Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)1 s22,22

Kierowca jadący z prędkością 80 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 1 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 7 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.

v₀ = 80 km/htr = 1 sa = −7 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
t (s)v (m/s)9 s

Tramwaj rusza z miejsca i przyspiesza z przyspieszeniem 1,5 m/s² przez 9 s, potem jedzie ze stałą prędkością przez 12 s, a na koniec hamuje z opóźnieniem 3 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz całkowity czas jazdy t.

a1 = 1,5 m/s²t1 = 9 st2 = 12 sa3 = −3 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
15 kg25°F = 90 Nμ = 0,3

Sanki o masie 15 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 25° do poziomu siłą 90 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.

m = 15 kgF = 90 Nθ = 25°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 3,5 kg4,5 kgθ = 35°

Klocek o masie 3,5 kg na rampie nachylonej pod kątem 35° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 4,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 3,5 kgm2 = 4,5 kgθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = ?15°R = 90 m

Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 15° do poziomu i upadła 90 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.

θ = 15°R = 90 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 35 mv0​ = 25 m/s45°zasięg

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 45° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 35 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 25 m/sθ = 45°h = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Ruch po okręguŚredni
θ = ?do środka120 km/h

Inżynier drogowy chce, aby samochody pokonywały zakręt o promieniu 330 m z prędkością 120 km/h bez polegania na tarciu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz kąt przechyłki θ.

r = 330 mv = 120 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Ruch po okręguTrudny
r = 1,1 m8,5 m/svtop​ = ?

Kulka o masie 2 kg na lekkiej nici o długości 1,1 m jest obracana po okręgu pionowym. W najniższym punkcie jej prędkość wynosi 8,5 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu Ttop nici w najwyższym punkcie.

m = 2 kgr = 1,1 mvbottom = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.Praca i energiaŚredni
15°d = 10 mμ = 0,1

Klocek o masie 2 kg zsuwa się na odcinku 10 m po zboczu nachylonym pod kątem 15° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,1. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.

m = 2 kgθ = 15°μ = 0,1d = 10 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
h = 3,5 mL = 3,5 mμ = 0,2k = 500 N/m

Klocek o masie 4 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3,5 m (μ = 0,2), a potem trafia na sprężynę (k = 500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 4 kgh = 3,5 mL = 3,5 mμ = 0,2k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
5 kg5 m/s3 kg

Wózek o masie 5 kg jadący z prędkością 5 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 3 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).

m1 = 5 kgm2 = 3 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
13 m/s13 m/s

Piłka o masie 0,5 kg uderza w ścianę z prędkością 13 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 13 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,5 kgvin = 13 m/svout = 13 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 1,2 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 1,2 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
mk = 400 N/mA = 15 cmx = 4 cm

Ciężarek na sprężynie o k = 400 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 15 cm. Wyznacz energię U zmagazynowaną w sprężynie, gdy ciężarek znajduje się 4 cm od położenia równowagi.

k = 400 N/mA = 15 cmx = 4 cm
U = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
L = 1,2 mn = 4

Układ: Rura otwarta na obu końcach, długość 1,2 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f4 dla: harmoniczna numer 4.

v = 343 m/sn = 4L = 1,2 m
f4 = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
f1​ = 20 cmf2​ = −20 cm12 cm20 cm

Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 20 cm: soczewka 1 o f₁ = 20 cm i soczewka 2 o f₂ = −20 cm. Przedmiot stoi 12 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).

f1 = 20 cmf2 = −20 cms = 20 cmdo = 12 cm
di2 = cm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: d = 57,5 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v₀ = 80/3,6 = 22,22 m/s

Droga reakcji

d1 = v₀·tr = 22,22·1 = 22,22 m

Droga hamowania

d2 = v₀²/(2a) = 22,22²/(2·7) = 35,27 m

Suma

d = 22,22 + 35,27 = 57,5 m

Odpowiedź

d = 57,5 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 25,5 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Prędkość maksymalna

v = a1·t1 = 1,5·9 = 13,5 m/s

Czas hamowania

t3 = v/a3 = 13,5/3 = 4,5 s

Czas całkowity

t = 9 + 12 + 4,5 = 25,5 s

Odpowiedź

t = 25,5 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 3,256 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siła nacisku

N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 90·sin 25° = 109,1 N

Siły poziome

m·a = F·cos θ − μ·N = 81,57 − 32,73
a = 48,83/15 = 3,256 m/s²

Odpowiedź

a = 3,256 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 2,705 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Siły wzdłuż nici

m₂·g = 44,15 N
m₁·g·sin θ = 19,69 N
μ·m₁·g·cos θ = 2,813 N

Przyspieszenie układu

a = (44,15 − 19,69 − 2,813)/8 = 2,705 m/s²

Odpowiedź

a = 2,705 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: v0 = 42,02 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·90/sin 30°) = 42,02 m/s

Odpowiedź

v0 = 42,02 m/s
6.Rzut ukośny

Odpowiedź: t = 5,024 s

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 25·cos 45° = 17,68 m/s
vy = v0·sin θ = 25·sin 45° = 17,68 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 35 + 17,68·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (17,68 + √(312,5 + 686,7))/9,81 = 5,024 s

Odpowiedź

t = 5,024 s
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: θ = 18,94 °

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Jednostki

v = 120/3,6 = 33,33 m/s

Kąt przechyłki

tan θ = v²/(r·g) = 33,33²/(330·9,81) = 0,3432
θ = 18,94°

Odpowiedź

θ = 18,94°
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: Ttop = 33,26 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Prędkość w najwyższym punkcie

Energia kinetyczna zamienia się w energię potencjalną na wysokości 2r.

vtop² = 8,5² − 4·9,81·1,1 = 29,09 m²/s²

Siły w najwyższym punkcie

Siła naciągu i siła ciężkości są skierowane w dół, do środka.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 2·29,09/1,1 − 2·9,81 = 33,26 N

Odpowiedź

Ttop = 33,26 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: Wf = 18,95 J

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Siła tarcia

N = mg·cos θ = 19,62·0,9659 = 18,95 N
F = μN = 0,1·18,95 = 1,895 N

Praca przeciw tarciu

Wf = F·d = 1,895·10 = 18,95 J

Odpowiedź

Wf = 18,95 J
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 66,29 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 39,24·(3,5 − 0,2·3,5) = 109,9 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 109,9 → x = √(2·109,9/500) = 0,6629 m = 66,29 cm

Odpowiedź

x = 66,29 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′1 = 1,25 m/s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem

Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.

v′1 = (5 − 3)/(5 + 3)·5 = 1,25 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 3)·5 = 6,25 m/s

Odpowiedź

v′1 = 1,25 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 13 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,5·(13 + 13) = 13 N·s

Odpowiedź

J = 13 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 0,3578 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,2/2π)² = 0,3578 m

Odpowiedź

L = 0,3578 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: U = 0,32 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Energia całkowita

E = ½·k·A² = ½·400·0,15² = 4,5 J

Energia sprężyny w x

U = ½·k·x² = ½·400·0,04² = 0,32 J

Odpowiedź

U = 0,32 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f4 = 571,7 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Długość fali tego rodzaju drgań

λ = 2L/n = 2·1,2/4 = 0,6 m

Częstotliwość

f = v/λ = 343/0,6 = 571,7 Hz

Odpowiedź

f4 = 571,7 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: di2 = −14,29 cm

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Obraz z soczewki 1

1/di1 = 1/20 − 1/12 → di1 = −30 cm

Przedmiot dla soczewki 2

do2 = 20 − (−30) = 50 cm

Obraz końcowy

1/di2 = 1/(−20) − 1/50 → di2 = −14,29 cm

Odpowiedź

di2 = −14,29 cm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics