Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 100 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 5 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 100 km/ha = −5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 7 m/s z krawędzi dachu na wysokości 20 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 7 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Sanki o masie 40 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 35° do poziomu siłą 160 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.
m = 40 kgF = 160 Nθ = 35°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 1,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 1,5 kg. Stół jest gładki (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 1,5 kgm2 = 1,5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 70° do poziomu i upadła 70 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.
θ = 70°R = 70 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 37 m/s pod kątem 50° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 16 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 37 m/sθ = 50°hroof = 16 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 55 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,8. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.
r = 55 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka o masie 0,4 kg na nici o długości 1 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 8,5 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.
m = 0,4 kgr = 1 mv = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
Kulka o masie 5 kg wisi na lekkiej nici o długości 3 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 20°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.
m = 5 kgL = 3 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
T = N
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 4 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 4,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3,5 m (μ = 0,2), a potem trafia na sprężynę (k = 4000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.
m = 4 kgh = 4,5 mL = 3,5 mμ = 0,2k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 5 kg jadący z prędkością 5 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 1 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 5 kgm2 = 1 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,15 kg uderza w ścianę z prędkością 21 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 6 m/s. Kontakt trwa 20 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.
m = 0,15 kgvin = 21 m/svout = 6 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Wahadło matematyczne ma długość 2,6 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz jego okres T dla małych wychyleń.
L = 2,6 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Pocisk o masie 8 g lecący z prędkością 250 m/s trafia w klocek o masie 0,5 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 300 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.
m = 8 gv = 250 m/sM = 0,5 kgk = 300 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Światło wewnątrz przezroczystego bloku ulega całkowitemu odbiciu na granicy z ośrodkiem: akryl (n = 1,49) dla każdego kąta padania powyżej 48,8°. Znajdź współczynnik załamania n1 bloku.
θc = 48,8°n2 = 1,49
n1 =
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,52 i płaszcz o n₂ = 1,44. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.
n1 = 1,52n2 = 1,44n0 = 1,00
θa = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 5,556 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 27,78/5 = 5,556 s
Odpowiedź
t = 5,556 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 2,855 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−20 = 7·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 7·t − 20 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (7 + √(7² + 2·9,81·20))/9,81 = 2,855 s
Odpowiedź
t = 2,855 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 1,398 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siła nacisku
N = m·g − F·sin θ = 392,4 − 160·sin 35° = 300,6 N
Siły poziome
m·a = F·cos θ − μ·N = 131,1 − 75,16
a = 55,91/40 = 1,398 m/s²
Odpowiedź
a = 1,398 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 7,357 N
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·70/sin 140°) = 32,69 m/s
Odpowiedź
v0 = 32,69 m/s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 122,4 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 23,78 m/s, vy = 28,34 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
16 = 28,34·t − 4,905·t²
t = (28,34 + √(28,34² − 2·9,81·16))/9,81 = 5,144 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 23,78·5,144 = 122,4 m
Odpowiedź
x = 122,4 m
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmax = 20,78 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·55) = 20,78 m/s
Odpowiedź
vmax = 20,78 m/s (74,79 km/h)
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: T = 32,82 N
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Siły w najniższym punkcie
Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,4·9,81 + 0,4·8,5²/1 = 3,924 + 28,9 = 32,82 N
Odpowiedź
T = 32,82 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: T = 54,97 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najniższym punkcie
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·3·(1 − cos 20°) = 3,55 m²/s²
Siły w najniższym punkcie
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
T = mg + mv²/L = 49,05 + 5·3,55/3 = 54,97 N
Odpowiedź
T = 54,97 N
Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 54,97 N.
10.Praca i energia
Odpowiedź: v = 8,635 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 39,24·(4,5 − 0,2·3,5) = 149,1 J
Prędkość przy sprężynie
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,8) = 8,635 m/s
Odpowiedź
v = 8,635 m/s
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = 3,333 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (5 − 1)/(5 + 1)·5 = 3,333 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 1)·5 = 8,333 m/s
Odpowiedź
v′1 = 3,333 m/s
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: Favg = 202,5 N
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,15·(6 + 21) = 4,05 N·s
Średnia siła
Favg = J/Δt = 4,05/0,02 = 202,5 N
Odpowiedź
Favg = 202,5 N
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: T = 3,235 s
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Okres wahadła
T = 2π·√(2,6/9,81) = 3,235 s
Odpowiedź
T = 3,235 s
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: A = 16,2 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Prędkość po uderzeniu
V = m·v/(m + M) = 0,008·250/0,508 = 3,937 m/s
Pulsacja
ω = √(k/(m + M)) = √(300/0,508) = 24,3 rad/s
Amplituda
A = V/ω = 3,937/24,3 = 0,162 m = 16,2 cm
Odpowiedź
A = 16,2 cm
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: n1 = 1,98
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Współczynnik załamania bloku
n₁ = n₂/sin θc = 1,49/0,7524 = 1,98
Odpowiedź
n1 = 1,98
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θa = 29,12 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.