Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 50 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 3 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 50 km/ha = −3 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 3,5 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.
ttotal = 3,5 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 16 kg zsuwa się po gładkiej równi nachylonej pod kątem 35° do poziomu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 16 kgθ = 35°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 25° z prędkością 4,5 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?
v₀ = 4,5 m/sθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 36 m/s i ma ona upaść 125 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.
v₀ = 36 m/sR = 125 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 34 m/s pod kątem 70° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 23 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 34 m/sθ = 70°hroof = 23 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Samochód jadący z prędkością 110 km/h po poziomej drodze gwałtownie hamuje i z zablokowanymi kołami sunie aż do zatrzymania. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,4. Wyznacz drogę hamowania d.
v = 110 km/hμ = 0,4g = 9,81 m/s²
d = m
8.Praca i energiaTrudny
Sprężynę o sztywności 5000 N/m u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 15° ściśnięto o 8 cm, opierając o nią klocek o masie 2 kg, i zwolniono. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a zboczem wynosi 0,2. Jak daleko d w górę zbocza od punktu zwolnienia przesunie się klocek, zanim się zatrzyma? (Pomiń krótki odcinek, na którym działa sprężyna, tzn. uwzględnij tarcie i siłę ciężkości na całej drodze d).
Pocisk o masie 20 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 3 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 5 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 20 gM = 3 kgh = 5 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Pocisk o masie 5 g zostaje wystrzelony poziomo w klocek o masie 5 kg zawieszony na lekkich niciach o długości 0,8 m i pozostaje w nim. Nici wychylają się maksymalnie o kąt 30° od pionu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 5 gM = 5 kgL = 0,8 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 4 m pod powierzchnią. Wyznacz głębokość ycp środka parcia pod powierzchnią.
Woda płynie przez poziomą zwężkę Venturiego o średnicy wlotowej 200 mm i średnicy gardzieli 100 mm. Ciśnienie na wlocie jest o 58 kPa wyższe niż w gardzieli. Pomijając straty, wyznacz natężenie przepływu Q.
Dysza fontanny jest skierowana pionowo w górę. Tuż pod dyszą rura zasilająca ma średnicę 75 mm i nadciśnienie 150 kPa. Średnica wylotu dyszy wynosi 20 mm, a różnica wysokości na długości dyszy jest pomijalna. Pomijając straty i opór powietrza, wyznacz wysokość H, na jaką strumień wznosi się nad dyszę. Przyjmij g = 9,81 m/s².
Odwracalna chłodziarka utrzymuje w chłodni temperaturę 5 °C, odbierając 8 kW ciepła, i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 30 °C. Wyznacz strumień ciepła oddawanego Q̇H.
TL = 5 °CTH = 30 °CQ̇L = 8 kW
Q̇H = kW
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła dostarcza 7,5 kW ciepła do instalacji grzewczej o temperaturze 21 °C, pobierając ciepło ze źródła o temperaturze 5 °C. Jej rzeczywisty COP wynosi 60 % COP Carnota między tymi temperaturami. Wyznacz pobieraną przez nią moc elektryczną Ẇ.
TH = 21 °CTL = 5 °CηII = 60%Q̇H = 7,5 kW
Ẇ = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 10 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 8 cm. Znajdź odległość obrazu di. Użyj konwencji znaków 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 dla soczewki rozpraszającej, di < 0 dla obrazu pozornego).
do = 10 cmf = 8 cm
di = cm
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 40 cm: soczewka 1 o f₁ = 15 cm i soczewka 2 o f₂ = −20 cm. Przedmiot stoi 40 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).
f1 = 15 cmf2 = −20 cms = 40 cmdo = 40 cm
di2 = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,63 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 13,89/3 = 4,63 s
Odpowiedź
t = 4,63 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: d = 54,73 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Dwie części czasu
½·9,81·t₁² = 343·(3,5 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1201 = 0
Czas spadania
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1201))/(2·4,905) = 3,34 s
Głębokość
d = ½·9,81·3,34² = 54,73 m
Odpowiedź
d = 54,73 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 5,627 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Opóźnienie
Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.
a = 9,81·(sin 25° + 0,1·cos 25°) = 5,035 m/s²
Droga
d = v₀²/(2a) = 4,5²/(2·5,035) = 2,011 m
Odpowiedź
d = 2,011 m
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: θ = 35,56 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Wzór na zasięg
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·125/36² = 0,9462
Kąt
2θ = 71,12° → θ = 35,56°
Odpowiedź
θ = 35,56°
Drugie rozwiązanie to 90° − θ = 54,44°.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 66,16 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 11,63 m/s, vy = 31,95 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
23 = 31,95·t − 4,905·t²
t = (31,95 + √(31,95² − 2·9,81·23))/9,81 = 5,69 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 11,63·5,69 = 66,16 m
Odpowiedź
x = 66,16 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: d = 119 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Prędkość w jednostkach podstawowych
v = 110/3,6 = 30,56 m/s
Bilans energii
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 30,56²/(2·0,4·9,81) = 119 m
Odpowiedź
d = 119 m
Podwojenie prędkości wydłuża drogę hamowania czterokrotnie.
8.Praca i energia
Odpowiedź: d = 1,804 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia sprężyny
x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·5000·0,08² = 16 J
Bilans energii wzdłuż zbocza
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 16/(19,62·(0,2588 + 0,2·0,9659)) = 1,804 m
Odpowiedź
d = 1,804 m
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 149,6 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wychylenie po uderzeniu
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,05) = 0,9905 m/s
Zderzenie
m·v = (m + M)·V → v = (0,02 + 3)·0,9905/0,02 = 149,6 m/s
Odpowiedź
v = 149,6 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 1452 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wzniesienie klocka
h = L·(1 − cos θ) = 0,8·(1 − cos 30°) = 0,1072 m
Prędkość po uderzeniu
V = √(2·9,81·0,1072) = 1,45 m/s
Zderzenie
v = (m + M)·V/m = 5,005·1,45/0,005 = 1452 m/s
Odpowiedź
v = 1452 m/s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 40,47 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 1,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 1,5·1 = 1,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,75·1,5 = 40,47 kN
Odpowiedź
F = 40,47 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: ycp = 4,789 m
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 4 + 1,5/2 = 4,75 m
A = H·b = 1,5·3 = 4,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4,75·4,5 = 209,7 kN
Środek parcia
Ciśnienie rośnie z głębokością, więc wypadkowa działa poniżej środka ciężkości.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Ciągłość
v1 = v2·(100/200)² = 0,25·v2
Równanie Bernoulliego między wlotem a gardzielą
Rura jest pozioma, więc zmieniają się tylko ciśnienie i prędkość.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Prędkość wylotowa
β = 20/75 = 0,2667
v2 = √(2p1/(ρ(1 − β⁴))) = √(2·150000/(1000·0,9949)) = 17,36 m/s
Wysokość strumienia
Równanie Bernoulliego wzdłuż strumienia: w najwyższym punkcie prędkość jest równa zeru, a ciśnienie znów jest atmosferyczne.
H = v2²/(2g) = 17,36²/(2·9,81) = 15,37 m
Odpowiedź
H = 15,37 m
15.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: P = 2160 kPa
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 480/28,01 = 17,14 mol
T = 30 + 273,15 = 303,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 17,14·8,314·303,1/0,02 = 2160 kPa
Odpowiedź
P = 2160 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 2,125 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 90 + 273,15 = 363,1 K
Gęstość
ρ = 400·16,04/(8,314·363,1) = 2,125 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 2,125 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇H = 8,719 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 30 + 273,15 = 303,1 K
TL = 5 + 273,15 = 278,1 K
Stosunek ciepeł w obiegu odwracalnym
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 8·303,1/278,1 = 8,719 kW
Odpowiedź
Q̇H = 8,719 kW
Moc pobierana: Ẇ = 0,719 kW.
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇ = 0,6799 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 21 + 273,15 = 294,1 K
TL = 5 + 273,15 = 278,1 K
COP Carnota i rzeczywisty
COPmax = 294,1/(294,1 − 278,1) = 18,38
COP = 0,6·18,38 = 11,03
Moc pobierana
Ẇ = Q̇H/COP = 7,5/11,03 = 0,6799 kW
Odpowiedź
Ẇ = 0,6799 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = 40 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/8 − 1/10
di = 40 cm
Diagram promieni
rzeczywisty, po drugiej stronie soczewki
Odpowiedź
di = 40 cm
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di2 = −8,889 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.