Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)1,667 s10

Samochód jadący z prędkością 36 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 6 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.

v₀ = 36 km/ha = −6 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
d = ?

Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 2,1 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.

ttotal = 2,1 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 40°a = ?m = 4 kg

Klocek o masie 4 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 4 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 2,5 kg8 kgθ = 25°

Klocek o masie 2,5 kg na rampie nachylonej pod kątem 25° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 8 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 2,5 kgm2 = 8 kgθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = ?20°R = 70 m

Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 20° do poziomu i upadła 70 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.

θ = 20°R = 70 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 30 mv0​ = 29 m/s20°x = ?

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 20° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 30 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 29 m/sθ = 20°h = 30 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 60 m7 m/s

Samochód o masie 1300 kg przejeżdża przez szczyt garbu na drodze z prędkością 7 m/s. Szczyt garbu jest łukiem okręgu o promieniu 60 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę nacisku N drogi na samochód na szczycie.

m = 1300 kgv = 7 m/sr = 60 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Ruch po okręguTrudny
R = 4,5 mh = 18,45 m

Wózek o masie 1 kg zostaje puszczony bez prędkości początkowej z wysokości 18,45 m na torze bez tarcia i przejeżdża przez pionową pętlę o promieniu 4,5 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę nacisku Ntop toru na wózek w najwyższym punkcie pętli.

m = 1 kgh = 18,45 mR = 4,5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.Praca i energiaŚredni
15°d = 4 mμ = 0,15

Klocek o masie 10 kg zsuwa się na odcinku 4 m po zboczu nachylonym pod kątem 15° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,15. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.

m = 10 kgθ = 15°μ = 0,15d = 4 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
h = 5 mL = 3 mμ = 0,1k = 4000 N/m

Klocek o masie 2 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3 m (μ = 0,1), a potem trafia na sprężynę (k = 4000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 2 kgh = 5 mL = 3 mμ = 0,1k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
3,5 kgv = ?5 gh = 3 cm

Pocisk o masie 5 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 3,5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 3 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.

m = 5 gM = 3,5 kgh = 3 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
11 m/s14 m/s

Piłka o masie 0,55 kg uderza w ścianę z prędkością 11 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 14 m/s. Kontakt trwa 40 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.

m = 0,55 kgvin = 11 m/svout = 14 m/sΔt = 40 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 1,6 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 1,6 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
3,6 kgk = 400 N/mA = 13 cm

Masę 3,6 kg na sprężynie o k = 400 N/m odciągnięto o 13 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz całkowitą energię E drgań.

m = 3,6 kgk = 400 N/mA = 13 cm
E = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
FFdo​ = 20 cmf = −12 cm

Przedmiot stoi 20 cm przed cienką soczewką (typ: rozpraszająca) o ogniskowej 12 cm. Znajdź powiększenie m (ujemne dla obrazu odwróconego).

do = 20 cmf = −12 cm
m =
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = ?61°

Siatka o 600 liniach na milimetr pokazuje maksimum rzędu 3 linii widmowej pod kątem 61° od kierunku prostego. Znajdź długość fali λ tej linii.

N = 600 mm⁻¹θ3 = 61°m = 3
λ = nm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: s = 8,333 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 36/3,6 = 10 m/s

Droga hamowania

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 10²/(2·6) = 8,333 m

Odpowiedź

s = 8,333 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: d = 20,42 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Dwie części czasu

½·9,81·t₁² = 343·(2,1 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 720,3 = 0

Czas spadania

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·720,3))/(2·4,905) = 2,04 s

Głębokość

d = ½·9,81·2,04² = 20,42 m

Odpowiedź

d = 20,42 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 5,554 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 40° − 0,1·cos 40°) = 9,81·(0,6428 − 0,0766) = 5,554 m/s²

Odpowiedź

a = 5,554 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 5,958 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż nici

m₂·g = 78,48 N
m₁·g·sin θ = 10,36 N
μ·m₁·g·cos θ = 5,557 N

Przyspieszenie układu

a = (78,48 − 10,36 − 5,557)/10,5 = 5,958 m/s²

Odpowiedź

a = 5,958 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: v0 = 32,69 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·70/sin 40°) = 32,69 m/s

Odpowiedź

v0 = 32,69 m/s
6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 100,4 m

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 29·cos 20° = 27,25 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 20° = 9,919 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 30 + 9,919·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (9,919 + √(98,38 + 588,6))/9,81 = 3,683 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 27,25·3,683 = 100,4 m

Odpowiedź

x = 100,4 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: N = 11691 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Siły w najwyższym punkcie

Zwrot do środka (w dół) jest dodatni.

m·g − N = m·v²/r
N = 1300·9,81 − 1300·7²/60 = 12753 − 1062 = 11691 N

Odpowiedź

N = 11691 N

Samochód wydaje się lżejszy: droga pcha go w górę słabiej niż jego ciężar.

8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: Ntop = 31,39 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Prędkość z zasady zachowania energii

v² = 2·9,81·(18,45 − 2·4,5) = 185,4 m²/s²

Siły

Zwrot do środka jest dodatni.

N = m·v²/R − m·g = 1·185,4/4,5 − 9,81 = 31,39 N

Odpowiedź

Ntop = 31,39 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: Wf = 56,85 J

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Siła tarcia

N = mg·cos θ = 98,1·0,9659 = 94,76 N
F = μN = 0,15·94,76 = 14,21 N

Praca przeciw tarciu

Wf = F·d = 14,21·4 = 56,85 J

Odpowiedź

Wf = 56,85 J
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 21,47 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 19,62·(5 − 0,1·3) = 92,21 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 92,21 → x = √(2·92,21/4000) = 0,2147 m = 21,47 cm

Odpowiedź

x = 21,47 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v = 537,8 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wychylenie po uderzeniu

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,03) = 0,7672 m/s

Zderzenie

m·v = (m + M)·V → v = (0,005 + 3,5)·0,7672/0,005 = 537,8 m/s

Odpowiedź

v = 537,8 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: Favg = 343,8 N

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,55·(14 + 11) = 13,75 N·s

Średnia siła

Favg = J/Δt = 13,75/0,04 = 343,8 N

Odpowiedź

Favg = 343,8 N
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 0,6361 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,6/2π)² = 0,6361 m

Odpowiedź

L = 0,6361 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: E = 3,38 J

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(400/3,6) = 10,54 rad/s

Energia

E = ½·k·A² = ½·400·0,13² = 3,38 J

Odpowiedź

E = 3,38 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: m = 0,375

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Równanie cienkiej soczewki

1/di = 1/f − 1/do = 1/(−12) − 1/20
di = −7,5 cm
FF20 cmf = −12 cm

Powiększenie

m = −di/do = −(−7,5)/20 = 0,375

Odpowiedź

m = 0,375
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: λ = 485,9 nm

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Długość fali

λ = d·sin θ/m = 1,667 × 10⁻⁶·sin 61°/3 = 485,9 nm

Odpowiedź

λ = 485,9 nm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics