Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)1,667 s10

Samochód jadący z prędkością 36 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 6 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.

v₀ = 36 km/ha = −6 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
t (s)v (m/s)7 s

Tramwaj rusza z miejsca i przyspiesza z przyspieszeniem 1 m/s² przez 7 s, potem jedzie ze stałą prędkością przez 28 s, a na koniec hamuje z opóźnieniem 2,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz całkowitą drogę s między dwoma przystankami.

a1 = 1 m/s²t1 = 7 st2 = 28 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 15°15 kgF = ?

Skrzynka o masie 15 kg jest pchana ze stałą prędkością w górę rampy nachylonej pod kątem 15° do poziomu siłą równoległą do rampy. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę pchającą F.

m = 15 kgθ = 15°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
F = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
1 kg6 kgTF = 130 Nμ = 0,3

Dwa klocki na poziomej podłodze są połączone lekką poziomą nicią. Pozioma siła 130 N ciągnie przedni klocek o masie 6 kg; klocek o masie 1 kg jest ciągnięty za nim. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3 dla obu klocków. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocków.

m1 = 1 kgm2 = 6 kgF = 130 Nμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
7 my = ?v0​ = 10 m/s55°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 10 m/s pod kątem 55° do poziomu w stronę muru odległego o 7 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 10 m/sθ = 55°x = 7 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 45 mv0​ = 19 m/s45°v = ?

Piłkę wyrzucono z prędkością 19 m/s pod kątem 45° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 45 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v, z jaką uderza w ziemię.

v₀ = 19 m/sθ = 45°h = 45 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Ruch po okręguŚredni
θ = 10°do środkav = ?

Zakręt o promieniu 310 m ma przechyłkę 10°. Z jaką prędkością v samochód może go pokonać bez potrzeby jakiegokolwiek tarcia? Przyjmij g = 9,81 m/s².

r = 310 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 1 m10,5 m/svtop​ = ?

Kulka o masie 1,5 kg na lekkiej nici o długości 1 m jest obracana po okręgu pionowym. W najniższym punkcie jej prędkość wynosi 10,5 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu Ttop nici w najwyższym punkcie.

m = 1,5 kgr = 1 mvbottom = 10,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.Praca i energiaŚredni
30°L = 1 m0,2 kg

Kulka o masie 0,2 kg wisi na lekkiej nici o długości 1 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 30°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.

m = 0,2 kgL = 1 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
T = N
10.Praca i energiaTrudny
h = 4 mL = 4 mμ = 0,1k = 800 N/m

Klocek o masie 1 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 4 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 4 m (μ = 0,1), a potem trafia na sprężynę (k = 800 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 1 kgh = 4 mL = 4 mμ = 0,1k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
3 kg11 m/s2 kg

Wózek o masie 3 kg jadący z prędkością 11 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 2 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).

m1 = 3 kgm2 = 2 kgv1 = 11 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
14 m/s9 m/s

Piłka o masie 0,3 kg uderza w ścianę z prędkością 14 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 9 m/s. Kontakt trwa 50 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,3 kgvin = 14 m/svout = 9 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = 1,4 mT = 5,84 s

Astronauta na innej planecie stwierdza, że wahadło matematyczne o długości 1,4 m ma przy małych wychyleniach okres 5,84 s. Wyznacz przyspieszenie grawitacyjne g na tej planecie.

L = 1,4 mT = 5,84 s
g = m/s²
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
0,6 kgk = 500 N/mA = 11 cm

Masę 0,6 kg na sprężynie o k = 500 N/m odciągnięto o 11 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz całkowitą energię E drgań.

m = 0,6 kgk = 500 N/mA = 11 cm
E = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = 0,65 mn = 3

Układ: Rura otwarta na obu końcach, długość 0,65 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f3 dla: harmoniczna numer 3.

v = 343 m/sn = 3L = 0,65 m
f3 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
f1​ = 5 cmf2​ = 12 cm30 cm60 cm

Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 60 cm: soczewka 1 o f₁ = 5 cm i soczewka 2 o f₂ = 12 cm. Przedmiot stoi 30 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).

f1 = 5 cmf2 = 12 cms = 60 cmdo = 30 cm
di2 = cm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: s = 8,333 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 36/3,6 = 10 m/s

Droga hamowania

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 10²/(2·6) = 8,333 m

Odpowiedź

s = 8,333 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: s = 230,3 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Prędkość maksymalna

v = a1·t1 = 1·7 = 7 m/s

Droga w każdej fazie

s1 = ½·1·7² = 24,5 m
s2 = 7·28 = 196 m
s3 = 7²/(2·2,5) = 9,8 m

Droga całkowita

s = 24,5 + 196 + 9,8 = 230,3 m

Odpowiedź

s = 230,3 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: F = 94,94 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż równi

Stała prędkość: siły się równoważą.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

Siła pchająca

F = 38,09 + 56,85 = 94,94 N

Odpowiedź

F = 94,94 N
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 15,63 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Cały układ

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (130 − 20,6)/7 = 15,63 m/s²

Odpowiedź

a = 15,63 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 2,691 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 10·cos 55° = 5,736 m/s
t = x/vx = 7/5,736 = 1,22 s

Wysokość w tej chwili

y = 8,192·1,22 − ½·9,81·1,22² = 2,691 m

Odpowiedź

y = 2,691 m

Przy murze piłka już opada.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: v = 35,27 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Rozłóż prędkość początkową

vx = 19·cos 45° = 13,44 m/s
vy0 = 19·sin 45° = 13,44 m/s

Prędkość pionowa przy uderzeniu

Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.

vy = √(13,44² + 2·9,81·45) = 32,61 m/s

Prędkość przy uderzeniu

v = √(13,44² + 32,61²) = 35,27 m/s

Odpowiedź

v = 35,27 m/s

Sprawdzenie energią: v² = v₀² + 2gh.

7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: v = 23,16 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Równowaga sił

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Prędkość

v = √(r·g·tan θ) = √(310·9,81·tan 10°) = 23,16 m/s

Odpowiedź

v = 23,16 m/s
(83,36 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: Ttop = 91,8 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Prędkość w najwyższym punkcie

Energia kinetyczna zamienia się w energię potencjalną na wysokości 2r.

vtop² = 10,5² − 4·9,81·1 = 71,01 m²/s²

Siły w najwyższym punkcie

Siła naciągu i siła ciężkości są skierowane w dół, do środka.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,5·71,01/1 − 1,5·9,81 = 91,8 N

Odpowiedź

Ttop = 91,8 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: T = 2,488 N

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.

Prędkość w najniższym punkcie

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 30°) = 2,629 m²/s²

Siły w najniższym punkcie

m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
T = mg + mv²/L = 1,962 + 0,2·2,629/1 = 2,488 N

Odpowiedź

T = 2,488 N

Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 2,488 N.

10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 29,71 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 9,81·(4 − 0,1·4) = 35,32 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 35,32 → x = √(2·35,32/800) = 0,2971 m = 29,71 cm

Odpowiedź

x = 29,71 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′1 = 2,2 m/s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem

Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.

v′1 = (3 − 2)/(3 + 2)·11 = 2,2 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 2)·11 = 13,2 m/s

Odpowiedź

v′1 = 2,2 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 6,9 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,3·(9 + 14) = 6,9 N·s

Odpowiedź

J = 6,9 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: g = 1,621 m/s²

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Wyznacz g

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,4/5,84² = 1,621 m/s²

Odpowiedź

g = 1,621 m/s²
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: E = 3,025 J

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(500/0,6) = 28,87 rad/s

Energia

E = ½·k·A² = ½·500·0,11² = 3,025 J

Odpowiedź

E = 3,025 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f3 = 791,5 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali tego rodzaju drgań

λ = 2L/n = 2·0,65/3 = 0,4333 m

Częstotliwość

f = v/λ = 343/0,4333 = 791,5 Hz

Odpowiedź

f3 = 791,5 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: di2 = 15,43 cm

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Obraz z soczewki 1

1/di1 = 1/5 − 1/30 → di1 = 6 cm

Przedmiot dla soczewki 2

do2 = 60 − 6 = 54 cm

Obraz końcowy

1/di2 = 1/12 − 1/54 → di2 = 15,43 cm

Odpowiedź

di2 = 15,43 cm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics