Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
a = ?s = 1300 m

Samolot potrzebuje do startu prędkości 180 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 1300 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?

v₀ = 0v = 180 km/hs = 1300 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
v₀ = 15 m/s5 m

Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 15 m/s z krawędzi dachu na wysokości 5 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość hmax nad ziemią.

v₀ = 15 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 40°a = ?m = 7 kg

Klocek o masie 7 kg zsuwa się po gładkiej równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 7 kgθ = 40°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 6 kg5,5 kgμ = 0,2

Klocek o masie 6 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 5,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.

m1 = 6 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
v0​ = ?20°R = 25 m

Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 20° do poziomu i upadła 25 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.

θ = 20°R = 25 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
4 mv0​ = 24 m/s60°x = ?

Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 24 m/s pod kątem 60° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 4 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.

v₀ = 24 m/sθ = 60°hroof = 4 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
L = 0,4 m45°

Mała kulka na nici o długości 0,4 m porusza się po poziomym okręgu tak, że nić tworzy stały kąt 45° z pionem (wahadło stożkowe). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz czas T jednego obiegu.

L = 0,4 mθ = 45°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Ruch po okręguTrudny
r = 1,1 mv = ?

Kulka na nici o długości 1,1 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jaka jest najmniejsza prędkość vmin w najwyższym punkcie, przy której nić jest jeszcze napięta?

r = 1,1 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
20°d = 15 mμ = 0,25

Klocek o masie 0,5 kg zsuwa się na odcinku 15 m po zboczu nachylonym pod kątem 20° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,25. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.

m = 0,5 kgθ = 20°μ = 0,25d = 15 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
h = 1 mL = 1,5 mμ = 0,25k = 1500 N/m

Klocek o masie 2 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1,5 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 1500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 2 kgh = 1 mL = 1,5 mμ = 0,25k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
1600 kg15 m/s900 kg

Samochód o masie 1600 kg jadący z prędkością 15 m/s uderza w stojący samochód o masie 900 kg i oba się sczepiają. Ile energii kinetycznej ΔK traci się w zderzeniu?

m1 = 1600 kgv1 = 15 m/sm2 = 900 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Pęd i zderzeniaTrudny
18 m/s4 m/s

Piłka o masie 0,55 kg uderza w ścianę z prędkością 18 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 4 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,55 kgvin = 18 m/svout = 4 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = 2,2 m

Wahadło matematyczne ma długość 2,2 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz jego okres T dla małych wychyleń.

L = 2,2 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
2 kgk = 1600 N/m350 m/s

Pocisk o masie 8 g lecący z prędkością 350 m/s trafia w klocek o masie 2 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 1600 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.

m = 8 gv = 350 m/sM = 2 kgk = 1600 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
FFdo​ = 40 cmf = 25 cm

Przedmiot stoi 40 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 25 cm. Znajdź odległość obrazu di. Użyj konwencji znaków 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 dla soczewki rozpraszającej, di < 0 dla obrazu pozornego).

do = 40 cmf = 25 cm
di = cm
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
λ = ?d = 0,2 mmL = 1 m2,945 mm

Dwie szczeliny odległe o 0,2 mm oświetlono światłem monochromatycznym. Na ekranie w odległości 1 m jasny prążek numer 1 leży 2,945 mm od prążka środkowego. Znajdź długość fali λ.

d = 0,2 mmL = 1 my1 = 2,945 mmm = 1
λ = nm

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: a = 0,9615 m/s²

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v = 180/3,6 = 50 m/s

Przyspieszenie

a = v²/(2s) = 50²/(2·1300) = 0,9615 m/s²

Odpowiedź

a = 0,9615 m/s²
2.Kinematyka

Odpowiedź: hmax = 16,47 m

Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.

Wzniesienie nad dach

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 15²/(2·9,81) = 11,47 m

Wysokość nad ziemią

hmax = 5 + 11,47 = 16,47 m

Odpowiedź

hmax = 16,47 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 6,306 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 40° − 0·cos 40°) = 9,81·(0,6428 − 0) = 6,306 m/s²

Odpowiedź

a = 6,306 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: T = 33,78 N

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (53,96 − 11,77)/11,5 = 3,668 m/s²

Siła naciągu z równania dla klocka na stole

T − μ·m1·g = m1·a
T = 6·3,668 + 11,77 = 33,78 N

Odpowiedź

T = 33,78 N
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: v0 = 19,53 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·25/sin 40°) = 19,53 m/s

Odpowiedź

v0 = 19,53 m/s
6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 48,42 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Rozłóż prędkość początkową

vx = 12 m/s, vy = 20,78 m/s

Czas do lądowania na dachu

Większy pierwiastek: piłka opada.

4 = 20,78·t − 4,905·t²
t = (20,78 + √(20,78² − 2·9,81·4))/9,81 = 4,035 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 12·4,035 = 48,42 m

Odpowiedź

x = 48,42 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: T = 1,067 s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Promień okręgu

r = L·sin θ = 0,4·sin 45° = 0,2828 m

Prędkość

Siła naciągu i siła ciężkości razem dają siłę skierowaną do środka: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(0,2828·9,81·tan 45°) = 1,666 m/s

Okres

T = 2π·r/v = 2π·0,2828/1,666 = 1,067 s

Odpowiedź

T = 1,067 s
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmin = 3,285 m/s

Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.

Zerowy naciąg w najwyższym punkcie

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,1) = 3,285 m/s

Odpowiedź

vmin = 3,285 m/s
9.Praca i energia

Odpowiedź: Wf = 17,28 J

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Siła tarcia

N = mg·cos θ = 4,905·0,9397 = 4,609 N
F = μN = 0,25·4,609 = 1,152 N

Praca przeciw tarciu

Wf = F·d = 1,152·15 = 17,28 J

Odpowiedź

Wf = 17,28 J
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 12,79 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 19,62·(1 − 0,25·1,5) = 12,26 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 12,26 → x = √(2·12,26/1500) = 0,1279 m = 12,79 cm

Odpowiedź

x = 12,79 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: ΔK = 64800 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wspólna prędkość

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1600·15/2500 = 9,6 m/s

Energia kinetyczna przed i po

Kbefore = ½·1600·15² = 180000 J
Kafter = ½·2500·9,6² = 115200 J

Utracona energia

ΔK = 180000 − 115200 = 64800 J

Odpowiedź

ΔK = 64800 J

Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.

12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 12,1 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,55·(4 + 18) = 12,1 N·s

Odpowiedź

J = 12,1 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: T = 2,975 s

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Okres wahadła

T = 2π·√(2,2/9,81) = 2,975 s

Odpowiedź

T = 2,975 s
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: A = 4,94 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Prędkość po uderzeniu

V = m·v/(m + M) = 0,008·350/2,008 = 1,394 m/s

Pulsacja

ω = √(k/(m + M)) = √(1600/2,008) = 28,23 rad/s

Amplituda

A = V/ω = 1,394/28,23 = 0,0494 m = 4,94 cm

Odpowiedź

A = 4,94 cm
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: di = 66,67 cm

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Równanie cienkiej soczewki

1/di = 1/f − 1/do = 1/25 − 1/40
di = 66,67 cm
FF40 cmf = 25 cm

Diagram promieni

rzeczywisty, po drugiej stronie soczewki

Odpowiedź

di = 66,67 cm
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: λ = 589 nm

Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …

Długość fali

λ = y·d/(mL) = 0,002945·0,0002/(1·1) = 5,89 × 10⁻⁷ m = 589 nm

Odpowiedź

λ = 589 nm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics