Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 45 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 3,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 45 km/ha = −3,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 6 m/s z krawędzi dachu na wysokości 40 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 6 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 7 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 45° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 7 kgθ = 45°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 7,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 0,5 kg. Stół jest gładki (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 7,5 kgm2 = 0,5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 38 m/s i ma ona upaść 100 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.
v₀ = 38 m/sR = 100 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 36 m/s pod kątem 55° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 5 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 36 m/sθ = 55°hroof = 5 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 5 m wzdłuż zbocza.
θ = 40°μ = 0,2d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 0,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 2 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 3 m (μ = 0,2), a potem trafia na sprężynę (k = 1000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.
m = 0,5 kgh = 2 mL = 3 mμ = 0,2k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 3,5 kg jadący z prędkością 12 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 4 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 3,5 kgm2 = 4 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Na skrzyżowaniu samochód o masie 2000 kg jadący na wschód z prędkością 16 m/s zderza się z samochodem o masie 1400 kg jadącym na północ z prędkością 8 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz prędkość v′ wraku tuż po zderzeniu.
m1 = 2000 kgv1 = 16 m/s (E)m2 = 1400 kgv2 = 8 m/s (N)
v′ = m/s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 4 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz głębokość ycp środka parcia pod powierzchnią.
d = 2 mH = 2 mb = 1 mρ = 1260 kg/m³g = 9,81 m/s²
ycp = m
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda płynie przez poziomą zwężkę Venturiego o średnicy wlotowej 200 mm i średnicy gardzieli 100 mm. Ciśnienie na wlocie jest o 41 kPa wyższe niż w gardzieli. Pomijając straty, wyznacz natężenie przepływu Q.
Pozioma zwężka Venturiego (wlot 80 mm, gardziel 40 mm) przepuszcza wodę. Rtęciowy manometr U-rurkowy podłączony między wlotem a gardzielą pokazuje różnicę poziomów 110 mm. Współczynnik przepływu wynosi 0,99. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij ρ = 1000 kg/m³ dla wody, 13 600 kg/m³ dla rtęci i g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 750 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 5 °C. Pobiera 1300 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 750 °CTL = 5 °CQH = 1300 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Lodówka utrzymuje w komorze chłodniczej -10 °C w kuchni o temperaturze 30 °C, odbierając ciepło z komory w ilości 1,5 kW. Wyznacz minimalną moc napędową Ẇmin.
TH = 30 °CTL = -10 °CQ̇L = 1,5 kW
Ẇmin = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot o wysokości 3 cm stoi 60 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 20 cm. Znajdź wysokość obrazu hi (ujemną dla obrazu odwróconego).
ho = 3 cmdo = 60 cmf = 20 cm
hi = cm
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Czujnik parkowania w spoczynku wysyła ultradźwięki 35 kHz w stronę samochodu zbliżającego się z prędkością 5 m/s. Znajdź częstotliwość f″ echa odebranego z powrotem przez czujnik (prędkość dźwięku 343 m/s).
f = 35 kHzu = 5 m/sv = 343 m/s
f″ = Hz
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 22,32 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 12,5²/(2·3,5) = 22,32 m
Odpowiedź
s = 22,32 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 3,532 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−40 = 6·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 6·t − 40 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (6 + √(6² + 2·9,81·40))/9,81 = 3,532 s
Odpowiedź
t = 3,532 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 5,896 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Wzór na zasięg
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·100/38² = 0,6794
Kąt
2θ = 42,79° → θ = 21,4°
Odpowiedź
θ = 21,4°
Drugie rozwiązanie to 90° − θ = 68,6°.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 120,5 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 20,65 m/s, vy = 29,49 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
5 = 29,49·t − 4,905·t²
t = (29,49 + √(29,49² − 2·9,81·5))/9,81 = 5,838 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 20,65·5,838 = 120,5 m
Odpowiedź
x = 120,5 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: v = 6,93 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Bilans energii wzdłuż zbocza
Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,6428 − 0,2·0,766)) = 6,93 m/s
Odpowiedź
v = 6,93 m/s
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 5,241 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 4,905·(2 − 0,2·3) = 6,867 J
Prędkość przy sprężynie
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,4) = 5,241 m/s
Odpowiedź
v = 5,241 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = −0,8 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (3,5 − 4)/(3,5 + 4)·12 = −0,8 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 4)·12 = 11,2 m/s
Odpowiedź
v′1 = −0,8 m/s
Znak minus oznacza, że pierwszy wózek odbija się do tyłu.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′ = 9,972 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 4 + 1,5/2 = 4,75 m
A = H·b = 1,5·2 = 3 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4,75·3 = 139,8 kN
Odpowiedź
F = 139,8 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: ycp = 3,111 m
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 2/2 = 3 m
A = H·b = 2·1 = 2 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·3·2 = 74,16 kN
Środek parcia
Ciśnienie rośnie z głębokością, więc wypadkowa działa poniżej środka ciężkości.
Ic = b·H³/12 = 1·2³/12 = 0,6667 m⁴
ycp = yc + Ic/(yc·A) = 3 + 0,6667/(3·2) = 3,111 m
Odpowiedź
ycp = 3,111 m
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 73,45 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Ciągłość
v1 = v2·(100/200)² = 0,25·v2
Równanie Bernoulliego między wlotem a gardzielą
Rura jest pozioma, więc zmieniają się tylko ciśnienie i prędkość.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Różnica ciśnień z manometru
Δp = (13600 − 1000)·9,81·0,11 = 13597 Pa
Prędkość w gardzieli
Równanie ciągłości i równanie Bernoulliego razem dają idealną prędkość w gardzieli.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 60/4,003 = 14,99 mol
T = 80 + 273,15 = 353,1 K
Objętość
V = nRT/P = 14,99·8,314·353,1/550 = 80,02 L
Odpowiedź
V = 80,02 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 7,309 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 303,1 K, T2 = 443,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(400/800)·(443,1/303,1) = 7,309 L
Odpowiedź
V2 = 7,309 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 946,6 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 750 + 273,15 = 1023 K
TL = 5 + 273,15 = 278,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 278,1/1023 = 72,81 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,7281·1300 = 946,6 kJ
Odpowiedź
Wmax = 946,6 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇmin = 0,228 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Najmniej pracy potrzebuje maszyna odwracalna, która ma największy COP.
Ẇmin = Q̇L/COP = 1,5/6,579 = 0,228 kW
Odpowiedź
Ẇmin = 0,228 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: hi = −1,5 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/60
di = 30 cm
Powiększenie i wysokość
m = −30/60 = −0,5
hi = −0,5·3 = −1,5 cm
Odpowiedź
hi = −1,5 cm
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f″ = 36036 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.