Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
policjaa = 5,5 m/s²samochód15 m/s

Samochód jadący ze stałą prędkością 15 m/s mija stojący radiowóz. W tej chwili radiowóz rusza i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 5,5 m/s². W jakiej odległości od miejsca startu radiowóz dogoni samochód? Wyznacz d.

vcar = 15 m/sapolice = 5,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematykaTrudny
v₀ = 6 m/s20 m

Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 6 m/s z krawędzi dachu na wysokości 20 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.

v₀ = 6 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
skrzynkav₀ = 3,5 m/sμ = ?

Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 3,5 m/s i zatrzymuje się po 1,6 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.

v₀ = 3,5 m/sd = 1,6 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 5 kg6 kgbez tarcia

Klocek o masie 5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 6 kg. Stół jest gładki (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.

m1 = 5 kgm2 = 6 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
14 my = ?v0​ = 22 m/s55°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 22 m/s pod kątem 55° do poziomu w stronę muru odległego o 14 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 22 m/sθ = 55°x = 14 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 10 mv0​ = 14 m/s15°zasięg

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 15° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 10 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 14 m/sθ = 15°h = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Ruch po okręguŚredni
r = 60 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 60 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,5. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 60 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 0,7 mv = 3,5 m/s

Kulka o masie 1,6 kg na nici o długości 0,7 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 3,5 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.

m = 1,6 kgr = 0,7 mv = 3,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
50°L = 0,8 m5 kg

Kulka o masie 5 kg wisi na lekkiej nici o długości 0,8 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 50°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.

m = 5 kgL = 0,8 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = N
10.Praca i energiaTrudny
F = 150 N15°μ = 0,2515 kg

Klocek o masie 15 kg rusza ze spoczynku u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 15° i jest ciągnięty w górę zbocza stałą siłą 150 N równoległą do zbocza. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Wyznacz prędkość v klocka po przebyciu 10 m w górę zbocza.

m = 15 kgF = 150 Nθ = 15°μ = 0,25d = 10 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
3,5 kg4 m/s3 kg

Wózek o masie 3,5 kg jadący z prędkością 4 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 3 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.

m1 = 3,5 kgm2 = 3 kgv1 = 4 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
13 m/s17 m/s

Piłka o masie 0,5 kg uderza w ścianę z prędkością 13 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 17 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,5 kgvin = 13 m/svout = 17 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
t (s)x (cm)1,35 s

Ciężarek o masie 0,2 kg na sprężynie o k = 20 N/m zostaje odciągnięty o 12 cm w kierunku dodatnim i puszczony ze spoczynku w t = 0. Wyznacz jego prędkość v w chwili t = 1,35 s (ze znakiem).

m = 0,2 kgk = 20 N/mA = 12 cmt = 1,35 s
v = m/s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
1,9 kgk = 190 N/m

Ciężarek o masie 1,9 kg zostaje przymocowany do dolnego końca nierozciągniętej pionowej sprężyny o k = 190 N/m i puszczony ze spoczynku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największe wydłużenie xmax sprężyny w cm.

m = 1,9 kgk = 190 N/mg = 9,81 m/s²
xmax = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = ?n = 2

Układ: Rura otwarta na obu końcach. Wymagana częstotliwość dla: harmoniczna numer 2 to 429 Hz. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź długość L rury.

v = 343 m/sn = 2f2 = 429 Hz
L = m
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 589 nmθ1​ = ?

Światło o długości fali 589 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 1200 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ1 maksimum rzędu 1.

N = 1200 mm⁻¹λ = 589 nmm = 1
θ1 = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: d = 81,82 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Równe drogi

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·15/5,5 = 5,455 s

Droga

d = v·t = 15·5,455 = 81,82 m

Odpowiedź

d = 81,82 m

W tej chwili radiowóz jedzie z prędkością 2v = 30 m/s.

2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 2,721 s

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Równanie ruchu

Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.

−20 = 6·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 6·t − 20 = 0

Rozwiąż równanie kwadratowe

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t = (6 + √(6² + 2·9,81·20))/9,81 = 2,721 s

Odpowiedź

t = 2,721 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: μ = 0,3902

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Opóźnienie

a = v₀²/(2d) = 3,5²/(2·1,6) = 3,828 m/s²

Współczynnik tarcia

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 3,828/9,81 = 0,3902

Odpowiedź

μ = 0,3902
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: T = 26,75 N

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (58,86 − 0)/11 = 5,351 m/s²

Siła naciągu z równania dla klocka na stole

T − μ·m1·g = m1·a
T = 5·5,351 + 0 = 26,75 N

Odpowiedź

T = 26,75 N
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 13,96 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 22·cos 55° = 12,62 m/s
t = x/vx = 14/12,62 = 1,109 s

Wysokość w tej chwili

y = 18,02·1,109 − ½·9,81·1,109² = 13,96 m

Odpowiedź

y = 13,96 m

Przy murze piłka jeszcze się wznosi.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: t = 1,844 s

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 14·cos 15° = 13,52 m/s
vy = v0·sin θ = 14·sin 15° = 3,623 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 10 + 3,623·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (3,623 + √(13,13 + 196,2))/9,81 = 1,844 s

Odpowiedź

t = 1,844 s
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 17,16 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·60) = 17,16 m/s

Odpowiedź

vmax = 17,16 m/s (61,76 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: T = 43,7 N

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Siły w najniższym punkcie

Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,6·9,81 + 1,6·3,5²/0,7 = 15,7 + 28 = 43,7 N

Odpowiedź

T = 43,7 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: T = 84,09 N

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.

Prędkość w najniższym punkcie

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,8·(1 − cos 50°) = 5,607 m²/s²

Siły w najniższym punkcie

m·g = 5·9,81 = 49,05 N
T = mg + mv²/L = 49,05 + 5·5,607/0,8 = 84,09 N

Odpowiedź

T = 84,09 N

Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 84,09 N.

10.Praca i energia

Odpowiedź: v = 10,09 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Siły wzdłuż równi

m·g = 15·9,81 = 147,2 N
mg·sin θ = 38,09 N
μ·mg·cos θ = 35,53 N

Praca i energia

½mv² = (150 − 73,62)·10 = 763,8 J
v = √(2·763,8/15) = 10,09 m/s

Odpowiedź

v = 10,09 m/s
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′2 = 4,308 m/s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem

Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.

v′1 = (3,5 − 3)/(3,5 + 3)·4 = 0,3077 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 3)·4 = 4,308 m/s

Odpowiedź

v′2 = 4,308 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 15 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,5·(17 + 13) = 15 N·s

Odpowiedź

J = 15 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: v = −0,9645 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(20/0,2) = 10 rad/s
ω·t = 10·1,35 = 13,5 rad

Prędkość

v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,12·10·sin(13,5) = −0,9645 m/s

Odpowiedź

v = −0,9645 m/s
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: xmax = 19,62 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Położenie równowagi i amplituda

x₀ = m·g/k = 1,9·9,81/190 = 0,0981 m = A

Najniższy punkt

xmax = 2A = 0,1962 m = 19,62 cm

Odpowiedź

xmax = 19,62 cm
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: L = 0,7995 m

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali

λ = v/f = 343/429 = 0,7995 m

Długość

L = nλ/2 = 2·0,7995/2 = 0,7995 m

Odpowiedź

L = 0,7995 m
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θ1 = 44,98 °

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp linii

d = 1/1200 mm = 8,333 × 10⁻⁷ m

Równanie siatki

sin θ = mλ/d = 1·589 × 10⁻⁹/(8,333 × 10⁻⁷) = 0,7068
θ = 44,98°

Odpowiedź

θ1 = 44,98°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics