Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 80 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 7,5 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 80 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 1,5 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.
ttotal = 1,5 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Skrzynka o masie 40 kg jest pchana ze stałą prędkością w górę rampy nachylonej pod kątem 20° do poziomu siłą równoległą do rampy. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę pchającą F.
m = 40 kgθ = 20°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
F = N
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 4,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 5 kgm2 = 4,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 65° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 18 m/sθ = 65°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 15° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 45 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 21 m/sθ = 15°h = 45 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Praca i energiaŚredni
Kulka o masie 0,5 kg wisi na lekkiej nici o długości 0,8 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 30°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.
m = 0,5 kgL = 0,8 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
T = N
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 2 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 800 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.
m = 2 kgh = 5 mL = 1 mμ = 0,15k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 4,5 kg jadący z prędkością 10 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 4 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.
m1 = 4,5 kgm2 = 4 kgv1 = 10 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Pocisk o masie 10 g zostaje wystrzelony poziomo w klocek o masie 1,5 kg zawieszony na lekkich niciach o długości 1,2 m i pozostaje w nim. Nici wychylają się maksymalnie o kąt 15° od pionu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 10 gM = 1,5 kgL = 1,2 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 1 mH = 3 mb = 1 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 150 mm do 100 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 150 kPa, a prędkość 2,25 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Wąż o średnicy wewnętrznej 50 mm działa jak lewar i odprowadza wodę z otwartego zbiornika. Najwyższy punkt węża C leży 2,5 m nad powierzchnią wody, a wylot (otwarty do atmosfery) 4,5 m pod powierzchnią wody. Pomiń straty i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz ciśnienie bezwzględne pC w punkcie C. Ciśnienie atmosferyczne wynosi 101,3 kPa.
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 300 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 30 °C. Pobiera 700 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 300 °CTL = 30 °CQH = 700 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Silnik cieplny w każdym cyklu pobiera 4700 kJ ciepła ze zbiornika o temperaturze 850 °C, wykonuje 2773 kJ pracy, a resztę oddaje do zbiornika o temperaturze 20 °C. Wyznacz całkowitą entropię generowaną Sgen w jednym cyklu.
TH = 850 °CTL = 20 °CQH = 4700 kJW = 2773 kJ
Sgen = kJ/K
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Małe źródło wysyła dźwięk równo we wszystkich kierunkach. Poziom wynosi 80 dB w odległości 10 m od niego. Znajdź poziom β2 w odległości 80 m, pomijając pochłanianie i odbicia.
β1 = 80 dBr1 = 10 mr2 = 80 m
β2 = dB
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 450 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,5 mm. Ekran jest oddalony o 2 m. Znajdź odległość y4 od środkowego jasnego prążka do jasnego prążka numer 4.
λ = 450 nmd = 0,5 mmL = 2 mm = 4
y4 = mm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 2,963 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 80/3,6 = 22,22 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 22,22/7,5 = 2,963 s
Odpowiedź
t = 2,963 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: d = 10,59 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Dwie części czasu
½·9,81·t₁² = 343·(1,5 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 514,5 = 0
Czas spadania
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·514,5))/(2·4,905) = 1,469 s
Głębokość
d = ½·9,81·1,469² = 10,59 m
Odpowiedź
d = 10,59 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: F = 281,7 N
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Siły wzdłuż równi
Stała prędkość: siły się równoważą.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
Siła pchająca
F = 134,2 + 147,5 = 281,7 N
Odpowiedź
F = 281,7 N
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 25,56 N
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (5,435 + √(29,54 + 882,9))/9,81 = 3,633 s
Odpowiedź
t = 3,633 s
7.Praca i energia
Odpowiedź: T = 6,219 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najniższym punkcie
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,8·(1 − cos 30°) = 2,103 m²/s²
Siły w najniższym punkcie
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
T = mg + mv²/L = 4,905 + 0,5·2,103/0,8 = 6,219 N
Odpowiedź
T = 6,219 N
Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 6,219 N.
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 9,755 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 19,62·(5 − 0,15·1) = 95,16 J
Prędkość przy sprężynie
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,85) = 9,755 m/s
Odpowiedź
v = 9,755 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = 10,59 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (4,5 − 4)/(4,5 + 4)·10 = 0,5882 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 4)·10 = 10,59 m/s
Odpowiedź
v′2 = 10,59 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 135,2 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wzniesienie klocka
h = L·(1 − cos θ) = 1,2·(1 − cos 15°) = 0,04089 m
Prędkość po uderzeniu
V = √(2·9,81·0,04089) = 0,8957 m/s
Zderzenie
v = (m + M)·V/m = 1,51·0,8957/0,01 = 135,2 m/s
Odpowiedź
v = 135,2 m/s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 88,29 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 2/2 = 1,5 m
A = H·b = 2·3 = 6 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·6 = 88,29 kN
Odpowiedź
F = 88,29 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 73,58 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 3/2 = 2,5 m
A = H·b = 3·1 = 3 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,5·3 = 73,58 kN
Odpowiedź
F = 73,58 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 139,7 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Prędkość w wężu
Powierzchnia i wylot są otwarte do atmosfery, więc wyrazy ciśnieniowe się znoszą.
Jeśli to ciśnienie spadnie do prężności pary wodnej, lewar przestanie działać.
15.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V = 48,15 L
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 260/28,01 = 9,282 mol
T = 70 + 273,15 = 343,1 K
Objętość
V = nRT/P = 9,282·8,314·343,1/550 = 48,15 L
Odpowiedź
V = 48,15 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 7,339 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 140 + 273,15 = 413,1 K
Gęstość
ρ = 900·28,01/(8,314·413,1) = 7,339 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 7,339 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 329,8 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 300 + 273,15 = 573,1 K
TL = 30 + 273,15 = 303,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 303,1/573,1 = 47,11 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,4711·700 = 329,8 kJ
Odpowiedź
Wmax = 329,8 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Sgen = 2,389 kJ/K
Generacja entropii: w pełnym cyklu czynnik roboczy nie zmienia swojej entropii. Zbiornik gorący traci QH/TH, a zbiornik chłodny zyskuje QL/TL. Ich suma to entropia generowana, równa zeru dla obiegu odwracalnego i dodatnia dla każdego rzeczywistego.
Ciepło oddane
QL = QH − W = 4700 − 2773 = 1927 kJ
Temperatury bezwzględne
TH = 850 + 273,15 = 1123 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Zmiany entropii zbiorników
ΔSH = −4700/1123 = −4,185 kJ/K
ΔSL = 1927/293,1 = 6,573 kJ/K
Sgen = 6,573 − 4,185 = 2,389 kJ/K
Odpowiedź
Sgen = 2,389 kJ/K
Sgen > 0, więc silnik jest możliwy, ale nieodwracalny.
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: β2 = 61,94 dB
Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).
Stosunek natężeń
I₂/I₁ = (10/80)² = 0,01563
Nowy poziom
β₂ = 80 + 10·log₁₀(0,01563) = 61,94 dB
Odpowiedź
β2 = 61,94 dB
Każde podwojenie odległości obniża poziom o około 6 dB.
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: y4 = 7,2 mm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …