Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
a = ?s = 800 m

Samolot potrzebuje do startu prędkości 280 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 800 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?

v₀ = 0v = 280 km/hs = 800 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
v₀ = 14 m/s30 m

Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 14 m/s z krawędzi dachu na wysokości 30 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.

v₀ = 14 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
35 kg20°F = 180 Nμ = 0,4

Sanki o masie 35 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 20° do poziomu siłą 180 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.

m = 35 kgF = 180 Nθ = 20°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 2 kg1,5 kgμ = 0,2

Klocek o masie 2 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 1,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 2 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = 36 m/sθ = ?R = 50 m

Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 36 m/s i ma ona upaść 50 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.

v₀ = 36 m/sR = 50 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 20 mv0​ = 14 m/s55°H = ?

Piłkę wyrzucono z prędkością 14 m/s pod kątem 55° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 20 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość H nad ziemią u podnóża klifu.

v₀ = 14 m/sθ = 55°h = 20 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 45 mvmax​ = ?

Samochód przejeżdża przez szczyt garbu na drodze, który jest łukiem okręgu o promieniu 45 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Powyżej jakiej prędkości vmax koła oderwą się od drogi na szczycie?

r = 45 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 0,6 mv = 5 m/s

Kulka o masie 1 kg na nici o długości 0,6 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 5 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.

m = 1 kgr = 0,6 mv = 5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
45°L = 1 m2 kg

Kulka o masie 2 kg wisi na lekkiej nici o długości 1 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 45°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.

m = 2 kgL = 1 mθ = 45°g = 9,81 m/s²
T = N
10.Praca i energiaTrudny
h = 3 mL = 1 mμ = 0,2k = 4000 N/m

Klocek o masie 2,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1 m (μ = 0,2), a potem trafia na sprężynę (k = 4000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.

m = 2,5 kgh = 3 mL = 1 mμ = 0,2k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
2,5 kg7 m/s1 kg

Wózek o masie 2,5 kg jadący z prędkością 7 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 1 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.

m1 = 2,5 kgm2 = 1 kgv1 = 7 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
30 m/s13 m/s

Piłka o masie 0,55 kg uderza w ścianę z prędkością 30 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 13 m/s. Kontakt trwa 25 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,55 kgvin = 30 m/svout = 13 m/sΔt = 25 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
1 kgk = 260 N/mA = 15 cmx = 7 cm

Ciężarek o masie 1 kg na sprężynie o k = 260 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 15 cm. Wyznacz jego prędkość v, gdy znajduje się 7 cm od położenia równowagi.

m = 1 kgk = 260 N/mA = 15 cmx = 7 cm
v = m/s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
mk = 40 N/mA = 14 cmx = 5 cm

Ciężarek na sprężynie o k = 40 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 14 cm. Wyznacz jego energię kinetyczną K, gdy znajduje się 5 cm od położenia równowagi.

k = 40 N/mA = 14 cmx = 5 cm
K = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = 0,4 mn = 4

Układ: Struna zamocowana na obu końcach, długość 0,4 m, prędkość fal 180 m/s. Znajdź częstotliwość f4 dla: harmoniczna numer 4.

v = 180 m/sn = 4L = 0,4 m
f4 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 550 nmd = 0,15 mmL = 2,5 my = ?

Światło o długości fali 550 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,15 mm. Ekran jest oddalony o 2,5 m. Znajdź odległość y4 od środkowego jasnego prążka do jasnego prążka numer 4.

λ = 550 nmd = 0,15 mmL = 2,5 mm = 4
y4 = mm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: a = 3,781 m/s²

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v = 280/3,6 = 77,78 m/s

Przyspieszenie

a = v²/(2s) = 77,78²/(2·800) = 3,781 m/s²

Odpowiedź

a = 3,781 m/s²
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 4,282 s

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Równanie ruchu

Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.

−30 = 14·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 14·t − 30 = 0

Rozwiąż równanie kwadratowe

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t = (14 + √(14² + 2·9,81·30))/9,81 = 4,282 s

Odpowiedź

t = 4,282 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 1,612 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siła nacisku

N = m·g − F·sin θ = 343,4 − 180·sin 20° = 281,8 N

Siły poziome

m·a = F·cos θ − μ·N = 169,1 − 112,7
a = 56,43/35 = 1,612 m/s²

Odpowiedź

a = 1,612 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 3,083 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (14,71 − 3,924)/3,5 = 3,083 m/s²

Odpowiedź

a = 3,083 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: θ = 11,12 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Wzór na zasięg

R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·50/36² = 0,3785

Kąt

2θ = 22,24° → θ = 11,12°

Odpowiedź

θ = 11,12°

Drugie rozwiązanie to 90° − θ = 78,88°.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: H = 26,7 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Pionowa prędkość początkowa

vy = 14·sin 55° = 11,47 m/s

Wzniesienie ponad klif

Δh = vy²/(2g) = 11,47²/(2·9,81) = 6,703 m

Wysokość nad ziemią

H = 20 + 6,703 = 26,7 m

Odpowiedź

H = 26,7 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 21,01 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Siła nacisku równa zeru

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·45) = 21,01 m/s

Odpowiedź

vmax = 21,01 m/s
(75,64 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: T = 51,48 N

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Siły w najniższym punkcie

Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.

T − m·g = m·v²/r
T = 1·9,81 + 1·5²/0,6 = 9,81 + 41,67 = 51,48 N

Odpowiedź

T = 51,48 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: T = 31,11 N

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.

Prędkość w najniższym punkcie

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 45°) = 5,747 m²/s²

Siły w najniższym punkcie

m·g = 2·9,81 = 19,62 N
T = mg + mv²/L = 19,62 + 2·5,747/1 = 31,11 N

Odpowiedź

T = 31,11 N

Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 31,11 N.

10.Praca i energia

Odpowiedź: v = 7,412 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 24,53·(3 − 0,2·1) = 68,67 J

Prędkość przy sprężynie

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·2,8) = 7,412 m/s

Odpowiedź

v = 7,412 m/s
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′2 = 10 m/s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem

Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.

v′1 = (2,5 − 1)/(2,5 + 1)·7 = 3 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 1)·7 = 10 m/s

Odpowiedź

v′2 = 10 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 23,65 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,55·(13 + 30) = 23,65 N·s

Odpowiedź

J = 23,65 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: v = 2,139 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(260/1) = 16,12 rad/s

Prędkość w x

v = ω·√(A² − x²) = 16,12·√(0,15² − 0,07²) = 2,139 m/s

Odpowiedź

v = 2,139 m/s
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: K = 0,342 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Energia całkowita

E = ½·k·A² = ½·40·0,14² = 0,392 J

Energia sprężyny w x

U = ½·k·x² = ½·40·0,05² = 0,05 J

Energia kinetyczna

K = 0,392 − 0,05 = 0,342 J

Odpowiedź

K = 0,342 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f4 = 900 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali tego rodzaju drgań

λ = 2L/n = 2·0,4/4 = 0,2 m

Częstotliwość

f = v/λ = 180/0,2 = 900 Hz

Odpowiedź

f4 = 900 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: y4 = 36,67 mm

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp prążków

Δy = λL/d = 550 × 10⁻⁹·2,5/(0,15 × 10⁻³) = 9,167 mm

Prążek numer 4

y4 = 4·9,167 = 36,67 mm

Odpowiedź

y4 = 36,67 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics