Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 36 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 6,5 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 36 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 17 m/s z krawędzi dachu na wysokości 20 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 17 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 2 m/s i zatrzymuje się po 2 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.
v₀ = 2 m/sd = 2 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 3 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 4,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 3 kgm2 = 4,5 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 30° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 14 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 15° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 50 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 24 m/sθ = 15°h = 50 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Samochód o masie 2000 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 4° ze stałą prędkością 90 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 300 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.
Klocek o masie 2,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2,5 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 1000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.
m = 2,5 kgh = 3,5 mL = 2,5 mμ = 0,15k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 11 kg lecący poziomo z prędkością 13 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 10 kg leci dalej do przodu z prędkością 34 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 1 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).
M = 11 kgu = 13 m/sm1 = 10 kgv′1 = 34 m/sm2 = 1 kg
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,25 kg uderza w ścianę z prędkością 18 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 4 m/s. Kontakt trwa 5 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,25 kgvin = 18 m/svout = 4 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (olej), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz głębokość ycp środka parcia pod powierzchnią.
d = 0,5 mH = 2 mb = 1 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
ycp = m
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda wypływa z dużego otwartego zbiornika przez otwór o ostrej krawędzi i średnicy 30 mm. Poziom wody utrzymuje się 5,5 m nad otworem, a współczynnik wypływu wynosi 0,61. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij g = 9,81 m/s².
d = 30 mmh = 5,5 mCd = 0,61g = 9,81 m/s²
Q = L/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Pozioma zwężka Venturiego (wlot 150 mm, gardziel 100 mm) przepuszcza wodę. Rtęciowy manometr U-rurkowy podłączony między wlotem a gardzielą pokazuje różnicę poziomów 210 mm. Współczynnik przepływu wynosi 0,97. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij ρ = 1000 kg/m³ dla wody, 13 600 kg/m³ dla rtęci i g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 550 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 25 °C. Wyznacz największą możliwą sprawność cieplną ηmax.
TH = 550 °CTL = 25 °C
ηmax = %
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Silnik cieplny Carnota pobiera 90 kW ciepła ze źródła o temperaturze 500 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 20 °C. Cała jego praca napędza chłodziarkę Carnota, która odbiera ciepło z zamrażarki o temperaturze -20 °C i również oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 20 °C. Wyznacz strumień ciepła Q̇L odbieranego z zamrażarki.
TH = 500 °CT0 = 20 °CTL = -20 °CQ̇H = 90 kW
Q̇L = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 6 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 8 cm. Znajdź odległość obrazu di. Użyj konwencji znaków 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 dla soczewki rozpraszającej, di < 0 dla obrazu pozornego).
do = 6 cmf = 8 cm
di = cm
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 650 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,15 mm. Ekran jest oddalony o 2,5 m. Znajdź odległość y1 od środkowego jasnego prążka do jasnego prążka numer 1.
λ = 650 nmd = 0,15 mmL = 2,5 mm = 1
y1 = mm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 1,538 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 10/6,5 = 1,538 s
Odpowiedź
t = 1,538 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,394 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−20 = 17·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 17·t − 20 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (17 + √(17² + 2·9,81·20))/9,81 = 4,394 s
Odpowiedź
t = 4,394 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: μ = 0,1019
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Opóźnienie
a = v₀²/(2d) = 2²/(2·2) = 1 m/s²
Współczynnik tarcia
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1/9,81 = 0,1019
Odpowiedź
μ = 0,1019
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 4,905 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (6,212 + √(38,58 + 981))/9,81 = 3,888 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 23,18·3,888 = 90,14 m
Odpowiedź
x = 90,14 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: P = 41,72 kW
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.
Siła napędowa
m·g = 2000·9,81 = 19620 N
mg·sin θ = 19620·sin 4° = 1369 N
F = 1369 + 300 = 1669 N
Moc
v = 90/3,6 = 25 m/s
P = F·v = 1669·25 = 41716 W = 41,72 kW
Odpowiedź
P = 41,72 kW
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 7,83 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 24,53·(3,5 − 0,15·2,5) = 76,64 J
Prędkość przy sprężynie
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,125) = 7,83 m/s
Odpowiedź
v = 7,83 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = −197 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Pęd przed
p = M·u = 11·13 = 143 kg·m/s
Pęd po
143 = 10·34 + 1·v′2
v′2 = (143 − 340)/1 = −197 m/s
Odpowiedź
v′2 = −197 m/s
Znak minus oznacza, że drugi odłamek leci do tyłu.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 5,5 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,25·(4 + 18) = 5,5 N·s
Odpowiedź
J = 5,5 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 176,6 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 3/2 = 2 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2·9 = 176,6 kN
Odpowiedź
F = 176,6 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: ycp = 1,722 m
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 2/2 = 1,5 m
A = H·b = 2·1 = 2 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·1,5·2 = 25,9 kN
Środek parcia
Ciśnienie rośnie z głębokością, więc wypadkowa działa poniżej środka ciężkości.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Idealna prędkość strumienia
√(2gh) = √(2·9,81·5,5) = 10,39 m/s
Rzeczywiste natężenie przepływu
Współczynnik wypływu uwzględnia kontrakcję strumienia i tarcie na krawędzi.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Różnica ciśnień z manometru
Δp = (13600 − 1000)·9,81·0,21 = 25957 Pa
Prędkość w gardzieli
Równanie ciągłości i równanie Bernoulliego razem dają idealną prędkość w gardzieli.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 180/28,01 = 6,426 mol
T = 70 + 273,15 = 343,1 K
Objętość
V = nRT/P = 6,426·8,314·343,1/550 = 33,33 L
Odpowiedź
V = 33,33 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 2,097 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 288,1 K, T2 = 453,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 5·(200/750)·(453,1/288,1) = 2,097 L
Odpowiedź
V2 = 2,097 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: ηmax = 63,78 %
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 550 + 273,15 = 823,1 K
TL = 25 + 273,15 = 298,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 298,1/823,1 = 63,78 %
Odpowiedź
ηmax = 63,78 %
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇L = 353,6 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 500 + 273,15 = 773,1 K
T0 = 20 + 273,15 = 293,1 K
TL = -20 + 273,15 = 253,1 K
Praca silnika
η = 1 − 293,1/773,1 = 0,6208
Ẇ = 0,6208·90 = 55,88 kW
Ciepło odbierane przez chłodziarkę
COPR = 253,1/(293,1 − 253,1) = 6,329
Q̇L = 6,329·55,88 = 353,6 kW
Odpowiedź
Q̇L = 353,6 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = −24 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/8 − 1/6
di = −24 cm
Diagram promieni
pozorny, po tej samej stronie co przedmiot
Odpowiedź
di = −24 cm
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: y1 = 10,83 mm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …