Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
a = ?s = 1900 m

Samolot potrzebuje do startu prędkości 280 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 1900 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?

v₀ = 0v = 280 km/hs = 1900 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
t (s)v (m/s)6 s

Tramwaj rusza z miejsca i przyspiesza z przyspieszeniem 2,5 m/s² przez 6 s, potem jedzie ze stałą prędkością przez 12 s, a na koniec hamuje z opóźnieniem 5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz całkowitą drogę s między dwoma przystankami.

a1 = 2,5 m/s²t1 = 6 st2 = 12 sa3 = −5 m/s²
s = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
2,5 kg1,5 kg

Ciężarki o masach 2,5 kg i 1,5 kg wiszą po obu stronach lekkiego bloczka bez tarcia, połączone lekką nicią. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.

m1 = 2,5 kgm2 = 1,5 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 7 kg3,5 kgμ = 0,2

Klocek o masie 7 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 3,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.

m1 = 7 kgm2 = 3,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = ?75°R = 60 m

Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 75° do poziomu i upadła 60 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.

θ = 75°R = 60 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 50 mv0​ = 19 m/s15°zasięg

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 15° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 50 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 19 m/sθ = 15°h = 50 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Ruch po okręguŚredni
r = 2,2 mω = ?

W rotorze w wesołym miasteczku uczestnicy stoją przy ścianie pionowego walca o promieniu 2,2 m. Gdy obraca się on wystarczająco szybko, podłoga opada, a tarcie utrzymuje ich w górze. Współczynnik tarcia statycznego wynosi 0,7. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz najmniejszą prędkość kątową ω w rad/s.

r = 2,2 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
ω = rad/s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 0,6 m9,5 m/svtop​ = ?

Kulka o masie 0,4 kg na lekkiej nici o długości 0,6 m jest obracana po okręgu pionowym. W najniższym punkcie jej prędkość wynosi 9,5 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu Ttop nici w najwyższym punkcie.

m = 0,4 kgr = 0,6 mvbottom = 9,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.Praca i energiaŚredni
40°d = 10 mμ = 0,4

Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,4. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 10 m wzdłuż zbocza.

θ = 40°μ = 0,4d = 10 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Praca i energiaTrudny
h = 2,5 mL = 3 mμ = 0,2k = 1000 N/m

Klocek o masie 5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 2,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3 m (μ = 0,2), a potem trafia na sprężynę (k = 1000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 5 kgh = 2,5 mL = 3 mμ = 0,2k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
5 kg3 m/s3,5 kg

Wózek o masie 5 kg jadący z prędkością 3 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 3,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.

m1 = 5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
11 m/s5 m/s

Piłka o masie 0,6 kg uderza w ścianę z prędkością 11 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 5 m/s. Kontakt trwa 20 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,6 kgvin = 11 m/svout = 5 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = 1,2 mT = 3,57 s

Astronauta na innej planecie stwierdza, że wahadło matematyczne o długości 1,2 m ma przy małych wychyleniach okres 3,57 s. Wyznacz przyspieszenie grawitacyjne g na tej planecie.

L = 1,2 mT = 3,57 s
g = m/s²
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
3,6 kgk = 490 N/mA = 16 cm

Masę 3,6 kg na sprężynie o k = 490 N/m odciągnięto o 16 cm od położenia równowagi i puszczono. Wyznacz całkowitą energię E drgań.

m = 3,6 kgk = 490 N/mA = 16 cm
E = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
85 dB?10 m20 m

Małe źródło wysyła dźwięk równo we wszystkich kierunkach. Poziom wynosi 85 dB w odległości 10 m od niego. Znajdź poziom β2 w odległości 20 m, pomijając pochłanianie i odbicia.

β1 = 85 dBr1 = 10 mr2 = 20 m
β2 = dB
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = 532 nmd = 0,15 mmL = 1,5 m

Światło o długości fali 532 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,15 mm. Ekran jest oddalony o 1,5 m. Znajdź odstęp Δy między sąsiednimi jasnymi prążkami.

λ = 532 nmd = 0,15 mmL = 1,5 m
Δy = mm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: a = 1,592 m/s²

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v = 280/3,6 = 77,78 m/s

Przyspieszenie

a = v²/(2s) = 77,78²/(2·1900) = 1,592 m/s²

Odpowiedź

a = 1,592 m/s²
2.Kinematyka

Odpowiedź: s = 247,5 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Prędkość maksymalna

v = a1·t1 = 2,5·6 = 15 m/s

Droga w każdej fazie

s1 = ½·2,5·6² = 45 m
s2 = 15·12 = 180 m
s3 = 15²/(2·5) = 22,5 m

Droga całkowita

s = 45 + 180 + 22,5 = 247,5 m

Odpowiedź

s = 247,5 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: T = 18,39 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Przyspieszenie

Wypadkowa siła napędowa to różnica ciężarów; porusza ona całą masę.

a = (2,5 − 1,5)·9,81/(2,5 + 1,5) = 2,453 m/s²

Siła naciągu z lżejszego ciężarka

T − m2·g = m2·a → T = 1,5·(9,81 + 2,453) = 18,39 N

Odpowiedź

T = 18,39 N
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 1,962 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (34,34 − 13,73)/10,5 = 1,962 m/s²

Odpowiedź

a = 1,962 m/s²
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: v0 = 34,31 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·60/sin 150°) = 34,31 m/s

Odpowiedź

v0 = 34,31 m/s
6.Rzut ukośny

Odpowiedź: t = 3,733 s

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 19·cos 15° = 18,35 m/s
vy = v0·sin θ = 19·sin 15° = 4,918 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 50 + 4,918·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,918 + √(24,18 + 981))/9,81 = 3,733 s

Odpowiedź

t = 3,733 s
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: ω = 2,524 rad/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Siły działające na uczestnika

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Prędkość kątowa

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,7·2,2)) = 2,524 rad/s

Odpowiedź

ω = 2,524 rad/s
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: Ttop = 40,55 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Prędkość w najwyższym punkcie

Energia kinetyczna zamienia się w energię potencjalną na wysokości 2r.

vtop² = 9,5² − 4·9,81·0,6 = 66,71 m²/s²

Siły w najwyższym punkcie

Siła naciągu i siła ciężkości są skierowane w dół, do środka.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,4·66,71/0,6 − 0,4·9,81 = 40,55 N

Odpowiedź

Ttop = 40,55 N
9.Praca i energia

Odpowiedź: v = 8,124 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Bilans energii wzdłuż zbocza

Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·10·(0,6428 − 0,4·0,766)) = 8,124 m/s

Odpowiedź

v = 8,124 m/s
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 43,17 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 49,05·(2,5 − 0,2·3) = 93,2 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 93,2 → x = √(2·93,2/1000) = 0,4317 m = 43,17 cm

Odpowiedź

x = 43,17 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v′2 = 3,529 m/s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem

Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.

v′1 = (5 − 3,5)/(5 + 3,5)·3 = 0,5294 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 3,5)·3 = 3,529 m/s

Odpowiedź

v′2 = 3,529 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 9,6 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,6·(5 + 11) = 9,6 N·s

Odpowiedź

J = 9,6 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: g = 3,717 m/s²

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Wyznacz g

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,2/3,57² = 3,717 m/s²

Odpowiedź

g = 3,717 m/s²
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: E = 6,272 J

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Pulsacja

ω = √(490/3,6) = 11,67 rad/s

Energia

E = ½·k·A² = ½·490·0,16² = 6,272 J

Odpowiedź

E = 6,272 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: β2 = 78,98 dB

Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).

Stosunek natężeń

I₂/I₁ = (10/20)² = 0,25

Nowy poziom

β₂ = 85 + 10·log₁₀(0,25) = 78,98 dB

Odpowiedź

β2 = 78,98 dB

Każde podwojenie odległości obniża poziom o około 6 dB.

16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: Δy = 5,32 mm

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Odstęp prążków

Δy = λL/d = 532 × 10⁻⁹·1,5/(0,15 × 10⁻³) = 5,32 mm

Odpowiedź

Δy = 5,32 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics