Eşkenar dörtgen, B düğümüne yukarı doğru 0,1·VA akımını (A cinsinden, VA V cinsinden) iten gerilim kontrollü bir akım kaynağıdır. Düğüm analizi kullanarak VB düğüm gerilimini (topraktan ölçülen) bulun.
a–b arasına RL = 8 Ω yük bağlanmıştır. Devrenin geri kalanını Thévenin eşdeğeriyle değiştirin ve yük akımı IL değerini bulun.
V1 = 9 VR1 = 6 ΩR2 = 3 ΩR3 = 20 ΩRL = 8 Ω
IL = A
10.Thévenin ve NortonZor
a–b uçlarından görülen Thévenin gerilimi Vth değerini bulun.
V1 = 36 VIs = 2,5 AR1 = 3 ΩR2 = 8 ΩR3 = 20 Ω
Vth = V
11.Op-amp devreleriOrta
Bu evirmeyen yükseltecin gerilim kazancını 3 yapan geri besleme direnci Rf değerini seçin.
R1 = 100 kΩAv = 3
Rf = kΩ
12.Op-amp devreleriZor
Toplayıcı yükselteç, ±15 V ile beslenen ideal bir op-amp kullanır. Çıkış gerilimi Vout değerini bulun.
V1 = −1 VV2 = 0,3 VR1 = 1 kΩR2 = 2 kΩRf = 10 kΩ
Vout = V
13.RC ve RL geçici rejimOrta
Bobin 1 A’lik sabit bir akım taşıyor. t = 0’da anahtar devreyi R üzerinden kapatır ve kaynak çıkarılır, böylece bobin akımı R üzerinden azalır. Akımın 0,25 A’e düşmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
i(0) = 1 AR = 47 ΩL = 150 mH
t = ms
14.RC ve RL geçici rejimZor
Anahtar t = 0’da kapanmadan hemen önce kondansatörde gösterilen polaritede 18 V vardır. vC değerinin 15,3 V’a ulaşması ne kadar sürer? t değerini bulun.
Vs = 9 VR = 2,2 kΩC = 100 µFvC(0) = 18 V
t = ms
3Çözeltiler
1.Seri ve paralel dirençler
Cevap: Req = 7,286 Ω
Seri ve paralel dirençler: seride her dirençten aynı akım geçer ve R = R₁ + R₂ + …. Paralelde her direncin gerilimi aynıdır ve 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Merdiven ağı, tek bir eşdeğer direnç kalana kadar çift çift indirgenir.
Dirençleri en uzak uçtan birleştirin
Kaynağa en uzak uçtan başlayıp ona doğru geri gelin. Aynı akımı taşıyan dirençler seri; aynı iki düğüm arasındaki dirençler paraleldir.
R3 + R4 = 5 + 10 = 15 Ω
R2 ∥ 15 = 6·15/(6+15) = 4,286 Ω
Req = R1 + 4,286 = 3 + 4,286 = 7,286 Ω
Cevap
Req = 7,286 Ω
2.Seri ve paralel dirençler
Cevap: IR1 = 0,2006 A
Seri ve paralel dirençler: seride her dirençten aynı akım geçer ve R = R₁ + R₂ + …. Paralelde her direncin gerilimi aynıdır ve 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Merdiven ağı, tek bir eşdeğer direnç kalana kadar çift çift indirgenir.
Dirençleri en uzak uçtan birleştirin
Kaynağa en uzak uçtan başlayıp ona doğru geri gelin. Aynı akımı taşıyan dirençler seri; aynı iki düğüm arasındaki dirençler paraleldir.
R5 + R6 = 25 + 25 = 50 Ω
R4 ∥ 50 = 11,54 Ω
R3 + 11,54 = 36,54 Ω
R2 ∥ 36,54 = 12,93 Ω
Req = R1 + 12,93 = 12 + 12,93 = 24,93 Ω
Kaynaktan çekilen akım
Kaynak yalnızca Req’yi görür; Ohm yasası verdiği akımı bulur. Bu akım R₁’den geçer.
IR1 = V1/Req = 5/24,93 = 0,2006 A
Cevap
IR1 = 0,2006 A
3.Düğüm analizi
Cevap: IR3 = −2,066 A
Düğüm analizi: bir referans düğüm seçin, bilinmeyen düğüm gerilimlerini adlandırın, Ohm yasasını (I = ΔV/R) kullanarak her bilinmeyen düğümde Kirchhoff akım yasasını yazın ve denklemleri çözün.
Düğümleri belirleyin
Toprak alttaki teldir. Bilinen düğüm gerilimleri doğrudan kaynaklardan gelir (V1 = 24 V). Bilinmeyenler: VA, VB.
A düğümünde KAY
A düğümünden dirençler üzerinden çıkan akımlar, kaynakların A düğümüne verdiği akıma eşittir.
VA/R2 + (VA − V1)/R1 + (VA − VB)/R3 = 0
VA/4 + (VA − 24)/6 + (VA − VB)/2 = 0
0,9167·VA − 0,5·VB = 4
B düğümünde KAY
B düğümünden dirençler üzerinden çıkan akımlar, kaynakların B düğümüne verdiği akıma eşittir.
VB/R4 + (VB − VA)/R3 = Is
VB/20 + (VB − VA)/2 = 3
−0,5·VA + 0,55·VB = 3
Çözün
Δ = (0,9167)(0,55) − (−0,5)(−0,5) = 0,2542
VA = Δ1/Δ = 3,7/0,2542 = 14,56 V
VB = Δ2/Δ = 4,75/0,2542 = 18,69 V
Cevap
IR3 = (VA − VB)/R3 = (14,56 − 18,69)/2 = −2,066 A
4.Düğüm analizi
Cevap: VB = 11,76 V
Düğüm analizi: bir referans düğüm seçin, bilinmeyen düğüm gerilimlerini adlandırın, Ohm yasasını (I = ΔV/R) kullanarak her bilinmeyen düğümde Kirchhoff akım yasasını yazın ve denklemleri çözün.
A düğümünde KAY
Dirençler üzerinden A’dan çıkan akımlar, kaynakların A’ya ittiği akıma eşittir.
(VA − V1)/R1 + VA/R2 + (VA − VB)/R3 = 0
0,4667·VA − 0,1·VB = 5
B düğümünde KAY
Bağımlı kaynak B düğümüne g·VA iter. Onu bağımsız bir kaynak gibi ele alın, sonra VA terimini sol tarafa taşıyın.
(VB − VA)/R3 + VB/R4 = 0,1·VA
−0,2·VA + 0,225·VB = 0
Çözün
Δ = (0,4667)(0,225) − (−0,1)(−0,2) = 0,085
VA = Δ1/Δ = 1,125/0,085 = 13,24 V
VB = Δ2/Δ = 1/0,085 = 11,76 V
Cevap
VB = 11,76 V
5.Çevre analizi
Cevap: I1 = 0,3 A
Çevre analizi: düzlemsel bir devrenin her penceresine kendi çevre akımını verin, her çevrede Kirchhoff gerilim yasasını yazın (düşümlerin toplamı = artışların toplamı) ve çözün. Kol akımları çevre akımıdır veya ortak kolda iki çevre akımının farkıdır.
Çevre akımlarını atayın
Her pencereye saat yönünde bir akım çizin: I1, I2. İki çevrenin ortak direnci, bu akımların farkını taşır.
1 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R1·I1 + R3(I1 − I2) = V1
10·I1 + 8(I1 − I2) = 15
18·I1 − 8·I2 = 15
2 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R2·I2 + R3(I2 − I1) = −V2
5·I2 + 8(I2 − I1) = (−18)
−8·I1 + 13·I2 = −18
Çözün
Δ = (18)(13) − (−8)(−8) = 170
I1 = Δ1/Δ = 51/170 = 0,3 A
I2 = Δ2/Δ = −204/170 = −1,2 A
Cevap
I1 = 0,3 A
Negatif bir çevre akımı saat yönünün tersine akar.
6.Çevre analizi
Cevap: I1 = 1,193 A
Çevre analizi: düzlemsel bir devrenin her penceresine kendi çevre akımını verin, her çevrede Kirchhoff gerilim yasasını yazın (düşümlerin toplamı = artışların toplamı) ve çözün. Kol akımları çevre akımıdır veya ortak kolda iki çevre akımının farkıdır.
Çevre akımlarını atayın
Her pencereye saat yönünde bir akım çizin: I1, I2, I3. İki çevrenin ortak direnci, bu akımların farkını taşır.
1 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R1·I1 + R4(I1 − I2) = V1
3·I1 + 5(I1 − I2) = 9
8·I1 − 5·I2 = 9
2 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R2·I2 + R4(I2 − I1) + R5(I2 − I3) = 0
15·I2 + 5(I2 − I1) + 20(I2 − I3) = 0
−5·I1 + 40·I2 − 20·I3 = 0
3 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R3·I3 + R5(I3 − I2) = −V2
15·I3 + 20(I3 − I2) = (−5)
−20·I2 + 35·I3 = −5
Çözün
Δ = katsayılar matrisinin determinantı = 7125
I1 = Δ1/Δ = 8500/7125 = 1,193 A
I2 = Δ2/Δ = 775/7125 = 0,1088 A
I3 = Δ3/Δ = −575/7125 = −0,0807 A
Cevap
I1 = 1,193 A
Negatif bir çevre akımı saat yönünün tersine akar.
7.Süperpozisyon
Cevap: IR1 = −1,488 A
Süperpozisyon: doğrusal bir devrede her gerilim veya akım, tek başına etkiyen her bağımsız kaynağa verilen yanıtların toplamıdır. Bir kaynağı kapatmak için ideal gerilim kaynağını kısa devre, ideal akım kaynağını açık devre ile değiştirin. Dirençler yerinde kalır.
Durum 1 · yalnızca V1
Iₛ açık devre olur, bu yüzden R₃ ve R₄ A’dan toprağa tek bir seri kol oluşturur; bu kol R₂ ile paraleldir.
R3+R4 = 4+12 = 16 Ω
R2 ∥ (R3+R4) = 15·16/(15+16) = 7,742 Ω
VA = 6·7,742/(8+7,742) = 2,951 V
VB = VA·R4/(R3+R4) = 2,951·12/16 = 2,213 V
IR1′ = (VA − V1)/R1 = (2,951 − 6)/8 = −0,3811 A
Durum 2 · yalnızca Is
V₁ kısa devre olur, bu yüzden R₁, R₂ ile paraleldir. Iₛ, B’de R₄ ile R₃ üzerinden geçen yol arasında bölünür.
R1 ∥ R2 = 8·15/(8+15) = 5,217 Ω
Req = R4 ∥ (R3+R1∥R2) = 12 ∥ 9,217 = 5,213 Ω
VB = Is·Req = (−3)·5,213 = −15,64 V
VA = VB·(R1∥R2)/(R3+R1∥R2) = −15,64·5,217/9,217 = −8,852 V
IR1″ = (VA − V1)/R1 = (−8,852 − 0)/8 = −1,107 A
Katkıları toplayın
IR1 = IR1′ + IR1″
IR1 = (−0,3811) + (−1,107) = −1,488 A
Negatif sonuç, gerçekte akımın okun tersine aktığı anlamına gelir.
8.Süperpozisyon
Cevap: VR2 = −1,15 V
Süperpozisyon: doğrusal bir devrede her gerilim veya akım, tek başına etkiyen her bağımsız kaynağa verilen yanıtların toplamıdır. Bir kaynağı kapatmak için ideal gerilim kaynağını kısa devre, ideal akım kaynağını açık devre ile değiştirin. Dirençler yerinde kalır.
Durum 1 · yalnızca V1
V₂ kısa devre, Iₛ açık devre olur. A’dan bakıldığında R₃, seri R₂+R₄ çifti ile paraleldir.
R3 ∥ (R2+R4) = 30 ∥ 28 = 14,48 Ω
VA = 36·14,48/(8+14,48) = 23,19 V
VB = VA·R4/(R2+R4) = 23,19·3/28 = 2,485 V
VR2′ = VA − VB = 23,19 − 2,485 = 20,71 V
Durum 2 · yalnızca Is
İki gerilim kaynağı da kısa devre olur. Iₛ, B’de R₄ (artık toprağa) ile R₁ ∥ R₃’e seri bağlı R₂ arasında bölünür.
R1 ∥ R3 = 6,316 Ω, dolayısıyla sol yol R2+6,316 = 31,32 Ω
Req = R4 ∥ 31,32 = 2,738 Ω
VB = Is·Req = 2·2,738 = 5,475 V
VA = VB·6,316/31,32 = 1,104 V
VR2″ = VA − VB = 1,104 − 5,475 = −4,371 V
Durum 3 · yalnızca V2
V₁ kısa devre, Iₛ açık devre olur. R₁ ∥ R₃ A’dan başlar ve R₂ ile seri olarak B’ye döner.
R1 ∥ R3 = 8·30/(8+30) = 6,316 Ω
VB = V2·(R2+R1∥R3)/(R4+R2+R1∥R3) = 24·31,32/34,32 = 21,9 V
VA = VB·(R1∥R3)/(R2+R1∥R3) = 21,9·6,316/31,32 = 4,417 V
VR2‴ = VA − VB = 4,417 − 21,9 = −17,48 V
Katkıları toplayın
VR2 = VR2′ + VR2″ + VR2‴
VR2 = 20,71 + (−4,371) + (−17,48) = −1,15 V
Negatif sonuç, gerçekte polaritenin işaretlenenin tersi olduğu anlamına gelir.
9.Thévenin ve Norton
Cevap: IL = 0,1 A
Thévenin teoremi: her doğrusal iki uçlu ağ, Rth direncine seri tek bir Vth gerilim kaynağı gibi davranır. Norton teoremi aynı ağı Rth ile paralel IN = Vth/Rth akım kaynağı olarak verir.
Tüm kaynaklar kapalıyken Rth’yi bulun
Gerilim kaynaklarını kısa devre, akım kaynaklarını açık devreyle değiştirin, sonra devreye a–b’den bakın.
R1 ∥ R2 = 6·3/(6+3) = 2 Ω
Rth = (R1 ∥ R2) + R3 = 2 + 20 = 22 Ω
Açık devre gerilimi Vth’yi bulun
a–b açıkken R₃’ten akım geçmez, bu yüzden üzerinde düşüm yoktur ve V_b = V_A olur. R₁ ve R₂ bir gerilim bölücü oluşturur.
Vth = V1·R2/(R1+R2) = 9·3/(6+3) = 3 V
Yükü Thévenin eşdeğerine bağlayın
Thévenin kaynağı ve seri R_th, a–b’de özgün devreyle tamamen aynı davranır; bu yüzden yük basit bir seri çevre görür.
IL = Vth/(Rth + RL) = 3/(22 + 8) = 0,1 A
10.Thévenin ve Norton
Cevap: Vth = 81,64 V
Thévenin teoremi: her doğrusal iki uçlu ağ, Rth direncine seri tek bir Vth gerilim kaynağı gibi davranır. Norton teoremi aynı ağı Rth ile paralel IN = Vth/Rth akım kaynağı olarak verir.
Tüm kaynaklar kapalıyken Rth’yi bulun
Gerilim kaynaklarını kısa devre, akım kaynaklarını açık devreyle değiştirin, sonra devreye a–b’den bakın.
R1 ∥ R2 = 3·8/(3+8) = 2,182 Ω
Rth = (R1 ∥ R2) + R3 = 2,182 + 20 = 22,18 Ω
Açık devre gerilimi Vth’yi bulun
a–b açıkken Iₛ’nin tek yolu R₃ üzerinden A düğümüne gitmektir. V_A’yı V₁ ve Iₛ’nin süperpozisyonuyla bulun, sonra R₃ üzerindeki düşümü ekleyin.
VA = V1·R2/(R1+R2) + Is·(R1∥R2) = 26,18 + 2,5·2,182 = 31,64 V
Vth = VB = VA + Is·R3 = 31,64 + 2,5·20 = 81,64 V
11.Op-amp devreleri
Cevap: Rf = 200 kΩ
İdeal op-amp kuralları: negatif geri beslemeyle op-amp çıkışını iki girişi aynı gerilimde olacak şekilde sürer (V₋ = V₊) ve hiçbir girişe akım girmez. Bu iki gerçekle eviren girişte KAY yazmak çıkışı verir.
Evirmeyen yükselteç kazancı
V₋ = V₊ = Vin ve R₁’deki akım Rf’den de geçer, bu yüzden Vout = Vin·(1 + Rf/R₁).
Av = 1 + Rf/R1
Rf = (3 − 1)·100 = 200 kΩ
Cevap
Rf = 200 kΩ
12.Op-amp devreleri
Cevap: Vout = 8,5 V
İdeal op-amp kuralları: negatif geri beslemeyle op-amp çıkışını iki girişi aynı gerilimde olacak şekilde sürer (V₋ = V₊) ve hiçbir girişe akım girmez. Bu iki gerçekle eviren girişte KAY yazmak çıkışı verir.
Giriş akımları
V₋ = 0, bu yüzden her giriş direncinin üzerinde kendi giriş geriliminin tamamı vardır.
I1 = V1/R1 = −1/1 = −1 mA
I2 = V2/R2 = 0,3/2 = 0,15 mA
If = I1 + I2 = −0,85 mA
Çıkış gerilimi
Vout = −Rf·If = −10·(−0,85) = 8,5 V
Cevap
Vout = 8,5 V
13.RC ve RL geçici rejim
Cevap: t = 4,424 ms
Birinci derece geçici rejim: tek kondansatörlü veya tek bobinli bir devrede her gerilim ve akım başlangıç değerinden son değerine üstel olarak gider: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, τ = RC veya τ = L/R ile. Yaklaşık 5τ sonra devre oturur.
Zaman sabiti
τ = L/R = 150 mH / 47 Ω = 3,191 ms
Zaman için çözün
0,25 = 1·e−t/τ → t = τ·ln(1/0,25)
t = 3,191·ln(4) = 4,424 ms
Cevap
t = 4,424 ms
14.RC ve RL geçici rejim
Cevap: t = 78,47 ms
Birinci derece geçici rejim: tek kondansatörlü veya tek bobinli bir devrede her gerilim ve akım başlangıç değerinden son değerine üstel olarak gider: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, τ = RC veya τ = L/R ile. Yaklaşık 5τ sonra devre oturur.
Başlangıç değeri, son değer, zaman sabiti
Kondansatör gerilimi sıçrayamaz; bu yüzden depolanan değerden başlar ve kaynak gerilimine yönelir.