Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.
Dairesel hareket
Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)
İş ve enerji
Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t
Momentum ve çarpışmalar
Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv
Yöntem
Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.
Yaylar ve sarkaçlar
Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
72 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1 s’dir; ardından otomobil 5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 72 km/htr = 1 sa = −5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 30 m yükseklikteki bir çatının kenarından 17 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 17 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
5 kg ve 3,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 3,5 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 30° eğimli bir rampada 3 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 3 m/sθ = 30°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 36 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 30 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 30 m/sθ = 45°h = 60 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 95 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 95 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,1 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 3,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,2 kgr = 1,1 mv = 3,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 15° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Eğim boyunca 2 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 15°μ = 0,15d = 2 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 2 kg olan bir araba, 3 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 12 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 2 kgh = 12 mR = 3 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
12 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 2 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 13 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 12 gM = 2 kgh = 13 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,35 kg’lık bir top bir duvara 10 m/s hızla çarpıyor ve 17 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,35 kgvin = 10 m/svout = 17 m/sΔt = 5 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,3 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 3,72 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 1,3 mT = 3,72 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 170 N/m olan bir yaya bağlı 0,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 7 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 0,2 kgk = 170 N/mA = 7 cm
E = J
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 60 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 20·1 = 20 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 20²/(2·5) = 40 m
Toplam
d = 20 + 40 = 60 m
Cevap
d = 60 m
2.Kinematik
Cevap: hmax = 44,73 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 17²/(2·9,81) = 14,73 m
Yerden yükseklik
hmax = 30 + 14,73 = 44,73 m
Cevap
hmax = 44,73 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,731 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (5 − 3,5)·9,81/(5 + 3,5) = 1,731 m/s²
Cevap
a = 1,731 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: d = 0,6814 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 30° + 0,2·cos 30°) = 6,604 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 3²/(2·6,604) = 0,6814 m
Cevap
d = 0,6814 m
5.Eğik atış
Cevap: H = 16,51 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 36·cos 30° = 31,18 m/s
vy = v0·sin θ = 36·sin 30° = 18 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 18²/(2·9,81) = 16,51 m
Cevap
H = 16,51 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 82,94 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 30·sin 45° = 21,21 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 21,21²/(2·9,81) = 22,94 m
Yerden yükseklik
H = 60 + 22,94 = 82,94 m
Cevap
H = 82,94 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 16,72 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,3·9,81·95) = 16,72 m/s
Cevap
vmax = 16,72 m/s (60,19 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 4,189 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,2·9,81 + 0,2·3,5²/1,1 = 1,962 + 2,227 = 4,189 N
Cevap
T = 4,189 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 2,114 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·2·(0,2588 − 0,15·0,9659)) = 2,114 m/s
Cevap
v = 2,114 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: N = 58,86 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(12 − 6) = 117,7 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
N = mv²/R − mg = 2·117,7/3 − 19,62 = 58,86 N
Cevap
N = 58,86 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 267,8 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,13) = 1,597 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,012 + 2)·1,597/0,012 = 267,8 m/s
Cevap
v = 267,8 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1890 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,35·(17 + 10) = 9,45 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 9,45/0,005 = 1890 N
Cevap
Favg = 1890 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 3,709 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·1,3/3,72² = 3,709 m/s²
Cevap
g = 3,709 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 0,4165 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.