Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.
Dairesel hareket
Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)
İş ve enerji
Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t
Momentum ve çarpışmalar
Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv
Yöntem
Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.
Yaylar ve sarkaçlar
Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 34 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.
vcar = 34 m/sapolice = 4,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 13 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 13 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
40 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 180 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 40 kgF = 180 Nθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 4 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 4 kgm2 = 2,5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 26 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 60° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 20 m/sθ = 60°h = 45 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir lunapark rotorunda biniciler 3,6 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. En küçük açısal hız ω değerini rad/s cinsinden bulun.
r = 3,6 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
ω = rad/s
8.Dairesel hareketZor
0,9 m uzunluğunda bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 2 kgr = 0,9 mv = 5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
4 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 11 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 4 kgθ = 40°μ = 0,15d = 11 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 0,5 kg olan bir araba, 1,5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 4,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 4,5 mR = 1,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
9 m/s hızla giden 3 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 3 kgm2 = 2,5 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
20 g’lık bir mermi, 1,7 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 40° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 20 gM = 4 kgL = 1,7 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 0,3 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 0,3 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 220 N/m olan bir yaya bağlı 2,7 kg’lık bir kütle denge konumundan 18 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 2,7 kgk = 220 N/mA = 18 cm
amax = m/s²
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 513,8 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·34/4,5 = 15,11 s
Yol
d = v·t = 34·15,11 = 513,8 m
Cevap
d = 513,8 m
O anda polis arabası 2v = 68 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: t = 3,74 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−20 = 13·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 13·t − 20 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (13 + √(13² + 2·9,81·20))/9,81 = 3,74 s
Cevap
t = 3,74 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,288 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 392,4 − 180·sin 25° = 316,3 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 163,1 − 31,63
a = 131,5/40 = 3,288 m/s²
Cevap
a = 3,288 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 15,09 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 26·cos 40° = 19,92 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 40° = 16,71 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 16,71²/(2·9,81) = 14,24 m
Cevap
H = 14,24 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 52,72 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 20·cos 60° = 10 m/s
vy = v0·sin θ = 20·sin 60° = 17,32 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 45 + 17,32·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (17,32 + √(300 + 882,9))/9,81 = 5,272 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 10·5,272 = 52,72 m
Cevap
x = 52,72 m
7.Dairesel hareket
Cevap: ω = 3,014 rad/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Biniciye etkiyen kuvvetler
N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g
Açısal hız
ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,3·3,6)) = 3,014 rad/s
Cevap
ω = 3,014 rad/s
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 75,18 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 2·9,81 + 2·5²/0,9 = 19,62 + 55,56 = 75,18 N
Cevap
T = 75,18 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 49,6 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 39,24·0,766 = 30,06 N
F = μN = 0,15·30,06 = 4,509 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 4,509·11 = 49,6 J
Cevap
Wf = 49,6 J
10.İş ve enerji
Cevap: v = 5,425 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(4,5 − 3) = 29,43 m²/s²
v = 5,425 m/s
Cevap
v = 5,425 m/s
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 0,8182 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (3 − 2,5)/(3 + 2,5)·9 = 0,8182 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 2,5)·9 = 9,818 m/s
Cevap
v′1 = 0,8182 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 561,5 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,7·(1 − cos 40°) = 0,3977 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,3977) = 2,793 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 4,02·2,793/0,02 = 561,5 m/s
Cevap
v = 561,5 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 1,099 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(0,3/9,81) = 1,099 s
Cevap
T = 1,099 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 14,67 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.