Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samolot potrzebuje do startu prędkości 260 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 1900 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?
v₀ = 0v = 260 km/hs = 1900 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 19 m/s z krawędzi dachu na wysokości 35 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 19 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Ciężarki o masach 9,5 kg i 6 kg wiszą po obu stronach lekkiego bloczka bez tarcia, połączone lekką nicią. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 9,5 kgm2 = 6 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 25° z prędkością 6 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?
v₀ = 6 m/sθ = 25°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 50° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz największą wysokość H, jaką osiąga piłka.
v0 = 38 m/sθ = 50°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 21 m/s pod kątem 30° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 25 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Pod jakim kątem α poniżej poziomu uderza w ziemię?
v₀ = 21 m/sθ = 30°h = 25 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Praca i energiaŚredni
Samochód o masie 1500 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 2° ze stałą prędkością 72 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 600 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.
Klocek o masie 10 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 5 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 800 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 10 kgh = 3,5 mL = 5 mμ = 0,15k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 2,5 kg jadący z prędkością 2 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 1,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 2,5 kgm2 = 1,5 kgv1 = 2 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Pocisk o masie 12 g zostaje wystrzelony poziomo w klocek o masie 1,5 kg zawieszony na lekkich niciach o długości 1,7 m i pozostaje w nim. Nici wychylają się maksymalnie o kąt 10° od pionu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 12 gM = 1,5 kgL = 1,7 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Woda płynie przez poziomą zwężkę Venturiego o średnicy wlotowej 100 mm i średnicy gardzieli 60 mm. Ciśnienie na wlocie jest o 48 kPa wyższe niż w gardzieli. Pomijając straty, wyznacz natężenie przepływu Q.
Pozioma zwężka Venturiego (wlot 100 mm, gardziel 50 mm) przepuszcza wodę. Rtęciowy manometr U-rurkowy podłączony między wlotem a gardzielą pokazuje różnicę poziomów 170 mm. Współczynnik przepływu wynosi 0,98. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij ρ = 1000 kg/m³ dla wody, 13 600 kg/m³ dla rtęci i g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 775 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 5 °C. Wyznacz największą możliwą sprawność cieplną ηmax.
TH = 775 °CTL = 5 °C
ηmax = %
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła utrzymuje w domu 22 °C, gdy na zewnątrz jest 0 °C, dostarczając do domu 11 kW ciepła. Wyznacz największy możliwy współczynnik wydajności COPmax.
TH = 22 °CTL = 0 °CQ̇H = 11 kW
COPmax =
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Światło rozchodzi się w ośrodku: etanol (n = 1,36) ku płaskiej granicy z ośrodkiem: powietrze (n = 1,00). Znajdź kąt graniczny θc, powyżej którego następuje całkowite odbicie.
n1 = 1,36n2 = 1,00
θc = °
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Przedmiot jest 5 cm przed zwierciadłem (typ: wklęsłe) o promieniu krzywizny 16 cm. Znajdź odległość obrazu di, dodatnią dla obrazu przed zwierciadłem (rzeczywistego) i ujemną dla obrazu za nim (pozornego).
do = 5 cmR = 16 cm
di = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: a = 1,373 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Jednostki
v = 260/3,6 = 72,22 m/s
Przyspieszenie
a = v²/(2s) = 72,22²/(2·1900) = 1,373 m/s²
Odpowiedź
a = 1,373 m/s²
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 5,236 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−35 = 19·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 19·t − 35 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (19 + √(19² + 2·9,81·35))/9,81 = 5,236 s
Odpowiedź
t = 5,236 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 72,15 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Przyspieszenie
Wypadkowa siła napędowa to różnica ciężarów; porusza ona całą masę.
a = (9,5 − 6)·9,81/(9,5 + 6) = 2,215 m/s²
Siła naciągu z lżejszego ciężarka
T − m2·g = m2·a → T = 6·(9,81 + 2,215) = 72,15 N
Odpowiedź
T = 72,15 N
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: d = 2,642 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Opóźnienie
Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.
a = 9,81·(sin 25° + 0,3·cos 25°) = 6,813 m/s²
Droga
d = v₀²/(2a) = 6²/(2·6,813) = 2,642 m
Odpowiedź
d = 2,642 m
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: H = 43,19 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 38·cos 50° = 24,43 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 50° = 29,11 m/s
Najwyższy punkt
Na szczycie prędkość pionowa jest zerowa: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 29,11²/(2·9,81) = 43,19 m
Odpowiedź
H = 43,19 m
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: α = 53,42 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 21·cos 30° = 18,19 m/s
vy0 = 21·sin 30° = 10,5 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(10,5² + 2·9,81·25) = 24,51 m/s
Kąt uderzenia
tan α = vy/vx = 24,51/18,19 → α = 53,42°
Odpowiedź
α = 53,42°
7.Praca i energia
Odpowiedź: P = 22,27 kW
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.
Siła napędowa
m·g = 1500·9,81 = 14715 N
mg·sin θ = 14715·sin 2° = 513,5 N
F = 513,5 + 600 = 1114 N
Moc
v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 1114·20 = 22271 W = 22,27 kW
Odpowiedź
P = 22,27 kW
8.Praca i energia
Odpowiedź: x = 82,12 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 98,1·(3,5 − 0,15·5) = 269,8 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 269,8 → x = √(2·269,8/800) = 0,8212 m = 82,12 cm
Odpowiedź
x = 82,12 cm
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = 0,5 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (2,5 − 1,5)/(2,5 + 1,5)·2 = 0,5 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 1,5)·2 = 2,5 m/s
Odpowiedź
v′1 = 0,5 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 89,69 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wzniesienie klocka
h = L·(1 − cos θ) = 1,7·(1 − cos 10°) = 0,02583 m
Prędkość po uderzeniu
V = √(2·9,81·0,02583) = 0,7118 m/s
Zderzenie
v = (m + M)·V/m = 1,512·0,7118/0,012 = 89,69 m/s
Odpowiedź
v = 89,69 m/s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 40,47 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 1,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 1,5·1 = 1,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,75·1,5 = 40,47 kN
Odpowiedź
F = 40,47 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 121,4 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 1,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 1,5·3 = 4,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,75·4,5 = 121,4 kN
Odpowiedź
F = 121,4 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 29,69 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Ciągłość
v1 = v2·(60/100)² = 0,36·v2
Równanie Bernoulliego między wlotem a gardzielą
Rura jest pozioma, więc zmieniają się tylko ciśnienie i prędkość.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Różnica ciśnień z manometru
Δp = (13600 − 1000)·9,81·0,17 = 21013 Pa
Prędkość w gardzieli
Równanie ciągłości i równanie Bernoulliego razem dają idealną prędkość w gardzieli.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 350/28,01 = 12,5 mol
T = 75 + 273,15 = 348,1 K
Objętość
V = nRT/P = 12,5·8,314·348,1/600 = 60,28 L
Odpowiedź
V = 60,28 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 15,28 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 303,1 K, T2 = 463,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(250/500)·(463,1/303,1) = 15,28 L
Odpowiedź
V2 = 15,28 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: ηmax = 73,46 %
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 775 + 273,15 = 1048 K
TL = 5 + 273,15 = 278,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 278,1/1048 = 73,46 %
Odpowiedź
ηmax = 73,46 %
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: COPmax = 13,42
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Załamanie pod 90°
sin θc = n₂/n₁ = 1,00/1,36 = 0,7353
Kąt graniczny
θc = arcsin(0,7353) = 47,33°
Odpowiedź
θc = 47,33°
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = −13,33 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.