązanie to 90° − θ = 68,53°.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: α = 55,46 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 19·cos 35° = 15,56 m/s
vy0 = 19·sin 35° = 10,9 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(10,9² + 2·9,81·20) = 22,61 m/s
Kąt uderzenia
tan α = vy/vx = 22,61/15,56 → α = 55,46°
Odpowiedź
α = 55,46°
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 18,79 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·90) = 18,79 m/s
Odpowiedź
vmax = 18,79 m/s (67,65 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmin = 3,571 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Zerowy naciąg w najwyższym punkcie
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,3) = 3,571 m/s
Odpowiedź
vmin = 3,571 m/s
9.Praca i energia
Odpowiedź: v = 11,17 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Bilans energii wzdłuż zbocza
Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·13·(0,6428 − 0,2·0,766)) = 11,17 m/s
Odpowiedź
v = 11,17 m/s
10.Praca i energia
Odpowiedź: v = 7,345 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 39,24·(3,5 − 0,25·3) = 107,9 J
Prędkość przy sprężynie
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·2,75) = 7,345 m/s
Odpowiedź
v = 7,345 m/s
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = −16 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Pęd przed
p = M·u = 12·32 = 384 kg·m/s
Pęd po
384 = 8·56 + 4·v′2
v′2 = (384 − 448)/4 = −16 m/s
Odpowiedź
v′2 = −16 m/s
Znak minus oznacza, że drugi odłamek leci do tyłu.
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 9 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,5·(7 + 11) = 9 N·s
Odpowiedź
J = 9 N·s
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: L = 0,897 m
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Wyznacz długość
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,9/2π)² = 0,897 m
Odpowiedź
L = 0,897 m
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: E = 2,965 J
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(490/3,4) = 12 rad/s
Energia
E = ½·k·A² = ½·490·0,11² = 2,965 J
Odpowiedź
E = 2,965 J
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = −16,67 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/25 − 1/10
di = −16,67 cm
Diagram promieni
pozorny, po tej samej stronie co przedmiot
Odpowiedź
di = −16,67 cm
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: y1 = 1,667 mm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …