Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)1,1 s15

Kierowca jadący z prędkością 54 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 1,1 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 7 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.

v₀ = 54 km/htr = 1,1 sa = −7 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
v₀ = 6 m/s40 m

Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 6 m/s z krawędzi dachu na wysokości 40 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.

v₀ = 6 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
skrzynkav₀ = 8,5 m/sμ = ?

Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 8,5 m/s i zatrzymuje się po 9,2 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.

v₀ = 8,5 m/sd = 9,2 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 1,5 kg1,5 kgμ = 0,1

Klocek o masie 1,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 1,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 1,5 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = 18 m/s20°zasięgH = ?

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 20° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz największą wysokość H, jaką osiąga piłka.

v0 = 18 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 15 mv0​ = 21 m/s50°zasięg

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 50° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 15 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 21 m/sθ = 50°h = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Ruch po okręguŚredni
θ = ?do środka70 km/h

Inżynier drogowy chce, aby samochody pokonywały zakręt o promieniu 80 m z prędkością 70 km/h bez polegania na tarciu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz kąt przechyłki θ.

r = 80 mv = 70 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Ruch po okręguTrudny
R = 1,5 mh = 4,65 m

Wózek o masie 4,5 kg zostaje puszczony bez prędkości początkowej z wysokości 4,65 m na torze bez tarcia i przejeżdża przez pionową pętlę o promieniu 1,5 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę nacisku Ntop toru na wózek w najwyższym punkcie pętli.

m = 4,5 kgh = 4,65 mR = 1,5 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.Praca i energiaŚredni
35°d = 6 mμ = 0,35

Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 35° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,35. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 6 m wzdłuż zbocza.

θ = 35°μ = 0,35d = 6 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Praca i energiaTrudny
h = 1,5 mL = 2 mμ = 0,25k = 5000 N/m

Klocek o masie 4 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 5000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 4 kgh = 1,5 mL = 2 mμ = 0,25k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
3,5 kg3 m/s2 kg

Wózek o masie 3,5 kg jadący z prędkością 3 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 2 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).

m1 = 3,5 kgm2 = 2 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
1900 kgv1​ = ?1800 kg

Samochód o masie 1900 kg uderza w zaparkowany samochód o masie 1800 kg. Wraki sczepiają się i suną 13,5 m, zanim się zatrzymają. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,75. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v1 pierwszego samochodu tuż przed zderzeniem.

m1 = 1900 kgm2 = 1800 kgd = 13,5 mμ = 0,75g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
2,3 kgk = 340 N/mA = 7 cmx = 2 cm

Ciężarek o masie 2,3 kg na sprężynie o k = 340 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 7 cm. Wyznacz jego prędkość v, gdy znajduje się 2 cm od położenia równowagi.

m = 2,3 kgk = 340 N/mA = 7 cmx = 2 cm
v = m/s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
3,6 kgk = 250 N/mA = 7 cm

Masę 3,6 kg na sprężynie o k = 250 N/m odciągnięto o 7 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz jej maksymalne przyspieszenie amax.

m = 3,6 kgk = 250 N/mA = 7 cm
amax = m/s²
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
S30 m/sO20 m/sf = 1000 Hz

Źródło o częstotliwości 1000 Hz poruszające się z prędkością 30 m/s i obserwator poruszający się z prędkością 20 m/s oddalają się od siebie. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź częstotliwość f′, którą słyszy obserwator.

f = 1000 Hzv = 343 m/svs = 30 m/svo = 20 m/s
f′ = Hz
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 633 nmθ1​ = ?

Światło o długości fali 633 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 1200 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ1 maksimum rzędu 1.

N = 1200 mm⁻¹λ = 633 nmm = 1
θ1 = °

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: d = 32,57 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v₀ = 54/3,6 = 15 m/s

Droga reakcji

d1 = v₀·tr = 15·1,1 = 16,5 m

Droga hamowania

d2 = v₀²/(2a) = 15²/(2·7) = 16,07 m

Suma

d = 16,5 + 16,07 = 32,57 m

Odpowiedź

d = 32,57 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: t = 3,532 s

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Równanie ruchu

Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.

−40 = 6·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 6·t − 40 = 0

Rozwiąż równanie kwadratowe

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t = (6 + √(6² + 2·9,81·40))/9,81 = 3,532 s

Odpowiedź

t = 3,532 s
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: μ = 0,4003

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Opóźnienie

a = v₀²/(2d) = 8,5²/(2·9,2) = 3,927 m/s²

Współczynnik tarcia

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 3,927/9,81 = 0,4003

Odpowiedź

μ = 0,4003
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 4,415 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (14,71 − 1,472)/3 = 4,415 m/s²

Odpowiedź

a = 4,415 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: H = 1,932 m

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 18·cos 20° = 16,91 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 20° = 6,156 m/s

Najwyższy punkt

Na szczycie prędkość pionowa jest zerowa: vy² = 2gH.

H = vy²/(2g) = 6,156²/(2·9,81) = 1,932 m

Odpowiedź

H = 1,932 m
6.Rzut ukośny

Odpowiedź: t = 4,037 s

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 21·cos 50° = 13,5 m/s
vy = v0·sin θ = 21·sin 50° = 16,09 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 15 + 16,09·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (16,09 + √(258,8 + 294,3))/9,81 = 4,037 s

Odpowiedź

t = 4,037 s
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: θ = 25,72 °

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Jednostki

v = 70/3,6 = 19,44 m/s

Kąt przechyłki

tan θ = v²/(r·g) = 19,44²/(80·9,81) = 0,4818
θ = 25,72°

Odpowiedź

θ = 25,72°
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: Ntop = 52,97 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Prędkość z zasady zachowania energii

v² = 2·9,81·(4,65 − 2·1,5) = 32,37 m²/s²

Siły

Zwrot do środka jest dodatni.

N = m·v²/R − m·g = 4,5·32,37/1,5 − 44,15 = 52,97 N

Odpowiedź

Ntop = 52,97 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: v = 5,811 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Bilans energii wzdłuż zbocza

Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·6·(0,5736 − 0,35·0,8192)) = 5,811 m/s

Odpowiedź

v = 5,811 m/s
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 12,53 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 39,24·(1,5 − 0,25·2) = 39,24 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 39,24 → x = √(2·39,24/5000) = 0,1253 m = 12,53 cm

Odpowiedź

x = 12,53 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′1 = 0,8182 m/s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem

Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.

v′1 = (3,5 − 2)/(3,5 + 2)·3 = 0,8182 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 2)·3 = 3,818 m/s

Odpowiedź

v′1 = 0,8182 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v1 = 27,45 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Prędkość po zderzeniu

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,75·9,81·13,5) = 14,09 m/s

Pęd w zderzeniu

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 3700·14,09/1900 = 27,45 m/s

Odpowiedź

v1 = 27,45 m/s
(98,81 km/h)
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: v = 0,8156 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(340/2,3) = 12,16 rad/s

Prędkość w x

v = ω·√(A² − x²) = 12,16·√(0,07² − 0,02²) = 0,8156 m/s

Odpowiedź

v = 0,8156 m/s
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: amax = 4,861 m/s²

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(250/3,6) = 8,333 rad/s

Maksymalne przyspieszenie

amax = A·ω² = 0,07·8,333² = 4,861 m/s²

Odpowiedź

amax = 4,861 m/s²
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: f′ = 866 Hz

Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.

Wzór na efekt Dopplera

f′ = f·(v − vo)/(v + vs) = 1000·(343 − 20)/(343 + 30)
f′ = 866 Hz

Odpowiedź

f′ = 866 Hz
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: θ1 = 49,43 °

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp linii

d = 1/1200 mm = 8,333 × 10⁻⁷ m

Równanie siatki

sin θ = mλ/d = 1·633 × 10⁻⁹/(8,333 × 10⁻⁷) = 0,7596
θ = 49,43°

Odpowiedź

θ1 = 49,43°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics