Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samolot potrzebuje do startu prędkości 180 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 1300 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?
v₀ = 0v = 180 km/hs = 1300 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 15 m/s z krawędzi dachu na wysokości 5 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość hmax nad ziemią.
v₀ = 15 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 7 kg zsuwa się po gładkiej równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 7 kgθ = 40°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 6 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 5,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 6 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 20° do poziomu i upadła 25 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.
θ = 20°R = 25 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 24 m/s pod kątem 60° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 4 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 24 m/sθ = 60°hroof = 4 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
Mała kulka na nici o długości 0,4 m porusza się po poziomym okręgu tak, że nić tworzy stały kąt 45° z pionem (wahadło stożkowe). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz czas T jednego obiegu.
L = 0,4 mθ = 45°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Ruch po okręguTrudny
Kulka na nici o długości 1,1 m porusza się po okręgu w płaszczyźnie pionowej. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jaka jest najmniejsza prędkość vmin w najwyższym punkcie, przy której nić jest jeszcze napięta?
r = 1,1 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 0,5 kg zsuwa się na odcinku 15 m po zboczu nachylonym pod kątem 20° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,25. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 0,5 kgθ = 20°μ = 0,25d = 15 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 2 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1,5 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 1500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 2 kgh = 1 mL = 1,5 mμ = 0,25k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
Samochód o masie 1600 kg jadący z prędkością 15 m/s uderza w stojący samochód o masie 900 kg i oba się sczepiają. Ile energii kinetycznej ΔK traci się w zderzeniu?
m1 = 1600 kgv1 = 15 m/sm2 = 900 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,55 kg uderza w ścianę z prędkością 18 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 4 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,55 kgvin = 18 m/svout = 4 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
Wahadło matematyczne ma długość 2,2 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz jego okres T dla małych wychyleń.
L = 2,2 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
Pocisk o masie 8 g lecący z prędkością 350 m/s trafia w klocek o masie 2 kg spoczywający na powierzchni bez tarcia i pozostaje w nim. Klocek jest przymocowany do poziomej sprężyny o k = 1600 N/m. Wyznacz amplitudę A powstałych drgań w cm.
m = 8 gv = 350 m/sM = 2 kgk = 1600 N/m
A = cm
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 40 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 25 cm. Znajdź odległość obrazu di. Użyj konwencji znaków 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 dla soczewki rozpraszającej, di < 0 dla obrazu pozornego).
do = 40 cmf = 25 cm
di = cm
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie szczeliny odległe o 0,2 mm oświetlono światłem monochromatycznym. Na ekranie w odległości 1 m jasny prążek numer 1 leży 2,945 mm od prążka środkowego. Znajdź długość fali λ.
d = 0,2 mmL = 1 my1 = 2,945 mmm = 1
λ = nm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: a = 0,9615 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Jednostki
v = 180/3,6 = 50 m/s
Przyspieszenie
a = v²/(2s) = 50²/(2·1300) = 0,9615 m/s²
Odpowiedź
a = 0,9615 m/s²
2.Kinematyka
Odpowiedź: hmax = 16,47 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Wzniesienie nad dach
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 15²/(2·9,81) = 11,47 m
Wysokość nad ziemią
hmax = 5 + 11,47 = 16,47 m
Odpowiedź
hmax = 16,47 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 6,306 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·25/sin 40°) = 19,53 m/s
Odpowiedź
v0 = 19,53 m/s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 48,42 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 12 m/s, vy = 20,78 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
4 = 20,78·t − 4,905·t²
t = (20,78 + √(20,78² − 2·9,81·4))/9,81 = 4,035 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 12·4,035 = 48,42 m
Odpowiedź
x = 48,42 m
7.Ruch po okręgu
Odpowiedź: T = 1,067 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Promień okręgu
r = L·sin θ = 0,4·sin 45° = 0,2828 m
Prędkość
Siła naciągu i siła ciężkości razem dają siłę skierowaną do środka: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,2828·9,81·tan 45°) = 1,666 m/s
Okres
T = 2π·r/v = 2π·0,2828/1,666 = 1,067 s
Odpowiedź
T = 1,067 s
8.Ruch po okręgu
Odpowiedź: vmin = 3,285 m/s
Ruch jednostajny po okręgu: ciało poruszające się z prędkością v po okręgu o promieniu r ma przyspieszenie skierowane do środka a = v²/r, więc potrzebuje wypadkowej siły skierowanej do środka F = m·v²/r. Tę siłę zapewnia coś rzeczywistego: tarcie, naciąg nici, grawitacja albo siła reakcji.
Zerowy naciąg w najwyższym punkcie
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,1) = 3,285 m/s
Odpowiedź
vmin = 3,285 m/s
9.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 17,28 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 4,905·0,9397 = 4,609 N
F = μN = 0,25·4,609 = 1,152 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 1,152·15 = 17,28 J
Odpowiedź
Wf = 17,28 J
10.Praca i energia
Odpowiedź: x = 12,79 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 19,62·(1 − 0,25·1,5) = 12,26 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 12,26 → x = √(2·12,26/1500) = 0,1279 m = 12,79 cm
Odpowiedź
x = 12,79 cm
11.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: ΔK = 64800 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wspólna prędkość
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1600·15/2500 = 9,6 m/s
Energia kinetyczna przed i po
Kbefore = ½·1600·15² = 180000 J
Kafter = ½·2500·9,6² = 115200 J
Utracona energia
ΔK = 180000 − 115200 = 64800 J
Odpowiedź
ΔK = 64800 J
Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.
12.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 12,1 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,55·(4 + 18) = 12,1 N·s
Odpowiedź
J = 12,1 N·s
13.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: T = 2,975 s
Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².
Okres wahadła
T = 2π·√(2,2/9,81) = 2,975 s
Odpowiedź
T = 2,975 s
14.Sprężyny i wahadła
Odpowiedź: A = 4,94 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Prędkość po uderzeniu
V = m·v/(m + M) = 0,008·350/2,008 = 1,394 m/s
Pulsacja
ω = √(k/(m + M)) = √(1600/2,008) = 28,23 rad/s
Amplituda
A = V/ω = 1,394/28,23 = 0,0494 m = 4,94 cm
Odpowiedź
A = 4,94 cm
15.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = 66,67 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/25 − 1/40
di = 66,67 cm
Diagram promieni
rzeczywisty, po drugiej stronie soczewki
Odpowiedź
di = 66,67 cm
16.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: λ = 589 nm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …