Opieka oddechowa i tlenoterapia: zestaw na powtórkę

Tlenoterapia i obliczenia oddechowe

Kaniula donosowa

FiO₂ ≈ 21% + 4% × L/min (1–6 L/min)

Czas działania butli

min = (psi − 200) × współczynnik / (L/min); D 0,16, E 0,28, H 3,14 L/psi

Wentylacja minutowa i pęcherzykowa

V̇E = V_T·f, V̇A = (V_T − V_D)·f

Należna masa ciała

mężczyźni 50 + 0,91 × (cm − 152,4); kobiety 45,5 + 0,91 × (cm − 152,4)

Wskaźnik P/F (definicja berlińska, PEEP ≥ 5)

łagodny > 200–300, umiarkowany > 100–200, ciężki ≤ 100 mmHg

Zawartość tlenu

CaO₂ = 1,34·Hb·SaO₂ + 0,003·PaO₂

Dostarczanie tlenu

DO₂ = CaO₂ × CO × 10

Wskaźnik ROX

(SpO₂/FiO₂)/RR

Metoda

1. Podstaw każdą wartość w jednostkach wzoru: FiO₂ i SaO₂ jako ułamki, PaO₂ w mmHg, Hb w g/dL.
2. Dla butli odejmij bezpieczne ciśnienie resztkowe, pomnóż przez współczynnik butli i podziel przez przepływ.
3. Czasy działania butli i przepływy zaokrąglaj w dół, nigdy w górę.
4. Dla wskaźnika P/F najpierw sprawdź PEEP, potem podziel PaO₂ przez FiO₂ i porównaj z 300, 200 i 100 mmHg.
5. W wentylacji odejmij przestrzeń martwą dla wentylacji pęcherzykowej i użyj należnej masy ciała do objętości oddechowych.

Interpretacja gazometrii krwi tętniczej

Zakresy prawidłowe

pH 7,35–7,45, PaCO₂ 35–45 mmHg (4,7–6,0 kPa), HCO₃⁻ 22–26 mmol/L

ROME

Zaburzenie oddechowe: PaCO₂ odwrotnie do pH; metaboliczne: HCO₃⁻ zgodnie z pH

Wzór Wintersa

PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2

Zasadowica metaboliczna

PaCO₂ ≈ 0,7·HCO₃⁻ + 21

Luka anionowa

AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ≈ 8–12

Luka anionowa skorygowana o albuminy

AG + 2,5·(4,0 − alb g/dL) = AG + 0,25·(40 − alb g/L)

Wskaźnik delta

(AG − 12)/(24 − HCO₃⁻)

Wskaźnik P/F

PaO₂/FiO₂

Równanie gazu pęcherzykowego

PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8

Osmolalność surowicy

2·Na⁺ + glucose + urea (2·Na⁺ + glucose/18 + BUN/2,8)

Metoda

1. Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
2. Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
3. Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
4. Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
5. Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.

Skale oceny klinicznej

Skala śpiączki Glasgow (GCS)

GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15

Apgar

5 objawów × 0–2 = 0–10; 7–10 uspokajający, 4–6 umiarkowanie nieprawidłowy, 0–3 niski

Skala Braden

5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 ryzyko

Skala ryzyka upadku Morse’a

upadki 25, diagnoza 15, pomoc 15/30, wkłucie dożylne 20, chód 10/20, stan psychiczny 15

Ryzyko według NEWS2

0–4 niskie; pojedyncze 3 niskie–średnie; 5–6 średnie; ≥ 7 wysokie

Średnie ciśnienie tętnicze (MAP)

MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3

Ciśnienie tętna i wskaźnik wstrząsu

PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP

Wskaźnik masy ciała

BMI = kg/m² = 703·lb/in²

Metoda

1. Znajdź arkusz punktacji używany w pytaniu i jego zakres (GCS 3–15, Apgar 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
2. Oceń każdą pozycję osobno, dopasowując opis do jej poziomu.
3. Dodaj punkty z pozycji i sprawdź, czy suma mieści się w zakresie.
4. Zastosuj punkty odcięcia: w NEWS2 szukaj także każdego pojedynczego parametru dającego 3 punkty.
5. Dla wartości pochodnych użyj MAP = (SBP + 2·DBP)/3, PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP i BMI = kg/m².

Choroby wewnętrzne i chirurgiczne: układ krążenia i oddechowy

Metoda

1. Nazwij problem: niewydolność pompy, zamknięta tętnica, rytm serca, zakrzep, zwężenie dróg oddechowych, zakażenie albo problem z urządzeniem.
2. Najpierw sprawdź objawy zagrożenia: hipoksję, hipotensję, ból w klatce piersiowej, nowe splątanie, zimną kończynę bez tętna.
3. Dopasuj tlen do pacjenta: 94–98% u większości, 88–92% u osób zagrożonych retencją CO₂.
4. Połącz każdy lek z jego badaniem i ryzykiem: warfaryna i INR, heparyna i aPTT oraz płytki krwi, diuretyki i potas.
5. Wybierz bezpieczne pierwsze działanie, następnie eskaluj i oceń ponownie.