Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący ze stałą prędkością 25 m/s mija stojący radiowóz. W tej chwili radiowóz rusza i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 2 m/s². Po jakim czasie radiowóz dogoni samochód? Wyznacz t.
vcar = 25 m/sapolice = 2 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 7 m/s z krawędzi dachu na wysokości 5 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 7 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 8 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 35° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 8 kgθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 20° z prędkością 8 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?
v₀ = 8 m/sθ = 20°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 65° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz największą wysokość H, jaką osiąga piłka.
v0 = 14 m/sθ = 65°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 40° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 40 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 21 m/sθ = 40°h = 40 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 0,5 kg zsuwa się na odcinku 6 m po zboczu nachylonym pod kątem 40° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,2. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 0,5 kgθ = 40°μ = 0,2d = 6 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 15 kg rusza ze spoczynku u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 15° i jest ciągnięty w górę zbocza stałą siłą 115 N równoległą do zbocza. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Wyznacz prędkość v klocka po przebyciu 7 m w górę zbocza.
Wózek o masie 1,5 kg jadący z prędkością 3 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 3 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 1,5 kgm2 = 3 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Na skrzyżowaniu samochód o masie 1600 kg jadący na wschód z prędkością 20 m/s zderza się z samochodem o masie 1500 kg jadącym na północ z prędkością 11 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz kierunek θ ruchu wraku tuż po zderzeniu, mierzony od wschodu w stronę północy.
m1 = 1600 kgv1 = 20 m/s (E)m2 = 1500 kgv2 = 11 m/s (N)
θ = °
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda morska), z górną krawędzią 1,5 m pod powierzchnią. Wyznacz głębokość ycp środka parcia pod powierzchnią.
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 75 mm do 40 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 210 kPa, a prędkość 2 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 75 mm do 40 mm i wznosi się o 8 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 140 kPa, a prędkość 1,25 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Silnik cieplny pobiera ciepło ze źródła o temperaturze 350 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 10 °C. Jego rzeczywista sprawność cieplna wynosi 22 %. Wyznacz jego sprawność egzergetyczną ηII, czyli stosunek sprawności rzeczywistej do sprawności Carnota.
TH = 350 °CTL = 10 °Cη = 22%
ηII = %
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła dostarcza 16,5 kW ciepła do instalacji grzewczej o temperaturze 45 °C, pobierając ciepło ze źródła o temperaturze -5 °C. Jej rzeczywisty COP wynosi 35 % COP Carnota między tymi temperaturami. Wyznacz pobieraną przez nią moc elektryczną Ẇ.
TH = 45 °CTL = -5 °CηII = 35%Q̇H = 16,5 kW
Ẇ = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Rura zamknięta na jednym końcu, długość 1,2 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f3 dla: harmoniczna numer 3.
v = 343 m/sn = 3L = 1,2 m
f3 = Hz
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 500 nm przechodzi przez pojedynczą szczelinę o szerokości 0,1 mm. Znajdź szerokość w środkowego jasnego maksimum na ekranie w odległości 2 m (między pierwszymi ciemnymi prążkami po obu stronach).
λ = 500 nma = 0,1 mmL = 2 m
w = mm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 25 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równe drogi
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·25/2 = 25 s
Odpowiedź
t = 25 s
W tej chwili radiowóz jedzie z prędkością 2v = 50 m/s.
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 1,95 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−5 = 7·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 7·t − 5 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (7 + √(7² + 2·9,81·5))/9,81 = 1,95 s
Odpowiedź
t = 1,95 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 4,823 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Opóźnienie
Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.
a = 9,81·(sin 20° + 0,25·cos 20°) = 5,66 m/s²
Droga
d = v₀²/(2a) = 8²/(2·5,66) = 5,654 m
Odpowiedź
d = 5,654 m
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: H = 8,206 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 14·cos 65° = 5,917 m/s
vy = v0·sin θ = 14·sin 65° = 12,69 m/s
Najwyższy punkt
Na szczycie prędkość pionowa jest zerowa: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 12,69²/(2·9,81) = 8,206 m
Odpowiedź
H = 8,206 m
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 73,13 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (13,5 + √(182,2 + 784,8))/9,81 = 4,546 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 16,09·4,546 = 73,13 m
Odpowiedź
x = 73,13 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 4,509 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 4,905·0,766 = 3,757 N
F = μN = 0,2·3,757 = 0,7515 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 0,7515·6 = 4,509 J
Odpowiedź
Wf = 4,509 J
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 5,656 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siły wzdłuż równi
m·g = 15·9,81 = 147,2 N
mg·sin θ = 38,09 N
μ·mg·cos θ = 42,64 N
Praca i energia
½mv² = (115 − 80,73)·7 = 239,9 J
v = √(2·239,9/15) = 5,656 m/s
Odpowiedź
v = 5,656 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = −1 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (1,5 − 3)/(1,5 + 3)·3 = −1 m/s
v′2 = 2·1,5/(1,5 + 3)·3 = 2 m/s
Odpowiedź
v′1 = −1 m/s
Znak minus oznacza, że pierwszy wózek odbija się do tyłu.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: θ = 27,28 °
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Składowe pędu
px = 1600·20 = 32000 kg·m/s
py = 1500·11 = 16500 kg·m/s
Kierunek
tan θ = py/px = 0,5156 → θ = 27,28°
Odpowiedź
θ = 27,28°
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 25,75 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 1,5/2 = 1,75 m
A = H·b = 1,5·1 = 1,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,75·1,5 = 25,75 kN
Odpowiedź
F = 25,75 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: ycp = 3,25 m
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1,5 + 3/2 = 3 m
A = H·b = 3·1,5 = 4,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·3·4,5 = 135,7 kN
Środek parcia
Ciśnienie rośnie z głębokością, więc wypadkowa działa poniżej środka ciężkości.
Ic = b·H³/12 = 1,5·3³/12 = 3,375 m⁴
ycp = yc + Ic/(yc·A) = 3 + 3,375/(3·4,5) = 3,25 m
Odpowiedź
ycp = 3,25 m
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 187,3 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 360/32 = 11,25 mol
T = 75 + 273,15 = 348,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 11,25·8,314·348,1/0,01 = 3256 kPa
Odpowiedź
P = 3256 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 1,877 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 308,1 K, T2 = 413,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(350/500)·(413,1/308,1) = 1,877 L
Odpowiedź
V2 = 1,877 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: ηII = 40,32 %
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 350 + 273,15 = 623,1 K
TL = 10 + 273,15 = 283,1 K
Sprawność Carnota
ηCarnot = 1 − 283,1/623,1 = 54,56 %
Sprawność egzergetyczna
ηII = η/ηCarnot = 22/54,56 = 40,32 %
Odpowiedź
ηII = 40,32 %
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇ = 7,409 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 45 + 273,15 = 318,1 K
TL = -5 + 273,15 = 268,1 K
COP Carnota i rzeczywisty
COPmax = 318,1/(318,1 − 268,1) = 6,363
COP = 0,35·6,363 = 2,227
Moc pobierana
Ẇ = Q̇H/COP = 16,5/2,227 = 7,409 kW
Odpowiedź
Ẇ = 7,409 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f3 = 214,4 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali tego rodzaju drgań
λ = 4L/n = 4·1,2/3 = 1,6 m
Częstotliwość
f = v/λ = 343/1,6 = 214,4 Hz
Odpowiedź
f3 = 214,4 Hz
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: w = 20 mm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …