Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 36 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 4,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 36 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 5 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.
ttotal = 5 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Sanki o masie 15 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 15° do poziomu siłą 140 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.
m = 15 kgF = 140 Nθ = 15°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 3,5 kg na rampie nachylonej pod kątem 40° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 6,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 3,5 kgm2 = 6,5 kgθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 15° do poziomu i upadła 135 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.
θ = 15°R = 135 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 15° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 60 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 19 m/sθ = 15°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód o masie 1800 kg przejeżdża przez szczyt garbu na drodze z prędkością 14 m/s. Szczyt garbu jest łukiem okręgu o promieniu 60 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę nacisku N drogi na samochód na szczycie.
m = 1800 kgv = 14 m/sr = 60 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka o masie 1,3 kg na lekkiej nici o długości 1,3 m jest obracana po okręgu pionowym. W najniższym punkcie jej prędkość wynosi 10,5 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu Ttop nici w najwyższym punkcie.
Klocek o masie 4 kg zsuwa się na odcinku 13 m po zboczu nachylonym pod kątem 30° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,35. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 4 kgθ = 30°μ = 0,35d = 13 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
Wózek o masie 0,5 kg zostaje puszczony bez prędkości początkowej z wysokości 4,5 m na gładkim torze, który przechodzi w pionową pętlę o promieniu 1,5 m. Wyznacz siłę nacisku N, z jaką tor działa na wózek w najwyższym punkcie pętli.
m = 0,5 kgh = 4,5 mR = 1,5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Samochód o masie 1700 kg jadący z prędkością 14 m/s uderza w stojący samochód o masie 800 kg i oba się sczepiają. Jaki procent ΔK/K początkowej energii kinetycznej zostaje utracony?
m1 = 1700 kgv1 = 14 m/sm2 = 800 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,3 kg uderza w ścianę z prędkością 20 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 18 m/s. Kontakt trwa 50 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.
m = 0,3 kgvin = 20 m/svout = 18 m/sΔt = 50 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Wahadło matematyczne ma długość 2,8 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz jego okres T dla małych wychyleń.
L = 2,8 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Masę 3,2 kg na sprężynie o k = 500 N/m odciągnięto o 20 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalne przyspieszenie amax.
m = 3,2 kgk = 500 N/mA = 20 cm
amax = m/s²
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Światło wewnątrz przezroczystego bloku ulega całkowitemu odbiciu na granicy z ośrodkiem: powietrze (n = 1,00) dla każdego kąta padania powyżej 24,4°. Znajdź współczynnik załamania n1 bloku.
θc = 24,4°n2 = 1,00
n1 =
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Czujnik w spoczynku wysyła ultradźwięki 35 kHz w stronę samochodu zbliżającego się z prędkością 20 m/s i miesza echo z wysłanym sygnałem. Znajdź częstotliwość dudnień fb (prędkość dźwięku 343 m/s).
f = 35 kHzu = 20 m/sv = 343 m/s
fb = Hz
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 11,11 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 10²/(2·4,5) = 11,11 m
Odpowiedź
s = 11,11 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: d = 107,7 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Dwie części czasu
½·9,81·t₁² = 343·(5 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1715 = 0
Czas spadania
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1715))/(2·4,905) = 4,686 s
Głębokość
d = ½·9,81·4,686² = 107,7 m
Odpowiedź
d = 107,7 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 6,797 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siła nacisku
N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 140·sin 15° = 110,9 N
Siły poziome
m·a = F·cos θ − μ·N = 135,2 − 33,27
a = 102/15 = 6,797 m/s²
Odpowiedź
a = 6,797 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 40,08 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 63,77 N
m₁·g·sin θ = 22,07 N
μ·m₁·g·cos θ = 5,26 N
Przyspieszenie układu
a = (63,77 − 22,07 − 5,26)/10 = 3,643 m/s²
Siła naciągu z wiszącego ciężarka
m2·g − T = m2·a → T = 6,5·(9,81 − 3,643) = 40,08 N
Odpowiedź
T = 40,08 N
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: v0 = 51,47 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·135/sin 30°) = 51,47 m/s
Odpowiedź
v0 = 51,47 m/s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 74,04 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,918 + √(24,18 + 1177))/9,81 = 4,035 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 18,35·4,035 = 74,04 m
Odpowiedź
x = 74,04 m
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: N = 11778 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Siły w najwyższym punkcie
Zwrot do środka (w dół) jest dodatni.
m·g − N = m·v²/r
N = 1800·9,81 − 1800·14²/60 = 17658 − 5880 = 11778 N
Odpowiedź
N = 11778 N
Samochód wydaje się lżejszy: droga pcha go w górę słabiej niż jego ciężar.
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: Ttop = 46,48 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Prędkość w najwyższym punkcie
Energia kinetyczna zamienia się w energię potencjalną na wysokości 2r.
vtop² = 10,5² − 4·9,81·1,3 = 59,24 m²/s²
Siły w najwyższym punkcie
Siła naciągu i siła ciężkości są skierowane w dół, do środka.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,3·59,24/1,3 − 1,3·9,81 = 46,48 N
Odpowiedź
Ttop = 46,48 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 154,6 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 39,24·0,866 = 33,98 N
F = μN = 0,35·33,98 = 11,89 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 11,89·13 = 154,6 J
Odpowiedź
Wf = 154,6 J
10.Praca i energia
Odpowiedź: N = 4,905 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najwyższym punkcie
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(4,5 − 3) = 29,43 m²/s²
Siły w najwyższym punkcie
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
N = mv²/R − mg = 0,5·29,43/1,5 − 4,905 = 4,905 N
Odpowiedź
N = 4,905 N
Wózek ledwo pokonuje pętlę, gdy h = 2,5R; wtedy N = 0 w najwyższym punkcie.
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: ΔK/K = 32 %
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wspólna prędkość
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1700·14/2500 = 9,52 m/s
Energia kinetyczna przed i po
Kbefore = ½·1700·14² = 166600 J
Kafter = ½·2500·9,52² = 113288 J
Utracony ułamek
ΔK/K = 53312/166600 = 32 %
Odpowiedź
ΔK/K = 32 %
Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: Favg = 228 N
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,3·(18 + 20) = 11,4 N·s
Średnia siła
Favg = J/Δt = 11,4/0,05 = 228 N
Odpowiedź
Favg = 228 N
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: T = 3,357 s
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Okres wahadła
T = 2π·√(2,8/9,81) = 3,357 s
Odpowiedź
T = 3,357 s
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: amax = 31,25 m/s²
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(500/3,2) = 12,5 rad/s
Maksymalne przyspieszenie
amax = A·ω² = 0,2·12,5² = 31,25 m/s²
Odpowiedź
amax = 31,25 m/s²
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: n1 = 2,421
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Współczynnik załamania bloku
n₁ = n₂/sin θc = 1,00/0,4131 = 2,421
Odpowiedź
n1 = 2,421
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: fb = 4334 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.