Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 90 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 7 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 90 km/ha = −7 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 20 m/s z krawędzi dachu na wysokości 30 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 20 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 18 kg zsuwa się po gładkiej równi nachylonej pod kątem 45° do poziomu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 18 kgθ = 45°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 10 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 1 kg. Stół jest gładki (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 10 kgm2 = 1 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 32 m/s pod kątem 50° do poziomu w stronę muru odległego o 62 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 32 m/sθ = 50°x = 62 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 27 m/s pod kątem 65° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 9 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 27 m/sθ = 65°hroof = 9 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 25° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 10 m wzdłuż zbocza.
θ = 25°μ = 0,1d = 10 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 2,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1 m (μ = 0,1), a potem trafia na sprężynę (k = 500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 2,5 kgh = 1,5 mL = 1 mμ = 0,1k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Samochód o masie 1400 kg jadący z prędkością 15 m/s uderza w stojący samochód o masie 600 kg i oba się sczepiają. Ile energii kinetycznej ΔK traci się w zderzeniu?
m1 = 1400 kgv1 = 15 m/sm2 = 600 kgv2 = 0
ΔK = J
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Na skrzyżowaniu samochód o masie 1700 kg jadący na wschód z prędkością 19 m/s zderza się z samochodem o masie 1800 kg jadącym na północ z prędkością 13 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz kierunek θ ruchu wraku tuż po zderzeniu, mierzony od wschodu w stronę północy.
m1 = 1700 kgv1 = 19 m/s (E)m2 = 1800 kgv2 = 13 m/s (N)
θ = °
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (olej), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 2 mH = 3 mb = 2 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Rurka Prandtla w rurociągu wodnym wskazuje różnicę 28 kPa między ciśnieniem spiętrzenia a ciśnieniem statycznym. Wyznacz prędkość wody v przy końcówce.
p0 − p = 28 kPaρ = 1000 kg/m³
v = m/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Wąż o średnicy wewnętrznej 20 mm działa jak lewar i odprowadza wodę z otwartego zbiornika. Najwyższy punkt węża C leży 2 m nad powierzchnią wody, a wylot (otwarty do atmosfery) 4,5 m pod powierzchnią wody. Pomiń straty i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz natężenie przepływu Q.
d = 20 mmzC = +2 mz2 = −4,5 mg = 9,81 m/s²
Q = L/s
15.Równanie stanu gazu doskonałegoŚredni
Jaką objętość V zajmuje 350 g (O₂) przy 100 kPa i 95 °C? Potraktuj go jak gaz doskonały.
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 500 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 35 °C. Pobiera 2900 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 500 °CTL = 35 °CQH = 2900 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Silnik cieplny Carnota pobiera 190 kW ciepła ze źródła o temperaturze 500 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 25 °C. Cała jego praca napędza chłodziarkę Carnota, która odbiera ciepło z zamrażarki o temperaturze -20 °C i również oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 25 °C. Wyznacz strumień ciepła Q̇L odbieranego z zamrażarki.
TH = 500 °CT0 = 25 °CTL = -20 °CQ̇H = 190 kW
Q̇L = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Światło wewnątrz przezroczystego bloku ulega całkowitemu odbiciu na granicy z ośrodkiem: szkło koronowe (n = 1,50) dla każdego kąta padania powyżej 42°. Znajdź współczynnik załamania n1 bloku.
θc = 42°n2 = 1,50
n1 =
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 500 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,15 mm. Ekran jest oddalony o 2 m. Znajdź odstęp Δy między sąsiednimi jasnymi prążkami.
λ = 500 nmd = 0,15 mmL = 2 m
Δy = mm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 44,64 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 25²/(2·7) = 44,64 m
Odpowiedź
s = 44,64 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 5,244 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−30 = 20·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 20·t − 30 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (20 + √(20² + 2·9,81·30))/9,81 = 5,244 s
Odpowiedź
t = 5,244 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 6,937 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Czas dotarcia do muru
vx = 32·cos 50° = 20,57 m/s
t = x/vx = 62/20,57 = 3,014 s
Wysokość w tej chwili
y = 24,51·3,014 − ½·9,81·3,014² = 29,32 m
Odpowiedź
y = 29,32 m
Przy murze piłka już opada.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 52,36 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 11,41 m/s, vy = 24,47 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
9 = 24,47·t − 4,905·t²
t = (24,47 + √(24,47² − 2·9,81·9))/9,81 = 4,589 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 11,41·4,589 = 52,36 m
Odpowiedź
x = 52,36 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: v = 8,071 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Bilans energii wzdłuż zbocza
Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·10·(0,4226 − 0,1·0,9063)) = 8,071 m/s
Odpowiedź
v = 8,071 m/s
8.Praca i energia
Odpowiedź: x = 37,06 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 24,53·(1,5 − 0,1·1) = 34,34 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 34,34 → x = √(2·34,34/500) = 0,3706 m = 37,06 cm
Odpowiedź
x = 37,06 cm
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: ΔK = 47250 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wspólna prędkość
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1400·15/2000 = 10,5 m/s
Energia kinetyczna przed i po
Kbefore = ½·1400·15² = 157500 J
Kafter = ½·2000·10,5² = 110250 J
Utracona energia
ΔK = 157500 − 110250 = 47250 J
Odpowiedź
ΔK = 47250 J
Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: θ = 35,92 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Składowe pędu
px = 1700·19 = 32300 kg·m/s
py = 1800·13 = 23400 kg·m/s
Kierunek
tan θ = py/px = 0,7245 → θ = 35,92°
Odpowiedź
θ = 35,92°
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 36,79 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 1,5/2 = 1,25 m
A = H·b = 1,5·2 = 3 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,25·3 = 36,79 kN
Odpowiedź
F = 36,79 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 181,3 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 3/2 = 3,5 m
A = H·b = 3·2 = 6 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·3,5·6 = 181,3 kN
Odpowiedź
F = 181,3 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: v = 7,483 m/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Równanie Bernoulliego do punktu spiętrzenia
Przepływ zatrzymuje się przy końcówce, więc jego energia kinetyczna ujawnia się jako dodatkowe ciśnienie.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·28000/1000) = 7,483 m/s
Odpowiedź
v = 7,483 m/s
14.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 2,952 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Prędkość w wężu
Powierzchnia i wylot są otwarte do atmosfery, więc wyrazy ciśnieniowe się znoszą.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 350/32 = 10,94 mol
T = 95 + 273,15 = 368,1 K
Objętość
V = nRT/P = 10,94·8,314·368,1/100 = 334,8 L
Odpowiedź
V = 334,8 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 26,17 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 308,1 K, T2 = 403,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(200/100)·(403,1/308,1) = 26,17 L
Odpowiedź
V2 = 26,17 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 1744 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 500 + 273,15 = 773,1 K
TL = 35 + 273,15 = 308,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 308,1/773,1 = 60,14 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,6014·2900 = 1744 kJ
Odpowiedź
Wmax = 1744 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇L = 656,7 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 500 + 273,15 = 773,1 K
T0 = 25 + 273,15 = 298,1 K
TL = -20 + 273,15 = 253,1 K
Praca silnika
η = 1 − 298,1/773,1 = 0,6144
Ẇ = 0,6144·190 = 116,7 kW
Ciepło odbierane przez chłodziarkę
COPR = 253,1/(298,1 − 253,1) = 5,626
Q̇L = 5,626·116,7 = 656,7 kW
Odpowiedź
Q̇L = 656,7 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: n1 = 2,242
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Współczynnik załamania bloku
n₁ = n₂/sin θc = 1,50/0,6691 = 2,242
Odpowiedź
n1 = 2,242
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: Δy = 6,667 mm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …