Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samolot potrzebuje do startu prędkości 240 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 2000 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?
v₀ = 0v = 240 km/hs = 2000 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 19 m/s z krawędzi dachu na wysokości 30 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 19 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 9 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 25° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 9 kgθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 30° z prędkością 7 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?
v₀ = 7 m/sθ = 30°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 32 m/s i ma ona upaść 75 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.
v₀ = 32 m/sR = 75 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 31 m/s pod kątem 30° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 60 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość H nad ziemią u podnóża klifu.
v₀ = 31 m/sθ = 30°h = 60 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 140 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,7. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.
r = 140 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Wózek o masie 1 kg zostaje puszczony bez prędkości początkowej z wysokości 17 m na torze bez tarcia i przejeżdża przez pionową pętlę o promieniu 5 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę nacisku Ntop toru na wózek w najwyższym punkcie pętli.
m = 1 kgh = 17 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 5 kg zsuwa się na odcinku 7 m po zboczu nachylonym pod kątem 35° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,35. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 5 kgθ = 35°μ = 0,35d = 7 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 1 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3,5 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 800 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 1 kgh = 1,5 mL = 3,5 mμ = 0,15k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 8 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 2 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 24 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 8 gM = 2 kgh = 24 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,45 kg uderza w ścianę z prędkością 15 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 5 m/s. Kontakt trwa 10 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.
m = 0,45 kgvin = 15 m/svout = 5 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Ciężarek o masie 1,6 kg na sprężynie o k = 480 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 17 cm. Wyznacz jego prędkość v, gdy znajduje się 2 cm od położenia równowagi.
m = 1,6 kgk = 480 N/mA = 17 cmx = 2 cm
v = m/s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Masę 1,6 kg na sprężynie o k = 340 N/m odciągnięto o 10 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalne przyspieszenie amax.
m = 1,6 kgk = 340 N/mA = 10 cm
amax = m/s²
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Mały głośnik promieniuje moc akustyczną 0,1 W równo we wszystkich kierunkach. Znajdź poziom natężenia dźwięku β w odległości 5 m.
P = 0,1 Wr = 5 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,48 i płaszcz o n₂ = 1,43. Znajdź jego aperturę numeryczną NA.
n1 = 1,48n2 = 1,43
NA =
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: a = 1,111 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Jednostki
v = 240/3,6 = 66,67 m/s
Przyspieszenie
a = v²/(2s) = 66,67²/(2·2000) = 1,111 m/s²
Odpowiedź
a = 1,111 m/s²
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 5,078 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−30 = 19·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 19·t − 30 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (19 + √(19² + 2·9,81·30))/9,81 = 5,078 s
Odpowiedź
t = 5,078 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 2,812 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Opóźnienie
Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.
a = 9,81·(sin 30° + 0,2·cos 30°) = 6,604 m/s²
Droga
d = v₀²/(2a) = 7²/(2·6,604) = 3,71 m
Odpowiedź
d = 3,71 m
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: θ = 22,97 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Wzór na zasięg
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·75/32² = 0,7185
Kąt
2θ = 45,93° → θ = 22,97°
Odpowiedź
θ = 22,97°
Drugie rozwiązanie to 90° − θ = 67,03°.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: H = 72,25 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Pionowa prędkość początkowa
vy = 31·sin 30° = 15,5 m/s
Wzniesienie ponad klif
Δh = vy²/(2g) = 15,5²/(2·9,81) = 12,25 m
Wysokość nad ziemią
H = 60 + 12,25 = 72,25 m
Odpowiedź
H = 72,25 m
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 31,01 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·140) = 31,01 m/s
Odpowiedź
vmax = 31,01 m/s (111,6 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: Ntop = 17,66 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Prędkość z zasady zachowania energii
v² = 2·9,81·(17 − 2·5) = 137,3 m²/s²
Siły
Zwrot do środka jest dodatni.
N = m·v²/R − m·g = 1·137,3/5 − 9,81 = 17,66 N
Odpowiedź
Ntop = 17,66 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 98,44 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 49,05·0,8192 = 40,18 N
F = μN = 0,35·40,18 = 14,06 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 14,06·7 = 98,44 J
Odpowiedź
Wf = 98,44 J
10.Praca i energia
Odpowiedź: x = 15,46 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 9,81·(1,5 − 0,15·3,5) = 9,565 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 9,565 → x = √(2·9,565/800) = 0,1546 m = 15,46 cm
Odpowiedź
x = 15,46 cm
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 544,7 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wychylenie po uderzeniu
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,24) = 2,17 m/s
Zderzenie
m·v = (m + M)·V → v = (0,008 + 2)·2,17/0,008 = 544,7 m/s
Odpowiedź
v = 544,7 m/s
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: Favg = 900 N
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,45·(5 + 15) = 9 N·s
Średnia siła
Favg = J/Δt = 9/0,01 = 900 N
Odpowiedź
Favg = 900 N
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: v = 2,924 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(480/1,6) = 17,32 rad/s
Prędkość w x
v = ω·√(A² − x²) = 17,32·√(0,17² − 0,02²) = 2,924 m/s
Odpowiedź
v = 2,924 m/s
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: amax = 21,25 m/s²
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(340/1,6) = 14,58 rad/s
Maksymalne przyspieszenie
amax = A·ω² = 0,1·14,58² = 21,25 m/s²
Odpowiedź
amax = 21,25 m/s²
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: β = 85,03 dB
Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).
Natężenie
I = P/(4πr²) = 0,0003183 W/m²
Poziom
β = 10·log₁₀(0,0003183/10⁻¹²) = 85,03 dB
Odpowiedź
β = 85,03 dB
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: NA = 0,3814
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.