Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Kierowca jadący z prędkością 36 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 1,2 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 5 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.
v₀ = 36 km/htr = 1,2 sa = −5 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 4,6 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.
ttotal = 4,6 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Sanki o masie 20 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 20° do poziomu siłą 30 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.
m = 20 kgF = 30 Nθ = 20°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Dwa klocki na poziomej podłodze są połączone lekką poziomą nicią. Pozioma siła 95 N ciągnie przedni klocek o masie 9 kg; klocek o masie 1 kg jest ciągnięty za nim. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2 dla obu klocków. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici łączącej.
m1 = 1 kgm2 = 9 kgF = 95 Nμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 30° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz największą wysokość H, jaką osiąga piłka.
v0 = 28 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 60° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 50 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 13 m/sθ = 60°h = 50 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 10 kg zsuwa się na odcinku 11 m po zboczu nachylonym pod kątem 20° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,2. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 10 kgθ = 20°μ = 0,2d = 11 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 4 kg leży na chropowatym poziomym stole (μ = 0,15). Lekka nić biegnie od niego przez gładki bloczek na krawędzi stołu do wiszącego klocka o masie 6 kg. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Wyznacz prędkość v klocków po opadnięciu wiszącego klocka o 1,5 m.
m1 = 4 kgm2 = 6 kgμ = 0,15d = 1,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Samochód o masie 500 kg jadący z prędkością 15 m/s uderza w stojący samochód o masie 1100 kg i oba się sczepiają. Jaki procent ΔK/K początkowej energii kinetycznej zostaje utracony?
m1 = 500 kgv1 = 15 m/sm2 = 1100 kgv2 = 0
ΔK/K = %
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,4 kg uderza w ścianę z prędkością 12 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 14 m/s. Kontakt trwa 20 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,4 kgvin = 12 m/svout = 14 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 150 mm do 75 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 400 kPa, a prędkość 1,25 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 100 mm do 25 mm i wznosi się o 1 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 170 kPa, a prędkość 0,5 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Odwracalny silnik cieplny (Carnota) pobiera w każdym cyklu 1600 kJ ciepła ze zbiornika o temperaturze 325 °C i oddaje 757 kJ. Wyznacz temperaturę TL zbiornika chłodnego w °C.
TH = 325 °CQH = 1600 kJQL = 757 kJ
TL = °C
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła dostarcza 4,5 kW ciepła do instalacji grzewczej o temperaturze 45 °C, pobierając ciepło ze źródła o temperaturze 10 °C. Jej rzeczywisty COP wynosi 30 % COP Carnota między tymi temperaturami. Wyznacz pobieraną przez nią moc elektryczną Ẇ.
TH = 45 °CTL = 10 °CηII = 30%Q̇H = 4,5 kW
Ẇ = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Małe źródło wysyła dźwięk równo we wszystkich kierunkach. Poziom wynosi 60 dB w odległości 5 m od niego. Znajdź poziom β2 w odległości 10 m, pomijając pochłanianie i odbicia.
β1 = 60 dBr1 = 5 mr2 = 10 m
β2 = dB
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,62 i płaszcz o n₂ = 1,57. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.
n1 = 1,62n2 = 1,57n0 = 1,00
θa = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 22 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Droga reakcji
d1 = v₀·tr = 10·1,2 = 12 m
Droga hamowania
d2 = v₀²/(2a) = 10²/(2·5) = 10 m
Suma
d = 12 + 10 = 22 m
Odpowiedź
d = 22 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: d = 92,03 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Dwie części czasu
½·9,81·t₁² = 343·(4,6 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1578 = 0
Czas spadania
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1578))/(2·4,905) = 4,332 s
Głębokość
d = ½·9,81·4,332² = 92,03 m
Odpowiedź
d = 92,03 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 0,4798 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Siła nacisku
N = m·g − F·sin θ = 196,2 − 30·sin 20° = 185,9 N
Siły poziome
m·a = F·cos θ − μ·N = 28,19 − 18,59
a = 9,597/20 = 0,4798 m/s²
Odpowiedź
a = 0,4798 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 9,5 N
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (11,26 + √(126,7 + 981))/9,81 = 4,54 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 6,5·4,54 = 29,51 m
Odpowiedź
x = 29,51 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 202,8 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 98,1·0,9397 = 92,18 N
F = μN = 0,2·92,18 = 18,44 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 18,44·11 = 202,8 J
Odpowiedź
Wf = 202,8 J
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 3,987 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia uwolniona i stracona
m₂g·d = 58,86·1,5 = 88,29 J
μ·m₁g·d = 0,15·39,24·1,5 = 8,829 J
Energia kinetyczna obu klocków
½(m₁ + m₂)v² = 79,46 → v = √(2·79,46/10) = 3,987 m/s
Odpowiedź
v = 3,987 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: ΔK/K = 68,75 %
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wspólna prędkość
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 500·15/1600 = 4,688 m/s
Energia kinetyczna przed i po
Kbefore = ½·500·15² = 56250 J
Kafter = ½·1600·4,688² = 17578 J
Utracony ułamek
ΔK/K = 38672/56250 = 68,75 %
Odpowiedź
ΔK/K = 68,75 %
Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 10,4 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,4·(14 + 12) = 10,4 N·s
Odpowiedź
J = 10,4 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 154,5 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 3/2 = 3,5 m
A = H·b = 3·1,5 = 4,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3,5·4,5 = 154,5 kN
Odpowiedź
F = 154,5 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 85,84 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 2,5/2 = 1,75 m
A = H·b = 2,5·2 = 5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,75·5 = 85,84 kN
Odpowiedź
F = 85,84 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 388,3 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 460/39,95 = 11,51 mol
T = 20 + 273,15 = 293,1 K
Objętość
V = nRT/P = 11,51·8,314·293,1/300 = 93,54 L
Odpowiedź
V = 93,54 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 1,665 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 308,1 K, T2 = 513,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(100/200)·(513,1/308,1) = 1,665 L
Odpowiedź
V2 = 1,665 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: TL = 9,85 °C
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatura bezwzględna źródła
TH = 325 + 273,15 = 598,1 K
Stosunek ciepeł w obiegu odwracalnym
TL = TH·QL/QH = 598,1·757/1600 = 283 K = 9,85 °C
Odpowiedź
TL = 9,85 °C
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇ = 1,65 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 45 + 273,15 = 318,1 K
TL = 10 + 273,15 = 283,1 K
COP Carnota i rzeczywisty
COPmax = 318,1/(318,1 − 283,1) = 9,09
COP = 0,3·9,09 = 2,727
Moc pobierana
Ẇ = Q̇H/COP = 4,5/2,727 = 1,65 kW
Odpowiedź
Ẇ = 1,65 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: β2 = 53,98 dB
Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).
Stosunek natężeń
I₂/I₁ = (5/10)² = 0,25
Nowy poziom
β₂ = 60 + 10·log₁₀(0,25) = 53,98 dB
Odpowiedź
β2 = 53,98 dB
Każde podwojenie odległości obniża poziom o około 6 dB.
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θa = 23,54 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.