Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący ze stałą prędkością 28 m/s mija stojący radiowóz. W tej chwili radiowóz rusza i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 4,5 m/s². W jakiej odległości od miejsca startu radiowóz dogoni samochód? Wyznacz d.
vcar = 28 m/sapolice = 4,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 10 m/s z krawędzi dachu na wysokości 15 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 10 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Skrzynka o masie 25 kg jest pchana ze stałą prędkością w górę rampy nachylonej pod kątem 15° do poziomu siłą równoległą do rampy. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę pchającą F.
m = 25 kgθ = 15°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
F = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 2 kg na rampie nachylonej pod kątem 25° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 7,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 2 kgm2 = 7,5 kgθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 30 m/s pod kątem 35° do poziomu w stronę muru odległego o 69 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 30 m/sθ = 35°x = 69 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 35° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 50 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 25 m/sθ = 35°h = 50 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 90 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,5. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.
r = 90 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka o masie 0,3 kg na nici o długości 1,5 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 9 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.
m = 0,3 kgr = 1,5 mv = 9 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 35° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,35. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 6 m wzdłuż zbocza.
θ = 35°μ = 0,35d = 6 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 8 kg rusza ze spoczynku u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 20° i jest ciągnięty w górę zbocza stałą siłą 55 N równoległą do zbocza. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Wyznacz prędkość v klocka po przebyciu 5 m w górę zbocza.
Pocisk o masie 8 kg lecący poziomo z prędkością 29 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 6 kg leci dalej do przodu z prędkością 83 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 2 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).
M = 8 kgu = 29 m/sm1 = 6 kgv′1 = 83 m/sm2 = 2 kg
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Samochód o masie 1500 kg uderza w zaparkowany samochód o masie 1300 kg. Wraki sczepiają się i suną 18,5 m, zanim się zatrzymają. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,75. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v1 pierwszego samochodu tuż przed zderzeniem.
Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 0,8 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.
T = 0,8 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Masę 3,3 kg na sprężynie o k = 150 N/m odciągnięto o 16 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalną prędkość vmax.
m = 3,3 kgk = 150 N/mA = 16 cm
vmax = m/s
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Małe źródło wysyła dźwięk równo we wszystkich kierunkach. Poziom wynosi 70 dB w odległości 1 m od niego. Znajdź poziom β2 w odległości 4 m, pomijając pochłanianie i odbicia.
β1 = 70 dBr1 = 1 mr2 = 4 m
β2 = dB
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Przedmiot jest 12 cm przed zwierciadłem (typ: wklęsłe) o promieniu krzywizny 50 cm. Znajdź powiększenie m (ujemne dla obrazu odwróconego).
do = 12 cmR = 50 cm
m =
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 348,4 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Równe drogi
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·28/4,5 = 12,44 s
Droga
d = v·t = 28·12,44 = 348,4 m
Odpowiedź
d = 348,4 m
W tej chwili radiowóz jedzie z prędkością 2v = 56 m/s.
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 3,044 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−15 = 10·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 10·t − 15 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (10 + √(10² + 2·9,81·15))/9,81 = 3,044 s
Odpowiedź
t = 3,044 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: F = 134,5 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siły wzdłuż równi
Stała prędkość: siły się równoważą.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
Siła pchająca
F = 63,48 + 71,07 = 134,5 N
Odpowiedź
F = 134,5 N
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 23,44 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 73,58 N
m₁·g·sin θ = 8,292 N
μ·m₁·g·cos θ = 1,778 N
Przyspieszenie układu
a = (73,58 − 8,292 − 1,778)/9,5 = 6,685 m/s²
Siła naciągu z wiszącego ciężarka
m2·g − T = m2·a → T = 7,5·(9,81 − 6,685) = 23,44 N
Odpowiedź
T = 23,44 N
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: y = 9,645 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Czas dotarcia do muru
vx = 30·cos 35° = 24,57 m/s
t = x/vx = 69/24,57 = 2,808 s
Wysokość w tej chwili
y = 17,21·2,808 − ½·9,81·2,808² = 9,645 m
Odpowiedź
y = 9,645 m
Przy murze piłka już opada.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 101,8 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (14,34 + √(205,6 + 981))/9,81 = 4,973 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 20,48·4,973 = 101,8 m
Odpowiedź
x = 101,8 m
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 21,01 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·90) = 21,01 m/s
Odpowiedź
vmax = 21,01 m/s (75,64 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: T = 19,14 N
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Siły w najniższym punkcie
Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,3·9,81 + 0,3·9²/1,5 = 2,943 + 16,2 = 19,14 N
Odpowiedź
T = 19,14 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: v = 5,811 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Bilans energii wzdłuż zbocza
Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·6·(0,5736 − 0,35·0,8192)) = 5,811 m/s
Odpowiedź
v = 5,811 m/s
10.Praca i energia
Odpowiedź: v = 5,097 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siły wzdłuż równi
m·g = 8·9,81 = 78,48 N
mg·sin θ = 26,84 N
μ·mg·cos θ = 7,375 N
Praca i energia
½mv² = (55 − 34,22)·5 = 103,9 J
v = √(2·103,9/8) = 5,097 m/s
Odpowiedź
v = 5,097 m/s
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = −133 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Pęd przed
p = M·u = 8·29 = 232 kg·m/s
Pęd po
232 = 6·83 + 2·v′2
v′2 = (232 − 498)/2 = −133 m/s
Odpowiedź
v′2 = −133 m/s
Znak minus oznacza, że drugi odłamek leci do tyłu.
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v1 = 30,8 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Wyznacz długość
L = g·(T/2π)² = 9,81·(0,8/2π)² = 0,159 m
Odpowiedź
L = 0,159 m
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: vmax = 1,079 m/s
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(150/3,3) = 6,742 rad/s
Maksymalna prędkość
vmax = A·ω = 0,16·6,742 = 1,079 m/s
Odpowiedź
vmax = 1,079 m/s
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: β2 = 57,96 dB
Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).
Stosunek natężeń
I₂/I₁ = (1/4)² = 0,0625
Nowy poziom
β₂ = 70 + 10·log₁₀(0,0625) = 57,96 dB
Odpowiedź
β2 = 57,96 dB
Każde podwojenie odległości obniża poziom o około 6 dB.
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: m = 1,923
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.