Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 36 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 6 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 36 km/ha = −6 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Tramwaj rusza z miejsca i przyspiesza z przyspieszeniem 1 m/s² przez 7 s, potem jedzie ze stałą prędkością przez 28 s, a na koniec hamuje z opóźnieniem 2,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz całkowitą drogę s między dwoma przystankami.
a1 = 1 m/s²t1 = 7 st2 = 28 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Skrzynka o masie 15 kg jest pchana ze stałą prędkością w górę rampy nachylonej pod kątem 15° do poziomu siłą równoległą do rampy. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę pchającą F.
m = 15 kgθ = 15°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
F = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Dwa klocki na poziomej podłodze są połączone lekką poziomą nicią. Pozioma siła 130 N ciągnie przedni klocek o masie 6 kg; klocek o masie 1 kg jest ciągnięty za nim. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3 dla obu klocków. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocków.
m1 = 1 kgm2 = 6 kgF = 130 Nμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 10 m/s pod kątem 55° do poziomu w stronę muru odległego o 7 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 10 m/sθ = 55°x = 7 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 19 m/s pod kątem 45° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 45 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v, z jaką uderza w ziemię.
v₀ = 19 m/sθ = 45°h = 45 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Ruch po okręguŚredni
Zakręt o promieniu 310 m ma przechyłkę 10°. Z jaką prędkością v samochód może go pokonać bez potrzeby jakiegokolwiek tarcia? Przyjmij g = 9,81 m/s².
r = 310 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka o masie 1,5 kg na lekkiej nici o długości 1 m jest obracana po okręgu pionowym. W najniższym punkcie jej prędkość wynosi 10,5 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu Ttop nici w najwyższym punkcie.
m = 1,5 kgr = 1 mvbottom = 10,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.Praca i energiaŚredni
Kulka o masie 0,2 kg wisi na lekkiej nici o długości 1 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 30°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.
m = 0,2 kgL = 1 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
T = N
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 1 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 4 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 4 m (μ = 0,1), a potem trafia na sprężynę (k = 800 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 1 kgh = 4 mL = 4 mμ = 0,1k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 3 kg jadący z prędkością 11 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 2 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 3 kgm2 = 2 kgv1 = 11 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,3 kg uderza w ścianę z prędkością 14 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 9 m/s. Kontakt trwa 50 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,3 kgvin = 14 m/svout = 9 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Astronauta na innej planecie stwierdza, że wahadło matematyczne o długości 1,4 m ma przy małych wychyleniach okres 5,84 s. Wyznacz przyspieszenie grawitacyjne g na tej planecie.
L = 1,4 mT = 5,84 s
g = m/s²
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Masę 0,6 kg na sprężynie o k = 500 N/m odciągnięto o 11 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz całkowitą energię E drgań.
m = 0,6 kgk = 500 N/mA = 11 cm
E = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Rura otwarta na obu końcach, długość 0,65 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f3 dla: harmoniczna numer 3.
v = 343 m/sn = 3L = 0,65 m
f3 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 60 cm: soczewka 1 o f₁ = 5 cm i soczewka 2 o f₂ = 12 cm. Przedmiot stoi 30 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).
f1 = 5 cmf2 = 12 cms = 60 cmdo = 30 cm
di2 = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 8,333 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 10²/(2·6) = 8,333 m
Odpowiedź
s = 8,333 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: s = 230,3 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Prędkość maksymalna
v = a1·t1 = 1·7 = 7 m/s
Droga w każdej fazie
s1 = ½·1·7² = 24,5 m
s2 = 7·28 = 196 m
s3 = 7²/(2·2,5) = 9,8 m
Droga całkowita
s = 24,5 + 196 + 9,8 = 230,3 m
Odpowiedź
s = 230,3 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: F = 94,94 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siły wzdłuż równi
Stała prędkość: siły się równoważą.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
Siła pchająca
F = 38,09 + 56,85 = 94,94 N
Odpowiedź
F = 94,94 N
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 15,63 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Czas dotarcia do muru
vx = 10·cos 55° = 5,736 m/s
t = x/vx = 7/5,736 = 1,22 s
Wysokość w tej chwili
y = 8,192·1,22 − ½·9,81·1,22² = 2,691 m
Odpowiedź
y = 2,691 m
Przy murze piłka już opada.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: v = 35,27 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 19·cos 45° = 13,44 m/s
vy0 = 19·sin 45° = 13,44 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(13,44² + 2·9,81·45) = 32,61 m/s
Prędkość przy uderzeniu
v = √(13,44² + 32,61²) = 35,27 m/s
Odpowiedź
v = 35,27 m/s
Sprawdzenie energią: v² = v₀² + 2gh.
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: v = 23,16 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
v = √(r·g·tan θ) = √(310·9,81·tan 10°) = 23,16 m/s
Odpowiedź
v = 23,16 m/s
(83,36 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: Ttop = 91,8 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Prędkość w najwyższym punkcie
Energia kinetyczna zamienia się w energię potencjalną na wysokości 2r.
vtop² = 10,5² − 4·9,81·1 = 71,01 m²/s²
Siły w najwyższym punkcie
Siła naciągu i siła ciężkości są skierowane w dół, do środka.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,5·71,01/1 − 1,5·9,81 = 91,8 N
Odpowiedź
Ttop = 91,8 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: T = 2,488 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najniższym punkcie
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 30°) = 2,629 m²/s²
Siły w najniższym punkcie
m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
T = mg + mv²/L = 1,962 + 0,2·2,629/1 = 2,488 N
Odpowiedź
T = 2,488 N
Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 2,488 N.
10.Praca i energia
Odpowiedź: x = 29,71 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 9,81·(4 − 0,1·4) = 35,32 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 35,32 → x = √(2·35,32/800) = 0,2971 m = 29,71 cm
Odpowiedź
x = 29,71 cm
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = 2,2 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (3 − 2)/(3 + 2)·11 = 2,2 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 2)·11 = 13,2 m/s
Odpowiedź
v′1 = 2,2 m/s
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 6,9 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,3·(9 + 14) = 6,9 N·s
Odpowiedź
J = 6,9 N·s
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: g = 1,621 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Wyznacz g
g = 4π²·L/T² = 4π²·1,4/5,84² = 1,621 m/s²
Odpowiedź
g = 1,621 m/s²
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: E = 3,025 J
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(500/0,6) = 28,87 rad/s
Energia
E = ½·k·A² = ½·500·0,11² = 3,025 J
Odpowiedź
E = 3,025 J
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f3 = 791,5 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali tego rodzaju drgań
λ = 2L/n = 2·0,65/3 = 0,4333 m
Częstotliwość
f = v/λ = 343/0,4333 = 791,5 Hz
Odpowiedź
f3 = 791,5 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di2 = 15,43 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.