Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)3,968 s27,78

Samochód jadący z prędkością 100 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 7 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.

v₀ = 100 km/ha = −7 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
AB: 15 m/s35 m

Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 35 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 15 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.

H = 35 mv0B = 15 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 40°a = ?m = 11 kg

Klocek o masie 11 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 11 kgθ = 40°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
θ = 30°klocekv₀ = 10 m/s

Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 30° z prędkością 10 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?

v₀ = 10 m/sθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
55 my = ?v0​ = 28 m/s60°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 28 m/s pod kątem 60° do poziomu w stronę muru odległego o 55 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 28 m/sθ = 60°x = 55 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 30 mv0​ = 32 m/s35°zasięg

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 35° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 30 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 32 m/sθ = 35°h = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Ruch po okręguŚredni
r = 120 mvmax​ = ?

Samochód pokonuje płaski zakręt o promieniu 120 m. Współczynnik tarcia statycznego między oponami a jezdnią wynosi 0,5. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą prędkość vmax, z jaką samochód może pokonać zakręt bez poślizgu.

r = 120 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 1,1 mv = 6,5 m/s

Kulka o masie 1,2 kg na nici o długości 1,1 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 6,5 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.

m = 1,2 kgr = 1,1 mv = 6,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
35°d = 18 mμ = 0,2

Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 35° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 18 m wzdłuż zbocza.

θ = 35°μ = 0,2d = 18 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Praca i energiaTrudny
h = 4 mL = 2,5 mμ = 0,25k = 2500 N/m

Klocek o masie 5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 4 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2,5 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 2500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.

m = 5 kgh = 4 mL = 2,5 mμ = 0,25k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Pęd i zderzeniaŚredni
1300 kg22 m/s1100 kg

Samochód o masie 1300 kg jadący z prędkością 22 m/s uderza w stojący samochód o masie 1100 kg i oba się sczepiają. Ile energii kinetycznej ΔK traci się w zderzeniu?

m1 = 1300 kgv1 = 22 m/sm2 = 1100 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Pęd i zderzeniaTrudny
24 m/s13 m/s

Piłka o masie 0,55 kg uderza w ścianę z prędkością 24 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 13 m/s. Kontakt trwa 25 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.

m = 0,55 kgvin = 24 m/svout = 13 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 2,8 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 2,8 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
1,5 kgk = 700 N/m150 m/s

Pocisk o masie 10 g lecący z prędkością 150 m/s trafia w klocek o masie 1,5 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 700 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.

m = 10 gv = 150 m/sM = 1,5 kgk = 700 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
S34 m/sOf = 300 Hz

Źródło o częstotliwości 300 Hz porusza się z prędkością 34 m/s w stronę nieruchomego obserwatora. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź częstotliwość f′, którą słyszy obserwator.

f = 300 Hzv = 343 m/svs = 34 m/s
f′ = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
θa​ = ?n1​ = 1,48n2​ = 1,4n0​ = 1,00

Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,48 i płaszcz o n₂ = 1,4. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.

n1 = 1,48n2 = 1,4n0 = 1,00
θa = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: s = 55,11 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Jednostki

v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s

Droga hamowania

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·7) = 55,11 m

Odpowiedź

s = 55,11 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 2,333 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Czas spotkania

Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.

35 − ½g·t² = 15·t − ½g·t² → t = 35/15 = 2,333 s

Odpowiedź

t = 2,333 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 4,051 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 40° − 0,3·cos 40°) = 9,81·(0,6428 − 0,2298) = 4,051 m/s²

Odpowiedź

a = 4,051 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: d = 8,689 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Opóźnienie

Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.

a = 9,81·(sin 30° + 0,1·cos 30°) = 5,755 m/s²

Droga

d = v₀²/(2a) = 10²/(2·5,755) = 8,689 m

Odpowiedź

d = 8,689 m
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 19,56 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 28·cos 60° = 14 m/s
t = x/vx = 55/14 = 3,929 s

Wysokość w tej chwili

y = 24,25·3,929 − ½·9,81·3,929² = 19,56 m

Odpowiedź

y = 19,56 m

Przy murze piłka już opada.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: t = 4,972 s

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 32·cos 35° = 26,21 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 35° = 18,35 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 30 + 18,35·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (18,35 + √(336,9 + 588,6))/9,81 = 4,972 s

Odpowiedź

t = 4,972 s
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmax = 24,26 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Tarcie pełni rolę siły dośrodkowej

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·120) = 24,26 m/s

Odpowiedź

vmax = 24,26 m/s (87,34 km/h)
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: T = 57,86 N

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Siły w najniższym punkcie

Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,2·9,81 + 1,2·6,5²/1,1 = 11,77 + 46,09 = 57,86 N

Odpowiedź

T = 57,86 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: v = 12,03 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Bilans energii wzdłuż zbocza

Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·18·(0,5736 − 0,2·0,8192)) = 12,03 m/s

Odpowiedź

v = 12,03 m/s
10.Praca i energia

Odpowiedź: v = 8,137 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 49,05·(4 − 0,25·2,5) = 165,5 J

Prędkość przy sprężynie

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,375) = 8,137 m/s

Odpowiedź

v = 8,137 m/s
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: ΔK = 144192 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wspólna prędkość

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1300·22/2400 = 11,92 m/s

Energia kinetyczna przed i po

Kbefore = ½·1300·22² = 314600 J
Kafter = ½·2400·11,92² = 170408 J

Utracona energia

ΔK = 314600 − 170408 = 144192 J

Odpowiedź

ΔK = 144192 J

Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.

12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: Favg = 814 N

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,55·(13 + 24) = 20,35 N·s

Średnia siła

Favg = J/Δt = 20,35/0,025 = 814 N

Odpowiedź

Favg = 814 N
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 1,948 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,8/2π)² = 1,948 m

Odpowiedź

L = 1,948 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: A = 4,614 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Prędkość po uderzeniu

V = m·v/(m + M) = 0,01·150/1,51 = 0,9934 m/s

Pulsacja

ω = √(k/(m + M)) = √(700/1,51) = 21,53 rad/s

Amplituda

A = V/ω = 0,9934/21,53 = 0,04614 m = 4,614 cm

Odpowiedź

A = 4,614 cm
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f′ = 333 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Wzór na efekt Dopplera

f′ = f·(v + vo)/(v − vs) = 300·(343 + 0)/(343 − 34)
f′ = 333 Hz

Odpowiedź

f′ = 333 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θa = 28,69 °

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Kąt graniczny na płaszczu

sin θc = 1,4/1,48 = 0,9459 → θc = 71,08°

Apertura numeryczna

NA = √(1,48² − 1,4²) = 0,48

Kąt akceptacji

θa = arcsin(0,48) = 28,69°

Odpowiedź

θa = 28,69°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics