A ile B arasındaki Vₛ gerilim kaynağının + ucu B’dedir, bu yüzden VB − VA = Vₛ yapar. Süper düğümlü düğüm analizi kullanarak VA düğüm gerilimini (topraktan ölçülen) bulun.
Is = 5 AVs = 8 VR1 = 8 ΩR2 = 20 Ω
VA = V
4.Düğüm analiziZor
Eşkenar dörtgen, B düğümüne yukarı doğru 0,4·VA akımını (A cinsinden, VA V cinsinden) iten gerilim kontrollü bir akım kaynağıdır. Düğüm analizi kullanarak ok yönünde R4 üzerinden geçen IR4 akımını bulun.
a–b uçlarından görülen Thévenin direnci Rth değerini bulun.
V1 = 18 VR1 = 3 ΩR2 = 10 ΩR3 = 2 Ω
Rth = Ω
10.Thévenin ve NortonZor
Norton akımı IN değerini bulun: uçlar kısa devre edilirse a’dan b’ye akan akım.
V1 = 5 VIs = 2 AR1 = 5 ΩR2 = 8 ΩR3 = 30 Ω
IN = A
11.Op-amp devreleriOrta
Op-amp idealdir ve ±15 V ile beslenir; çıkışı ±12 V’ta doyuma ulaşır. Eviren yükselteç sinüs dalgasıyla sürülüyor. Çıkışın kırpılmadığı en büyük giriş genliği Vin,max (tepe değeri) değerini bulun.
R1 = 4,7 kΩRf = 10 kΩVsat = ±12 V
Vin,max = V
12.Op-amp devreleriZor
Toplayıcı yükselteç, ±15 V ile beslenen ideal bir op-amp kullanır. Çıkış gerilimi Vout değerini bulun.
Vₛ kaynağı kondansatörü R₁ üzerinden doldurur ve R₂, C’ye paralel bağlıdır. Anahtar t = 0’da kapandığında kondansatör boştur. Anahtar kapandıktan sonra devrenin zaman sabiti τ değerini bulun.
Vs = 9 VR1 = 2,2 kΩR2 = 3,3 kΩC = 22 µF
τ = ms
14.RC ve RL geçici rejimZor
Anahtar t = 0’da kapanmadan hemen önce kondansatörde gösterilen polaritede 2 V vardır. vC değerinin 19,6 V’a ulaşması ne kadar sürer? t değerini bulun.
Vs = 24 VR = 10 kΩC = 47 µFvC(0) = 2 V
t = ms
3Çözeltiler
1.Seri ve paralel dirençler
Cevap: IR1 = 1,442 A
Seri ve paralel dirençler: seride her dirençten aynı akım geçer ve R = R₁ + R₂ + …. Paralelde her direncin gerilimi aynıdır ve 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Merdiven ağı, tek bir eşdeğer direnç kalana kadar çift çift indirgenir.
Dirençleri en uzak uçtan birleştirin
Kaynağa en uzak uçtan başlayıp ona doğru geri gelin. Aynı akımı taşıyan dirençler seri; aynı iki düğüm arasındaki dirençler paraleldir.
R3 + R4 = 20 + 8 = 28 Ω
R2 ∥ 28 = 5·28/(5+28) = 4,242 Ω
Req = R1 + 4,242 = 2 + 4,242 = 6,242 Ω
Kaynaktan çekilen akım
Kaynak yalnızca Req’yi görür; Ohm yasası verdiği akımı bulur. Bu akım R₁’den geçer.
IR1 = V1/Req = 9/6,242 = 1,442 A
Cevap
IR1 = 1,442 A
2.Seri ve paralel dirençler
Cevap: Req = 40,24 Ω
Seri ve paralel dirençler: seride her dirençten aynı akım geçer ve R = R₁ + R₂ + …. Paralelde her direncin gerilimi aynıdır ve 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Merdiven ağı, tek bir eşdeğer direnç kalana kadar çift çift indirgenir.
Dirençleri en uzak uçtan birleştirin
Kaynağa en uzak uçtan başlayıp ona doğru geri gelin. Aynı akımı taşıyan dirençler seri; aynı iki düğüm arasındaki dirençler paraleldir.
R5 + R6 = 25 + 25 = 50 Ω
R4 ∥ 50 = 11,54 Ω
R3 + 11,54 = 15,54 Ω
R2 ∥ 15,54 = 10,24 Ω
Req = R1 + 10,24 = 30 + 10,24 = 40,24 Ω
Cevap
Req = 40,24 Ω
3.Düğüm analizi
Cevap: VA = 26,29 V
Düğüm analizi: bir referans düğüm seçin, bilinmeyen düğüm gerilimlerini adlandırın, Ohm yasasını (I = ΔV/R) kullanarak her bilinmeyen düğümde Kirchhoff akım yasasını yazın ve denklemleri çözün.
Süper düğüm oluşturun
A ile B arasındaki gerilim kaynağı bilinmeyen bir akım taşır, bu yüzden A veya B için ayrı ayrı KAY yazılamaz. A, B ve kaynağı tek bir süper düğüm içine alın: ona giren akım çıkan akıma eşittir.
VB = VA + Vs = VA + 8
VA/R1 + VB/R2 = Is
Çözün
VA/8 + (VA + 8)/20 = 5
VA = (5 − 8/20)/(1/8 + 1/20) = 26,29 V
VB = 26,29 + 8 = 34,29 V
Cevap
VA = 26,29 V
4.Düğüm analizi
Cevap: IR4 = 2,733 A
Düğüm analizi: bir referans düğüm seçin, bilinmeyen düğüm gerilimlerini adlandırın, Ohm yasasını (I = ΔV/R) kullanarak her bilinmeyen düğümde Kirchhoff akım yasasını yazın ve denklemleri çözün.
A düğümünde KAY
Dirençler üzerinden A’dan çıkan akımlar, kaynakların A’ya ittiği akıma eşittir.
(VA − V1)/R1 + VA/R2 + (VA − VB)/R3 = 0
0,9167·VA − 0,08333·VB = 6
B düğümünde KAY
Bağımlı kaynak B düğümüne g·VA iter. Onu bağımsız bir kaynak gibi ele alın, sonra VA terimini sol tarafa taşıyın.
Çevre analizi: düzlemsel bir devrenin her penceresine kendi çevre akımını verin, her çevrede Kirchhoff gerilim yasasını yazın (düşümlerin toplamı = artışların toplamı) ve çözün. Kol akımları çevre akımıdır veya ortak kolda iki çevre akımının farkıdır.
Çevre akımlarını atayın
Her pencereye saat yönünde bir akım çizin: I1, I2. İki çevrenin ortak direnci, bu akımların farkını taşır.
1 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R1·I1 + R3(I1 − I2) = V1
3·I1 + 12(I1 − I2) = 12
15·I1 − 12·I2 = 12
2 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R2·I2 + R3(I2 − I1) = −V2
12·I2 + 12(I2 − I1) = (−12)
−12·I1 + 24·I2 = −12
Çözün
Δ = (15)(24) − (−12)(−12) = 216
I1 = Δ1/Δ = 144/216 = 0,6667 A
I2 = Δ2/Δ = −36/216 = −0,1667 A
Cevap
IR2 = I2 = −0,1667 A
VR2 = IR2·R2 = −0,1667·12 = −2 V
Negatif bir çevre akımı saat yönünün tersine akar.
6.Çevre analizi
Cevap: VR2 = 1,126 V
Çevre analizi: düzlemsel bir devrenin her penceresine kendi çevre akımını verin, her çevrede Kirchhoff gerilim yasasını yazın (düşümlerin toplamı = artışların toplamı) ve çözün. Kol akımları çevre akımıdır veya ortak kolda iki çevre akımının farkıdır.
Çevre akımlarını atayın
Her pencereye saat yönünde bir akım çizin: I1, I2, I3. İki çevrenin ortak direnci, bu akımların farkını taşır.
1 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R1·I1 + R4(I1 − I2) = V1
8·I1 + 25(I1 − I2) = 10
33·I1 − 25·I2 = 10
2 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R2·I2 + R4(I2 − I1) + R5(I2 − I3) = 0
6·I2 + 25(I2 − I1) + 2(I2 − I3) = 0
−25·I1 + 33·I2 − 2·I3 = 0
3 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R3·I3 + R5(I3 − I2) = −V2
10·I3 + 2(I3 − I2) = (−30)
−2·I2 + 12·I3 = −30
Çözün
Δ = katsayılar matrisinin determinantı = 5436
I1 = Δ1/Δ = 2420/5436 = 0,4452 A
I2 = Δ2/Δ = 1020/5436 = 0,1876 A
I3 = Δ3/Δ = −13420/5436 = −2,469 A
Cevap
IR2 = I2 = 0,1876 A
VR2 = IR2·R2 = 0,1876·6 = 1,126 V
Negatif bir çevre akımı saat yönünün tersine akar.
7.Süperpozisyon
Cevap: IR2 = 1,077 A
Süperpozisyon: doğrusal bir devrede her gerilim veya akım, tek başına etkiyen her bağımsız kaynağa verilen yanıtların toplamıdır. Bir kaynağı kapatmak için ideal gerilim kaynağını kısa devre, ideal akım kaynağını açık devre ile değiştirin. Dirençler yerinde kalır.
Durum 1 · yalnızca V1
Iₛ açık devre olur, bu yüzden R₃ ve R₄ A’dan toprağa tek bir seri kol oluşturur; bu kol R₂ ile paraleldir.
R3+R4 = 12+6 = 18 Ω
R2 ∥ (R3+R4) = 15·18/(15+18) = 8,182 Ω
VA = 24·8,182/(6+8,182) = 13,85 V
VB = VA·R4/(R3+R4) = 13,85·6/18 = 4,615 V
IR2′ = (VA − 0)/R2 = (13,85 − 0)/15 = 0,9231 A
Durum 2 · yalnızca Is
V₁ kısa devre olur, bu yüzden R₁, R₂ ile paraleldir. Iₛ, B’de R₄ ile R₃ üzerinden geçen yol arasında bölünür.
R1 ∥ R2 = 6·15/(6+15) = 4,286 Ω
Req = R4 ∥ (R3+R1∥R2) = 6 ∥ 16,29 = 4,385 Ω
VB = Is·Req = 2·4,385 = 8,769 V
VA = VB·(R1∥R2)/(R3+R1∥R2) = 8,769·4,286/16,29 = 2,308 V
IR2″ = (VA − 0)/R2 = (2,308 − 0)/15 = 0,1538 A
Katkıları toplayın
IR2 = IR2′ + IR2″
IR2 = 0,9231 + 0,1538 = 1,077 A
Negatif sonuç, gerçekte akımın okun tersine aktığı anlamına gelir.
8.Süperpozisyon
Cevap: IR2 = −0,1641 A
Süperpozisyon: doğrusal bir devrede her gerilim veya akım, tek başına etkiyen her bağımsız kaynağa verilen yanıtların toplamıdır. Bir kaynağı kapatmak için ideal gerilim kaynağını kısa devre, ideal akım kaynağını açık devre ile değiştirin. Dirençler yerinde kalır.
Durum 1 · yalnızca V1
V₂ kısa devre, Iₛ açık devre olur. A’dan bakıldığında R₃, seri R₂+R₄ çifti ile paraleldir.
Negatif sonuç, gerçekte akımın okun tersine aktığı anlamına gelir.
9.Thévenin ve Norton
Cevap: Rth = 4,308 Ω
Thévenin teoremi: her doğrusal iki uçlu ağ, Rth direncine seri tek bir Vth gerilim kaynağı gibi davranır. Norton teoremi aynı ağı Rth ile paralel IN = Vth/Rth akım kaynağı olarak verir.
Tüm kaynaklar kapalıyken Rth’yi bulun
Gerilim kaynaklarını kısa devre, akım kaynaklarını açık devreyle değiştirin, sonra devreye a–b’den bakın.
R1 ∥ R2 = 3·10/(3+10) = 2,308 Ω
Rth = (R1 ∥ R2) + R3 = 2,308 + 2 = 4,308 Ω
10.Thévenin ve Norton
Cevap: IN = 2,093 A
Thévenin teoremi: her doğrusal iki uçlu ağ, Rth direncine seri tek bir Vth gerilim kaynağı gibi davranır. Norton teoremi aynı ağı Rth ile paralel IN = Vth/Rth akım kaynağı olarak verir.
Tüm kaynaklar kapalıyken Rth’yi bulun
Gerilim kaynaklarını kısa devre, akım kaynaklarını açık devreyle değiştirin, sonra devreye a–b’den bakın.
R1 ∥ R2 = 5·8/(5+8) = 3,077 Ω
Rth = (R1 ∥ R2) + R3 = 3,077 + 30 = 33,08 Ω
Açık devre gerilimi Vth’yi bulun
a–b açıkken Iₛ’nin tek yolu R₃ üzerinden A düğümüne gitmektir. V_A’yı V₁ ve Iₛ’nin süperpozisyonuyla bulun, sonra R₃ üzerindeki düşümü ekleyin.
VA = V1·R2/(R1+R2) + Is·(R1∥R2) = 3,077 + 2·3,077 = 9,231 V
Vth = VB = VA + Is·R3 = 9,231 + 2·30 = 69,23 V
Norton eşdeğeri
Norton kaynağı, aynı devrenin R_th ile paralel bir akım kaynağı olarak görünümüdür. Akımı, a–b’deki kısa devre akımıdır.
IN = Vth/Rth = 69,23/33,08 = 2,093 A
11.Op-amp devreleri
Cevap: Vin,max = 5,64 V
İdeal op-amp kuralları: negatif geri beslemeyle op-amp çıkışını iki girişi aynı gerilimde olacak şekilde sürer (V₋ = V₊) ve hiçbir girişe akım girmez. Bu iki gerçekle eviren girişte KAY yazmak çıkışı verir.
Kazanç
|Av| = Rf/R1 = 10/4,7 = 2,128
Kırpılmadan önceki en büyük giriş
Vin,max = Vsat/|Av| = 12/2,128 = 5,64 V
Cevap
Vin,max = 5,64 V
12.Op-amp devreleri
Cevap: Vout = −2,606 V
İdeal op-amp kuralları: negatif geri beslemeyle op-amp çıkışını iki girişi aynı gerilimde olacak şekilde sürer (V₋ = V₊) ve hiçbir girişe akım girmez. Bu iki gerçekle eviren girişte KAY yazmak çıkışı verir.
Giriş akımları
V₋ = 0, bu yüzden her giriş direncinin üzerinde kendi giriş geriliminin tamamı vardır.
I1 = V1/R1 = 0,6/10 = 0,06 mA
I2 = V2/R2 = −0,1/22 = −0,004545 mA
If = I1 + I2 = 0,05545 mA
Çıkış gerilimi
Vout = −Rf·If = −47·0,05545 = −2,606 V
Cevap
Vout = −2,606 V
13.RC ve RL geçici rejim
Cevap: τ = 29,04 ms
Birinci derece geçici rejim: tek kondansatörlü veya tek bobinli bir devrede her gerilim ve akım başlangıç değerinden son değerine üstel olarak gider: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, τ = RC veya τ = L/R ile. Yaklaşık 5τ sonra devre oturur.
Kondansatörün gördüğü Thévenin eşdeğeri
Rth’yi bulmak için kaynağı kısa devre edin; kondansatörün yerleşeceği gerilimi bulmak için kondansatörü açık devre yapın.
Rth = R1 ∥ R2 = 2,2·3,3/(2,2 + 3,3) = 1,32 kΩ
vC(∞) = 9·3,3/(2,2 + 3,3) = 5,4 V
Zaman sabiti
τ = Rth·C = 1,32·22 = 29,04 ms
Cevap
τ = 29,04 ms
14.RC ve RL geçici rejim
Cevap: t = 756,4 ms
Birinci derece geçici rejim: tek kondansatörlü veya tek bobinli bir devrede her gerilim ve akım başlangıç değerinden son değerine üstel olarak gider: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, τ = RC veya τ = L/R ile. Yaklaşık 5τ sonra devre oturur.
Başlangıç değeri, son değer, zaman sabiti
Kondansatör gerilimi sıçrayamaz; bu yüzden depolanan değerden başlar ve kaynak gerilimine yönelir.