Fizyka 1: Mechanika: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Kinematyka

Prędkość
v = v0 + a·t
Przemieszczenie
s = v0·t + ½·a·t²
Bez czasu
v² = v0² + 2·a·s
Jednostki
1 m/s = 3,6 km/h

Metoda

  1. Wypisz dane: v₀, v, a, t i s, z jednostkami.
  2. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i niewiadomą.
  3. Wybierz jeden kierunek dodatni i nadaj wielkościom przeciwnie skierowanym znak minus.
  4. Rozwiąż i sprawdź, czy odpowiedź ma sens fizyczny.

Zasady dynamiki Newtona

Druga zasada
ΣF = m·a
Ciężar
W = m·g
Tarcie kinetyczne
Ff = μ·N
Na równi pochyłej
wzdłuż: m·g·sin θ, prostopadle: m·g·cos θ

Metoda

  1. Narysuj schemat sił ze wszystkimi siłami działającymi na ciało.
  2. Wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu.
  3. Rozłóż siły na składowe wzdłuż ruchu i prostopadłe do niego (na równi: m·g·sin θ wzdłuż, m·g·cos θ prostopadle do równi).
  4. Zastosuj ΣF = m·a wzdłuż ruchu; tarcie to μ·N przeciwnie do ruchu.

Rzut ukośny

Składowe
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Położenie
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksymalna wysokość
H = h + vy²/(2g)
Zasięg (teren płaski)
R = v0²·sin 2θ/g

Metoda

  1. Rozłóż prędkość początkową na składowe: vx = v₀·cos θ i vy = v₀·sin θ.
  2. Ruch poziomy ma stałą prędkość; ruch pionowy ma przyspieszenie −g.
  3. Wyznacz czas lotu z ruchu pionowego.
  4. Użyj tego czasu w ruchu poziomym, aby wyznaczyć zasięg.

Ruch po okręgu

Przyspieszenie dośrodkowe
a = v²/r = ω²·r
Siła dośrodkowa
F = m·v²/r
Prędkość kątowa
ω = v/r = 2π/T
Płaski zakręt, tarcie
vmax = √(μ·g·r)

Praca i energia

Energia kinetyczna
Ek = ½mv²
Energia potencjalna
Ep = mgh
Bilans energii
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Praca tarcia
W = μ·N·d
Moc
P = W/t

Pęd i zderzenia

Pęd
p = m·v
Zasada zachowania
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Doskonale niesprężyste
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
Popęd siły
J = F·Δt = m·Δv

Metoda

  1. Wybierz kierunek dodatni i nadaj każdej prędkości znak.
  2. Zapisz całkowity pęd przed zderzeniem: Σm·v.
  3. W zderzeniu doskonale niesprężystym ciała poruszają się potem razem; w zderzeniu sprężystym zachowana jest także energia kinetyczna.
  4. Przyrównaj pęd przed do pędu po i rozwiąż.

Sprężyny i wahadła

Masa na sprężynie
T = 2π·√(m/k)
Wahadło
T = 2π·√(L/g)
Pulsacja
ω = √(k/m) = 2π/T
Maksymalna prędkość i przyspieszenie
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Energia
E = ½·k·A²

Fale, dźwięk i optyka

Prędkość fali
v = fλ, T = 1/f
Struna
v = √(T/μ), μ = m/L
Poziom natężenia dźwięku
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Źródło punktowe
I = P/(4πr²)
Fale stojące
struna lub rura otwarta fn = n·v/(2L); rura zamknięta fn = n·v/(4L), n nieparzyste
Efekt Dopplera
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Współczynnik załamania
n = c/v, λ = λ0/n
Prawo Snelliusa
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kąt graniczny
sin θc = n2/n1
Światłowód
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Soczewki i zwierciadła
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Podwójna szczelina
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Siatka
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Pojedyncza szczelina
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Metoda

  1. Rozpoznaj rodzaj zadania: prędkość fali, poziom dźwięku, fala stojąca, efekt Dopplera, załamanie, soczewka lub zwierciadło albo interferencja.
  2. Najpierw zapisz zależność: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) lub n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
  4. Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.

2Zadania do ćwiczenia

1.KinematykaŚredni
t (s)v (m/s)1,2 s30

Kierowca jadący z prędkością 108 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 1,2 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 6 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.

v₀ = 108 km/htr = 1,2 sa = −6 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
d = ?

Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 4,5 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.

ttotal = 4,5 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
θ = 25°a = ?m = 2 kg

Klocek o masie 2 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 25° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.

m = 2 kgθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
m1​ = 6,5 kg4,5 kgμ = 0,2

Klocek o masie 6,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 4,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.

m1 = 6,5 kgm2 = 4,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
34 my = ?v0​ = 22 m/s50°

Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 22 m/s pod kątem 50° do poziomu w stronę muru odległego o 34 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?

v₀ = 22 m/sθ = 50°x = 34 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
h = 10 mv0​ = 24 m/s25°x = ?

Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 25° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 10 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.

v0 = 24 m/sθ = 25°h = 10 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Ruch po okręguŚredni
r = 2,7 mn = ?

W rotorze w wesołym miasteczku uczestnicy stoją przy ścianie pionowego walca o promieniu 2,7 m. Gdy obraca się on wystarczająco szybko, podłoga opada, a tarcie utrzymuje ich w górze. Współczynnik tarcia statycznego wynosi 0,8. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz najmniejszą prędkość obrotową n w obrotach na minutę.

r = 2,7 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Ruch po okręguTrudny
θ = 20°do środkavmin​ = ?

Zakręt o promieniu 250 m ma przechyłkę 20°, a współczynnik tarcia statycznego między oponami a drogą wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz najmniejszą prędkość vmin, z jaką samochód może pokonać zakręt, nie zsuwając się w dół skarpy.

r = 250 mθ = 20°μs = 0,25g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.Praca i energiaŚredni
40°d = 7 mμ = 0,4

Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,4. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 7 m wzdłuż zbocza.

θ = 40°μ = 0,4d = 7 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Praca i energiaTrudny
h = 4 mL = 4 mμ = 0,3k = 2500 N/m

Klocek o masie 1 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 4 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 4 m (μ = 0,3), a potem trafia na sprężynę (k = 2500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.

m = 1 kgh = 4 mL = 4 mμ = 0,3k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Pęd i zderzeniaŚredni
5 kgv = ?20 gh = 4 cm

Pocisk o masie 20 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 4 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.

m = 20 gM = 5 kgh = 4 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Pęd i zderzeniaTrudny
10 m/s19 m/s

Piłka o masie 0,1 kg uderza w ścianę z prędkością 10 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 19 m/s. Kontakt trwa 50 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.

m = 0,1 kgvin = 10 m/svout = 19 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
13.Sprężyny i wahadłaŚredni
L = ?

Jaką długość musi mieć wahadło matematyczne, aby jego okres wynosił 1,8 s? Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz L.

T = 1,8 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Sprężyny i wahadłaTrudny
mk = 120 N/mA = 14 cmx = 8 cm

Ciężarek na sprężynie o k = 120 N/m drga na powierzchni bez tarcia z amplitudą 14 cm. Wyznacz energię U zmagazynowaną w sprężynie, gdy ciężarek znajduje się 8 cm od położenia równowagi.

k = 120 N/mA = 14 cmx = 8 cm
U = J
15.Fale, dźwięk i optykaŚredni
P10 × 75 dB

Jedna maszyna daje w pewnym punkcie poziom dźwięku 75 dB. Znajdź poziom β w tym punkcie, gdy jednocześnie pracuje 10 jednakowych maszyn (źródła niekoherentne).

β1 = 75 dBn = 10
β = dB
16.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Fdo​ = 10 cmR = 30 cm

Przedmiot jest 10 cm przed zwierciadłem (typ: wklęsłe) o promieniu krzywizny 30 cm. Znajdź powiększenie m (ujemne dla obrazu odwróconego).

do = 10 cmR = 30 cm
m =

3Roztwory

1.Kinematyka

Odpowiedź: d = 111 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Jednostki

v₀ = 108/3,6 = 30 m/s

Droga reakcji

d1 = v₀·tr = 30·1,2 = 36 m

Droga hamowania

d2 = v₀²/(2a) = 30²/(2·6) = 75 m

Suma

d = 36 + 75 = 111 m

Odpowiedź

d = 111 m
2.Kinematyka

Odpowiedź: d = 88,29 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Dwie części czasu

½·9,81·t₁² = 343·(4,5 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1544 = 0

Czas spadania

Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1544))/(2·4,905) = 4,243 s

Głębokość

d = ½·9,81·4,243² = 88,29 m

Odpowiedź

d = 88,29 m
3.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: a = 2,812 m/s²

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Siły wzdłuż równi

Kierunek w dół równi jest dodatni.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

Przyspieszenie

a = 9,81·(sin 25° − 0,15·cos 25°) = 9,81·(0,4226 − 0,1359) = 2,812 m/s²

Odpowiedź

a = 2,812 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona

Odpowiedź: T = 31,3 N

Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.

Przyspieszenie układu

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (44,15 − 12,75)/11 = 2,854 m/s²

Siła naciągu z równania dla klocka na stole

T − μ·m1·g = m1·a
T = 6,5·2,854 + 12,75 = 31,3 N

Odpowiedź

T = 31,3 N
5.Rzut ukośny

Odpowiedź: y = 12,17 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Czas dotarcia do muru

vx = 22·cos 50° = 14,14 m/s
t = x/vx = 34/14,14 = 2,404 s

Wysokość w tej chwili

y = 16,85·2,404 − ½·9,81·2,404² = 12,17 m

Odpowiedź

y = 12,17 m

Przy murze piłka już opada.

6.Rzut ukośny

Odpowiedź: x = 60,83 m

Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.

Rozłóż prędkość początkową

Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.

vx = v0·cos θ = 24·cos 25° = 21,75 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 25° = 10,14 m/s

Czas lotu

Rozwiąż y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0, biorąc dodatni pierwiastek.

0 = 10 + 10,14·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10,14 + √(102,9 + 196,2))/9,81 = 2,797 s

Odległość pozioma

x = vx·t = 21,75·2,797 = 60,83 m

Odpowiedź

x = 60,83 m
7.Ruch po okręgu

Odpowiedź: n = 20,35 rpm

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Siły działające na uczestnika

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Prędkość kątowa

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,8·2,7)) = 2,131 rad/s

Prędkość obrotowa

n = ω·60/(2π) = 20,35 rpm

Odpowiedź

n = 20,35 rpm
8.Ruch po okręgu

Odpowiedź: vmin = 16,01 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Równowaga sił

Tarcie jest skierowane w górę zbocza.

N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g

Prędkość

v = √(250·9,81·0,1071/1,025) = 16,01 m/s

Odpowiedź

vmin = 16,01 m/s
(57,62 km/h)
9.Praca i energia

Odpowiedź: v = 6,797 m/s

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Bilans energii wzdłuż zbocza

Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·7·(0,6428 − 0,4·0,766)) = 6,797 m/s

Odpowiedź

v = 6,797 m/s
10.Praca i energia

Odpowiedź: x = 14,82 cm

Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).

Energia po szorstkim pasie

Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.

mgh − μmgL = 9,81·(4 − 0,3·4) = 27,47 J

Maksymalne ugięcie

½kx² = 27,47 → x = √(2·27,47/2500) = 0,1482 m = 14,82 cm

Odpowiedź

x = 14,82 cm
11.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: v = 222,4 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Wychylenie po uderzeniu

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,04) = 0,8859 m/s

Zderzenie

m·v = (m + M)·V → v = (0,02 + 5)·0,8859/0,02 = 222,4 m/s

Odpowiedź

v = 222,4 m/s
12.Pęd i zderzenia

Odpowiedź: J = 2,9 N·s

Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.

Zmiana pędu

J = m·Δv = 0,1·(19 + 10) = 2,9 N·s

Odpowiedź

J = 2,9 N·s
13.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: L = 0,8051 m

Ruch harmoniczny prosty: masa m na sprężynie o współczynniku sprężystości k drga z częstością kołową ω = √(k/m) i okresem T = 2π/ω = 2π·√(m/k). Wahadło matematyczne o długości L ma T = 2π·√(L/g). Przy amplitudzie A największa prędkość wynosi A·ω, największe przyspieszenie A·ω², a energia ½·k·A².

Wyznacz długość

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,8/2π)² = 0,8051 m

Odpowiedź

L = 0,8051 m
14.Sprężyny i wahadła

Odpowiedź: U = 0,384 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Energia całkowita

E = ½·k·A² = ½·120·0,14² = 1,176 J

Energia sprężyny w x

U = ½·k·x² = ½·120·0,08² = 0,384 J

Odpowiedź

U = 0,384 J
15.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: β = 85 dB

Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).

Całkowite natężenie

I = 10·I₁

Poziom

β = 75 + 10·log₁₀(10) = 85 dB

Odpowiedź

β = 85 dB
16.Fale, dźwięk i optyka

Odpowiedź: m = 3

Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.

Ogniskowa

f = R/2 = 15 cm

Równanie zwierciadła

1/di = 1/f − 1/do = 1/15 − 1/10
di = −30 cm
F10 cmf = 15 cm

Powiększenie

m = −(−30)/10 = 3

Odpowiedź

m = 3

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics