Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 50 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 7 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 50 km/ha = −7 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 12 m/s z krawędzi dachu na wysokości 40 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 12 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 5 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 5 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 8,5 kg na rampie nachylonej pod kątem 30° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 7,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 8,5 kgm2 = 7,5 kgθ = 30°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 50° do poziomu i upadła 80 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.
θ = 50°R = 80 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 25° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 30 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 25 m/sθ = 25°h = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Praca i energiaŚredni
Samochód o masie 1200 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 2° ze stałą prędkością 36 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 550 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.
Klocek o masie 2,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 2 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 800 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.
m = 2,5 kgh = 2 mL = 2 mμ = 0,25k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 0,5 kg jadący z prędkością 10 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 4 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 0,5 kgm2 = 4 kgv1 = 10 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,2 kg uderza w ścianę z prędkością 25 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 14 m/s. Kontakt trwa 20 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,2 kgvin = 25 m/svout = 14 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 1 mH = 1 mb = 1 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Parcie hydrostatyczneTrudny
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 1 mH = 1 mb = 2 mρ = 1260 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 100 mm do 25 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 280 kPa, a prędkość 0,5 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 100 mm do 40 mm i wznosi się o 10 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 180 kPa, a prędkość 1 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Silnik cieplny pobiera ciepło ze źródła o temperaturze 300 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 20 °C. Jego rzeczywista sprawność cieplna wynosi 29 %. Wyznacz jego sprawność egzergetyczną ηII, czyli stosunek sprawności rzeczywistej do sprawności Carnota.
TH = 300 °CTL = 20 °Cη = 29%
ηII = %
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła utrzymuje w domu 21 °C, gdy na zewnątrz jest 7 °C, dostarczając do domu 11 kW ciepła. Wyznacz największy możliwy współczynnik wydajności COPmax.
TH = 21 °CTL = 7 °CQ̇H = 11 kW
COPmax =
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 4 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 25 cm. Znajdź powiększenie m (ujemne dla obrazu odwróconego).
do = 4 cmf = 25 cm
m =
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Przedmiot jest 15 cm przed zwierciadłem (typ: wklęsłe) o promieniu krzywizny 60 cm. Znajdź odległość obrazu di, dodatnią dla obrazu przed zwierciadłem (rzeczywistego) i ujemną dla obrazu za nim (pozornego).
do = 15 cmR = 60 cm
di = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 1,984 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 13,89/7 = 1,984 s
Odpowiedź
t = 1,984 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,33 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−40 = 12·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 12·t − 40 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (12 + √(12² + 2·9,81·40))/9,81 = 4,33 s
Odpowiedź
t = 4,33 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 5,554 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 73,58 N
m₁·g·sin θ = 41,69 N
μ·m₁·g·cos θ = 14,44 N
Przyspieszenie układu
a = (73,58 − 41,69 − 14,44)/16 = 1,09 m/s²
Odpowiedź
a = 1,09 m/s²
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: v0 = 28,23 m/s
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·80/sin 100°) = 28,23 m/s
Odpowiedź
v0 = 28,23 m/s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: t = 3,774 s
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10,57 + √(111,6 + 588,6))/9,81 = 3,774 s
Odpowiedź
t = 3,774 s
7.Praca i energia
Odpowiedź: P = 9,608 kW
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.
Siła napędowa
m·g = 1200·9,81 = 11772 N
mg·sin θ = 11772·sin 2° = 410,8 N
F = 410,8 + 550 = 960,8 N
Moc
v = 36/3,6 = 10 m/s
P = F·v = 960,8·10 = 9608 W = 9,608 kW
Odpowiedź
P = 9,608 kW
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 5,425 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 24,53·(2 − 0,25·2) = 36,79 J
Prędkość przy sprężynie
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,5) = 5,425 m/s
Odpowiedź
v = 5,425 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = −7,778 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (0,5 − 4)/(0,5 + 4)·10 = −7,778 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 4)·10 = 2,222 m/s
Odpowiedź
v′1 = −7,778 m/s
Znak minus oznacza, że pierwszy wózek odbija się do tyłu.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 7,8 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,2·(14 + 25) = 7,8 N·s
Odpowiedź
J = 7,8 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 14,71 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 1/2 = 1,5 m
A = H·b = 1·1 = 1 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·1 = 14,71 kN
Odpowiedź
F = 14,71 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 37,08 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 1/2 = 1,5 m
A = H·b = 1·2 = 2 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·1,5·2 = 37,08 kN
Odpowiedź
F = 37,08 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 248,1 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 160/16,04 = 9,975 mol
T = 30 + 273,15 = 303,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 9,975·8,314·303,1/0,005 = 5028 kPa
Odpowiedź
P = 5028 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 6,11 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 160 + 273,15 = 433,1 K
Gęstość
ρ = 500·44,01/(8,314·433,1) = 6,11 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 6,11 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: ηII = 59,36 %
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 300 + 273,15 = 573,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Sprawność Carnota
ηCarnot = 1 − 293,1/573,1 = 48,85 %
Sprawność egzergetyczna
ηII = η/ηCarnot = 29/48,85 = 59,36 %
Odpowiedź
ηII = 59,36 %
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: COPmax = 21,01
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/25 − 1/4
di = −4,762 cm
Powiększenie
m = −di/do = −(−4,762)/4 = 1,19
Odpowiedź
m = 1,19
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = −30 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.