Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samolot rusza z miejsca i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 2,5 m/s² wzdłuż pasa startowego. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 1900 m.
v₀ = 0a = 2,5 m/s²s = 1900 m
v = m/s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 16 m/s z krawędzi dachu na wysokości 25 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 16 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Ciężarki o masach 6,5 kg i 5 kg wiszą po obu stronach lekkiego bloczka bez tarcia, połączone lekką nicią. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 6,5 kgm2 = 5 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 9 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 3,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 9 kgm2 = 3,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 55° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz największą wysokość H, jaką osiąga piłka.
v0 = 32 m/sθ = 55°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 34 m/s pod kątem 45° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 11 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 34 m/sθ = 45°hroof = 11 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Samochód jadący z prędkością 100 km/h po poziomej drodze gwałtownie hamuje i z zablokowanymi kołami sunie aż do zatrzymania. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,5. Wyznacz drogę hamowania d.
v = 100 km/hμ = 0,5g = 9,81 m/s²
d = m
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 10 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 2000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 10 kgh = 5 mL = 1 mμ = 0,15k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 0,5 kg jadący z prędkością 5 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 3 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 0,5 kgm2 = 3 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,1 kg uderza w ścianę z prędkością 15 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 13 m/s. Kontakt trwa 20 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,1 kgvin = 15 m/svout = 13 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (olej), z górną krawędzią 2,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Rurka Prandtla w rurociągu wodnym wskazuje różnicę 37 kPa między ciśnieniem spiętrzenia a ciśnieniem statycznym. Wyznacz prędkość wody v przy końcówce.
p0 − p = 37 kPaρ = 1000 kg/m³
v = m/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Zamknięty zbiornik z wodą ma nad wodą sprężone powietrze o nadciśnieniu 40 kPa. Woda wypływa do atmosfery przez otwór o średnicy 50 mm, położony 2 m pod powierzchnią wody. Pomijając straty, wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 650 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 15 °C. Pobiera 2300 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 650 °CTL = 15 °CQH = 2300 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła utrzymuje w domu 22 °C, gdy na zewnątrz jest 7 °C, dostarczając do domu 6 kW ciepła. Wyznacz największy możliwy współczynnik wydajności COPmax.
TH = 22 °CTL = 7 °CQ̇H = 6 kW
COPmax =
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Obserwator porusza się z prędkością 20 m/s od nieruchomego źródła o częstotliwości 800 Hz. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź częstotliwość f′, którą słyszy obserwator.
f = 800 Hzv = 343 m/svo = 20 m/s
f′ = Hz
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 25 cm: soczewka 1 o f₁ = 15 cm i soczewka 2 o f₂ = −15 cm. Przedmiot stoi 30 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).
f1 = 15 cmf2 = −15 cms = 25 cmdo = 30 cm
di2 = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: v = 97,47 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Prędkość po przebyciu drogi
v = √(2·a·s) = √(2·2,5·1900) = 97,47 m/s
Odpowiedź
v = 97,47 m/s
(350,9 km/h)
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,416 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−25 = 16·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 16·t − 25 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (16 + √(16² + 2·9,81·25))/9,81 = 4,416 s
Odpowiedź
t = 4,416 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 55,45 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Przyspieszenie
Wypadkowa siła napędowa to różnica ciężarów; porusza ona całą masę.
a = (6,5 − 5)·9,81/(6,5 + 5) = 1,28 m/s²
Siła naciągu z lżejszego ciężarka
T − m2·g = m2·a → T = 5·(9,81 + 1,28) = 55,45 N
Odpowiedź
T = 55,45 N
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 27,19 N
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 32·cos 55° = 18,35 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 55° = 26,21 m/s
Najwyższy punkt
Na szczycie prędkość pionowa jest zerowa: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 26,21²/(2·9,81) = 35,02 m
Odpowiedź
H = 35,02 m
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 105,6 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 24,04 m/s, vy = 24,04 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
11 = 24,04·t − 4,905·t²
t = (24,04 + √(24,04² − 2·9,81·11))/9,81 = 4,391 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 24,04·4,391 = 105,6 m
Odpowiedź
x = 105,6 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: d = 78,65 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Prędkość w jednostkach podstawowych
v = 100/3,6 = 27,78 m/s
Bilans energii
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 27,78²/(2·0,5·9,81) = 78,65 m
Odpowiedź
d = 78,65 m
Podwojenie prędkości wydłuża drogę hamowania czterokrotnie.
8.Praca i energia
Odpowiedź: x = 68,98 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 98,1·(5 − 0,15·1) = 475,8 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 475,8 → x = √(2·475,8/2000) = 0,6898 m = 68,98 cm
Odpowiedź
x = 68,98 cm
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = −3,571 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (0,5 − 3)/(0,5 + 3)·5 = −3,571 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 3)·5 = 1,429 m/s
Odpowiedź
v′1 = −3,571 m/s
Znak minus oznacza, że pierwszy wózek odbija się do tyłu.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 2,8 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,1·(13 + 15) = 2,8 N·s
Odpowiedź
J = 2,8 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 27,59 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 1,5/2 = 1,25 m
A = H·b = 1,5·1,5 = 2,25 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,25·2,25 = 27,59 kN
Odpowiedź
F = 27,59 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 161,9 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2,5 + 2,5/2 = 3,75 m
A = H·b = 2,5·2 = 5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·3,75·5 = 161,9 kN
Odpowiedź
F = 161,9 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: v = 8,602 m/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Równanie Bernoulliego do punktu spiętrzenia
Przepływ zatrzymuje się przy końcówce, więc jego energia kinetyczna ujawnia się jako dodatkowe ciśnienie.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·37000/1000) = 8,602 m/s
Odpowiedź
v = 8,602 m/s
14.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 21,44 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Równanie Bernoulliego od powierzchni do strumienia
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 280/4,003 = 69,95 mol
T = 70 + 273,15 = 343,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 69,95·8,314·343,1/0,03 = 6652 kPa
Odpowiedź
P = 6652 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 3,034 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 60 + 273,15 = 333,1 K
Gęstość
ρ = 300·28,01/(8,314·333,1) = 3,034 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 3,034 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 1582 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 650 + 273,15 = 923,1 K
TL = 15 + 273,15 = 288,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 288,1/923,1 = 68,79 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,6879·2300 = 1582 kJ
Odpowiedź
Wmax = 1582 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: COPmax = 19,68
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.