Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 36 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 36 km/ha = −5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 10 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 15 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.
H = 10 mv0B = 15 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 15 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 15 kgθ = 40°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 10 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 5,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 10 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 50° do poziomu i upadła 120 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.
θ = 50°R = 120 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 26 m/s pod kątem 45° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 55 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v, z jaką uderza w ziemię.
v₀ = 26 m/sθ = 45°h = 55 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Ruch po okręguŚredni
Mała kulka na nici o długości 1,1 m porusza się po poziomym okręgu tak, że nić tworzy stały kąt 35° z pionem (wahadło stożkowe). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v kulki.
L = 1,1 mθ = 35°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka o masie 1,8 kg na nici o długości 1,5 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. W najniższym punkcie ma prędkość 8 m/s. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici w najniższym punkcie.
m = 1,8 kgr = 1,5 mv = 8 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.Praca i energiaŚredni
Samochód o masie 2000 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 6° ze stałą prędkością 54 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 550 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.
Sprężynę o sztywności 3000 N/m u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 40° ściśnięto o 15 cm, opierając o nią klocek o masie 0,5 kg, i zwolniono. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a zboczem wynosi 0,3. Jak daleko d w górę zbocza od punktu zwolnienia przesunie się klocek, zanim się zatrzyma? (Pomiń krótki odcinek, na którym działa sprężyna, tzn. uwzględnij tarcie i siłę ciężkości na całej drodze d).
Wózek o masie 3 kg jadący z prędkością 11 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 4 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.
m1 = 3 kgm2 = 4 kgv1 = 11 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Na skrzyżowaniu samochód o masie 900 kg jadący na wschód z prędkością 15 m/s zderza się z samochodem o masie 1000 kg jadącym na północ z prędkością 11 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz kierunek θ ruchu wraku tuż po zderzeniu, mierzony od wschodu w stronę północy.
m1 = 900 kgv1 = 15 m/s (E)m2 = 1000 kgv2 = 11 m/s (N)
θ = °
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Wahadło matematyczne ma długość 3 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz jego okres T dla małych wychyleń.
L = 3 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Masę 1,2 kg na sprężynie o k = 170 N/m odciągnięto o 7 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalne przyspieszenie amax.
m = 1,2 kgk = 170 N/mA = 7 cm
amax = m/s²
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Światło rozchodzi się w ośrodku: gliceryna (n = 1,47) ku płaskiej granicy z ośrodkiem: woda (n = 1,33). Znajdź kąt graniczny θc, powyżej którego następuje całkowite odbicie.
n1 = 1,47n2 = 1,33
θc = °
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,46 i płaszcz o n₂ = 1,45. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.
n1 = 1,46n2 = 1,45n0 = 1,00
θa = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 10 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 10²/(2·5) = 10 m
Odpowiedź
s = 10 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 0,6667 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Czas spotkania
Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.
10 − ½g·t² = 15·t − ½g·t² → t = 10/15 = 0,6667 s
Odpowiedź
t = 0,6667 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 4,051 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·120/sin 100°) = 34,57 m/s
Odpowiedź
v0 = 34,57 m/s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: v = 41,89 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 26·cos 45° = 18,38 m/s
vy0 = 26·sin 45° = 18,38 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(18,38² + 2·9,81·55) = 37,64 m/s
Prędkość przy uderzeniu
v = √(18,38² + 37,64²) = 41,89 m/s
Odpowiedź
v = 41,89 m/s
Sprawdzenie energią: v² = v₀² + 2gh.
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: v = 2,082 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Promień okręgu
r = L·sin θ = 1,1·sin 35° = 0,6309 m
Prędkość
Siła naciągu i siła ciężkości razem dają siłę skierowaną do środka: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,6309·9,81·tan 35°) = 2,082 m/s
Odpowiedź
v = 2,082 m/s
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: T = 94,46 N
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Siły w najniższym punkcie
Kierunek do środka (w górę) jest dodatni.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,8·9,81 + 1,8·8²/1,5 = 17,66 + 76,8 = 94,46 N
Odpowiedź
T = 94,46 N
9.Praca i energia
Odpowiedź: P = 39,01 kW
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.
Siła napędowa
m·g = 2000·9,81 = 19620 N
mg·sin θ = 19620·sin 6° = 2051 N
F = 2051 + 550 = 2601 N
Moc
v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 2601·15 = 39013 W = 39,01 kW
Odpowiedź
P = 39,01 kW
10.Praca i energia
Odpowiedź: d = 7,885 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia sprężyny
x = 15 cm = 0,15 m
½kx² = ½·3000·0,15² = 33,75 J
Bilans energii wzdłuż zbocza
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 33,75/(4,905·(0,6428 + 0,3·0,766)) = 7,885 m
Odpowiedź
d = 7,885 m
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = 9,429 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (3 − 4)/(3 + 4)·11 = −1,571 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 4)·11 = 9,429 m/s
Odpowiedź
v′2 = 9,429 m/s
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: θ = 39,17 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Składowe pędu
px = 900·15 = 13500 kg·m/s
py = 1000·11 = 11000 kg·m/s
Kierunek
tan θ = py/px = 0,8148 → θ = 39,17°
Odpowiedź
θ = 39,17°
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: T = 3,475 s
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Okres wahadła
T = 2π·√(3/9,81) = 3,475 s
Odpowiedź
T = 3,475 s
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: amax = 9,917 m/s²
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Pulsacja
ω = √(170/1,2) = 11,9 rad/s
Maksymalne przyspieszenie
amax = A·ω² = 0,07·11,9² = 9,917 m/s²
Odpowiedź
amax = 9,917 m/s²
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θc = 64,79 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Załamanie pod 90°
sin θc = n₂/n₁ = 1,33/1,47 = 0,9048
Kąt graniczny
θc = arcsin(0,9048) = 64,79°
Odpowiedź
θc = 64,79°
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θa = 9,822 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.