Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)0,6 s27,78

Kierowca jadący z prędkością 100 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 0,6 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 8 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.

v₀ = 100 km/htr = 0,6 sa = −8 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
t (s)v (m/s)5 s

Tramwaj rusza z miejsca i przyspiesza z przyspieszeniem 2,5 m/s² przez 5 s, potem jedzie ze stałą prędkością przez 27 s, a na koniec hamuje z opóźnieniem 4,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz całkowitą drogę s między dwoma przystankami.

a1 = 2,5 m/s²t1 = 5 st2 = 27 sa3 = −4,5 m/s²
s = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 30°a = ?m = 19 kg

Klocek o masie 19 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 30° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 19 kgθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 8,5 kg3 kgμ = 0,25

Klocek o masie 8,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 3 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 8,5 kgm2 = 3 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
12 my = ?v0​ = 24 m/s40°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 24 m/s pod kątem 40° do poziomu w stronę muru odległego o 12 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 24 m/sθ = 40°x = 12 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 60 mv0​ = 15 m/s15°x = ?

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 15° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 60 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 15 m/sθ = 15°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
θ = 5°do środkav = ?

Zakręt o promieniu 250 m ma przechyłkę 5°. Z jaką prędkością v samochód może go pokonać bez potrzeby jakiegokolwiek tarcia? Przyjmij g = 9,81 m/s².

r = 250 mθ = 5°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
R = 7 mh = 35 m

Wózek o masie 2,5 kg zostaje puszczony bez prędkości początkowej z wysokości 35 m na torze bez tarcia i przejeżdża przez pionową pętlę o promieniu 7 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę nacisku Nbottom toru na wózek w najniższym punkcie pętli.

m = 2,5 kgh = 35 mR = 7 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.Praca i energiaŚredni
0,15 kgk = 2000 N/mh = ?

Zabawkowa wyrzutnia ma pionową sprężynę o sztywności 2000 N/m. Kładzie się na niej kulkę o masie 0,15 kg, ściska sprężynę o 6 cm, a następnie ją zwalnia. Pomijając opór powietrza i masę sprężyny, wyznacz wysokość h, na jaką wzniesie się kulka, mierzoną od jej położenia przy ściśniętej sprężynie.

m = 0,15 kgk = 2000 N/mx = 6 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.Praca i energiaTrudny
10 kg6 kgμ = 0,2d = 2,5 m

Klocek o masie 10 kg leży na chropowatym poziomym stole (μ = 0,2). Lekka nić biegnie od niego przez gładki bloczek na krawędzi stołu do wiszącego klocka o masie 6 kg. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Wyznacz prędkość v klocków po opadnięciu wiszącego klocka o 2,5 m.

m1 = 10 kgm2 = 6 kgμ = 0,2d = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
1,5 kgv = ?10 gh = 4 cm

Pocisk o masie 10 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 1,5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 4 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.

m = 10 gM = 1,5 kgh = 4 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
4 kgv = ?10 g10°L = 1,4 m

Pocisk o masie 10 g zostaje wystrzelony poziomo w klocek o masie 4 kg zawieszony na lekkich niciach o długości 1,4 m i pozostaje w nim. Nici wychylają się maksymalnie o kąt 10° od pionu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.

m = 10 gM = 4 kgL = 1,4 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = 0,3 m

Wahadło matematyczne ma długość 0,3 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz jego okres T dla małych wychyleń.

L = 0,3 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
1,2 kgk = 140 N/m

Ciężarek o masie 1,2 kg zostaje przymocowany do dolnego końca nierozciągniętej pionowej sprężyny o k = 140 N/m i puszczony ze spoczynku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największe wydłużenie xmax sprężyny w cm.

m = 1,2 kgk = 140 N/mg = 9,81 m/s²
xmax = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = 0,65 mn = 2

Układ: Rura otwarta na obu końcach, długość 0,65 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f2 dla: harmoniczna numer 2.

v = 343 m/sn = 2L = 0,65 m
f2 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 600 nmθ2​ = ?

Światło o długości fali 600 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 300 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ2 maksimum rzędu 2.

N = 300 mm⁻¹λ = 600 nmm = 2
θ2 = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: d = 64,89 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s

Droga reakcji

d1 = v₀·tr = 27,78·0,6 = 16,67 m

Droga hamowania

d2 = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·8) = 48,23 m

Suma

d = 16,67 + 48,23 = 64,89 m

Odpowiedź

d = 64,89 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: s = 386,1 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Prędkość maksymalna

v = a1·t1 = 2,5·5 = 12,5 m/s

Droga w każdej fazie

s1 = ½·2,5·5² = 31,25 m
s2 = 12,5·27 = 337,5 m
s3 = 12,5²/(2·4,5) = 17,36 m

Droga całkowita

s = 31,25 + 337,5 + 17,36 = 386,1 m

Odpowiedź

s = 386,1 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 4,055 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 30° − 0,1·cos 30°) = 9,81·(0,5 − 0,0866) = 4,055 m/s²

Odpowiedź

a = 4,055 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 0,7464 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (29,43 − 20,85)/11,5 = 0,7464 m/s²

Odpowiedź

a = 0,7464 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 7,98 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 24·cos 40° = 18,39 m/s
t = x/vx = 12/18,39 = 0,6527 s

Wysokość w tej chwili

y = 15,43·0,6527 − ½·9,81·0,6527² = 7,98 m

Odpowiedź

y = 7,98 m

Przy murze piłka jeszcze się wznosi.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 56,73 m

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 15·cos 15° = 14,49 m/s
vy = v0·sin θ = 15·sin 15° = 3,882 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 60 + 3,882·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (3,882 + √(15,07 + 1177))/9,81 = 3,916 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 14,49·3,916 = 56,73 m

Odpowiedź

x = 56,73 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: v = 14,65 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Równowaga sił

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Prędkość

v = √(r·g·tan θ) = √(250·9,81·tan 5°) = 14,65 m/s

Odpowiedź

v = 14,65 m/s
(52,73 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: Nbottom = 269,8 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Prędkość z zasady zachowania energii

v² = 2·9,81·35 = 686,7 m²/s²

Siły

Zwrot do środka jest dodatni.

N = m·v²/R + m·g = 2,5·686,7/7 + 24,53 = 269,8 N

Odpowiedź

Nbottom = 269,8 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: h = 2,446 m

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia sprężyny

x = 6 cm = 0,06 m
½kx² = ½·2000·0,06² = 3,6 J

Wysokość

m·g = 0,15·9,81 = 1,472 N
h = ½kx²/(mg) = 3,6/1,472 = 2,446 m

Odpowiedź

h = 2,446 m
10.Praca i energia

Odpowiedź: v = 3,502 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia uwolniona i stracona

m₂g·d = 58,86·2,5 = 147,2 J
μ·m₁g·d = 0,2·98,1·2,5 = 49,05 J

Energia kinetyczna obu klocków

½(m₁ + m₂)v² = 98,1 → v = √(2·98,1/16) = 3,502 m/s

Odpowiedź

v = 3,502 m/s
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v = 133,8 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wychylenie po uderzeniu

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,04) = 0,8859 m/s

Zderzenie

m·v = (m + M)·V → v = (0,01 + 1,5)·0,8859/0,01 = 133,8 m/s

Odpowiedź

v = 133,8 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v = 259 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wzniesienie klocka

h = L·(1 − cos θ) = 1,4·(1 − cos 10°) = 0,02127 m

Prędkość po uderzeniu

V = √(2·9,81·0,02127) = 0,646 m/s

Zderzenie

v = (m + M)·V/m = 4,01·0,646/0,01 = 259 m/s

Odpowiedź

v = 259 m/s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: T = 1,099 s

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Okres wahadła

T = 2π·√(0,3/9,81) = 1,099 s

Odpowiedź

T = 1,099 s
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: xmax = 16,82 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Położenie równowagi i amplituda

x₀ = m·g/k = 1,2·9,81/140 = 0,08409 m = A

Najniższy punkt

xmax = 2A = 0,1682 m = 16,82 cm

Odpowiedź

xmax = 16,82 cm
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f2 = 527,7 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali tego rodzaju drgań

λ = 2L/n = 2·0,65/2 = 0,65 m

Częstotliwość

f = v/λ = 343/0,65 = 527,7 Hz

Odpowiedź

f2 = 527,7 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θ2 = 21,1 °

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp linii

d = 1/300 mm = 3,333 × 10⁻⁶ m

Równanie siatki

sin θ = mλ/d = 2·600 × 10⁻⁹/(3,333 × 10⁻⁶) = 0,36
θ = 21,1°

Odpowiedź

θ2 = 21,1°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics