Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Kierowca jadący z prędkością 50 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 1,2 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 8 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.
v₀ = 50 km/htr = 1,2 sa = −8 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 50 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 18 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.
H = 50 mv0B = 18 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Sanki o masie 20 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 25° do poziomu siłą 90 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.
m = 20 kgF = 90 Nθ = 25°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 4 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 4 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 4 kgm2 = 4 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 35° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 18 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 25° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 5 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 17 m/sθ = 25°h = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 2 kg zsuwa się na odcinku 19 m po zboczu nachylonym pod kątem 30° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,4. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 2 kgθ = 30°μ = 0,4d = 19 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 1 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1,5 m (μ = 0,1), a potem trafia na sprężynę (k = 5000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 1 kgh = 3,5 mL = 1,5 mμ = 0,1k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 4,5 kg jadący z prędkością 12 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 4,5 kgm2 = 5 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,6 kg uderza w ścianę z prędkością 8 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 14 m/s. Kontakt trwa 40 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.
m = 0,6 kgvin = 8 m/svout = 14 m/sΔt = 40 ms
Favg = N
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 200 mm do 75 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 380 kPa, a prędkość 2 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Dysza fontanny jest skierowana pionowo w górę. Tuż pod dyszą rura zasilająca ma średnicę 50 mm i nadciśnienie 20 kPa. Średnica wylotu dyszy wynosi 30 mm, a różnica wysokości na długości dyszy jest pomijalna. Pomijając straty i opór powietrza, wyznacz wysokość H, na jaką strumień wznosi się nad dyszę. Przyjmij g = 9,81 m/s².
Odwracalna chłodziarka utrzymuje w chłodni temperaturę -30 °C, odbierając 9,5 kW ciepła, i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 25 °C. Wyznacz strumień ciepła oddawanego Q̇H.
TL = -30 °CTH = 25 °CQ̇L = 9,5 kW
Q̇H = kW
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Silnik cieplny w każdym cyklu pobiera 4600 kJ ciepła ze zbiornika o temperaturze 900 °C, wykonuje 2070 kJ pracy, a resztę oddaje do zbiornika o temperaturze 15 °C. Wyznacz całkowitą entropię generowaną Sgen w jednym cyklu.
TH = 900 °CTL = 15 °CQH = 4600 kJW = 2070 kJ
Sgen = kJ/K
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 6 cm przed cienką soczewką (typ: rozpraszająca) o ogniskowej 5 cm. Znajdź powiększenie m (ujemne dla obrazu odwróconego).
do = 6 cmf = −5 cm
m =
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 25 cm: soczewka 1 o f₁ = 20 cm i soczewka 2 o f₂ = 5 cm. Przedmiot stoi 15 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).
f1 = 20 cmf2 = 5 cms = 25 cmdo = 15 cm
di2 = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 28,72 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s
Droga reakcji
d1 = v₀·tr = 13,89·1,2 = 16,67 m
Droga hamowania
d2 = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·8) = 12,06 m
Suma
d = 16,67 + 12,06 = 28,72 m
Odpowiedź
d = 28,72 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 2,778 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Czas spotkania
Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.
50 − ½g·t² = 18·t − ½g·t² → t = 50/18 = 2,778 s
Odpowiedź
t = 2,778 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 0,9151 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Siła nacisku
N = m·g − F·sin θ = 196,2 − 90·sin 25° = 158,2 N
Siły poziome
m·a = F·cos θ − μ·N = 81,57 − 63,27
a = 18,3/20 = 0,9151 m/s²
Odpowiedź
a = 0,9151 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 24,52 N
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (7,185 + √(51,62 + 98,1))/9,81 = 1,98 s
Odpowiedź
t = 1,98 s
7.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 129,1 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 19,62·0,866 = 16,99 N
F = μN = 0,4·16,99 = 6,797 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 6,797·19 = 129,1 J
Odpowiedź
Wf = 129,1 J
8.Praca i energia
Odpowiedź: x = 11,47 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 9,81·(3,5 − 0,1·1,5) = 32,86 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 32,86 → x = √(2·32,86/5000) = 0,1147 m = 11,47 cm
Odpowiedź
x = 11,47 cm
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = −0,6316 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (4,5 − 5)/(4,5 + 5)·12 = −0,6316 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 5)·12 = 11,37 m/s
Odpowiedź
v′1 = −0,6316 m/s
Znak minus oznacza, że pierwszy wózek odbija się do tyłu.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: Favg = 330 N
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,6·(14 + 8) = 13,2 N·s
Średnia siła
Favg = J/Δt = 13,2/0,04 = 330 N
Odpowiedź
Favg = 330 N
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 165,5 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 2,5/2 = 2,25 m
A = H·b = 2,5·3 = 7,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,25·7,5 = 165,5 kN
Odpowiedź
F = 165,5 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 76,48 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 1,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 1,5·1,5 = 2,25 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·2,75·2,25 = 76,48 kN
Odpowiedź
F = 76,48 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 280,9 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Prędkość wylotowa
β = 30/50 = 0,6
v2 = √(2p1/(ρ(1 − β⁴))) = √(2·20000/(1000·0,8704)) = 6,779 m/s
Wysokość strumienia
Równanie Bernoulliego wzdłuż strumienia: w najwyższym punkcie prędkość jest równa zeru, a ciśnienie znów jest atmosferyczne.
H = v2²/(2g) = 6,779²/(2·9,81) = 2,342 m
Odpowiedź
H = 2,342 m
15.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V = 25,35 L
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 190/32 = 5,938 mol
T = 35 + 273,15 = 308,1 K
Objętość
V = nRT/P = 5,938·8,314·308,1/600 = 25,35 L
Odpowiedź
V = 25,35 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 10,4 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 60 + 273,15 = 333,1 K
Gęstość
ρ = 900·32/(8,314·333,1) = 10,4 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 10,4 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇H = 11,65 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 25 + 273,15 = 298,1 K
TL = -30 + 273,15 = 243,1 K
Stosunek ciepeł w obiegu odwracalnym
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 9,5·298,1/243,1 = 11,65 kW
Odpowiedź
Q̇H = 11,65 kW
Moc pobierana: Ẇ = 2,149 kW.
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Sgen = 4,859 kJ/K
Generacja entropii: w pełnym cyklu czynnik roboczy nie zmienia swojej entropii. Zbiornik gorący traci QH/TH, a zbiornik chłodny zyskuje QL/TL. Ich suma to entropia generowana, równa zeru dla obiegu odwracalnego i dodatnia dla każdego rzeczywistego.
Ciepło oddane
QL = QH − W = 4600 − 2070 = 2530 kJ
Temperatury bezwzględne
TH = 900 + 273,15 = 1173 K
TL = 15 + 273,15 = 288,1 K
Zmiany entropii zbiorników
ΔSH = −4600/1173 = −3,921 kJ/K
ΔSL = 2530/288,1 = 8,78 kJ/K
Sgen = 8,78 − 3,921 = 4,859 kJ/K
Odpowiedź
Sgen = 4,859 kJ/K
Sgen > 0, więc silnik jest możliwy, ale nieodwracalny.
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: m = 0,4545
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−5) − 1/6
di = −2,727 cm
Powiększenie
m = −di/do = −(−2,727)/6 = 0,4545
Odpowiedź
m = 0,4545
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di2 = 5,312 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.