Şekildeki gibi A düğümü ile toprak arasına üç kol bağlıdır. Düğüm analizi kullanarak 3 kolunda ok yönünde yukarı, A düğümüne doğru akan I3 akımını bulun.
Doğrusal dirençli bir devrede bir Vs gerilim kaynağı ve bir Is akım kaynağı vardır. Bir yük direncinden geçen I akımı iki kez ölçülür: Vs = 15 V ve Is = 3 mA iken I = 7,5 mA; Vs = 6 V ve Is = 3 mA iken I = 3,9 mA. Vs = 20 V ve Is = 10 mA iken yük akımı I değerini bulun.
15 V, 3 mA → 7,5 mA6 V, 3 mA → 3,9 mAVs = 20 V, Is = 10 mA
I = mA
8.SüperpozisyonZor
Süperpozisyon kullanarak ok yönünde R4 üzerinden geçen IR4 akımını bulun.
Anahtar t = 0’da kapanmadan önce bobinden akım geçmez. t = 1 ms anında bobinde depolanan enerji W değerini mJ cinsinden bulun.
Vs = 5 VR = 15 ΩL = 22 mHt = 1 ms
W = mJ
14.RC ve RL geçici rejimZor
Bir zamanlayıcı, t = 0’da 5 V’luk bir kaynaktan bir direnç üzerinden yüksüz bir kondansatörü doldurmaya başlıyor. Kondansatör gerilimi 2,5 V’a ulaştığında, başlangıçtan tam 1000 ms sonra tetiklemelidir. C = 4,7 µF ile gereken direnç R değerini bulun.
Vs = 5 VVth = 2,5 VT = 1000 msC = 4,7 µF
R = kΩ
3Çözeltiler
1.Seri ve paralel dirençler
Cevap: IR1 = 0,6702 A
Seri ve paralel dirençler: seride her dirençten aynı akım geçer ve R = R₁ + R₂ + …. Paralelde her direncin gerilimi aynıdır ve 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Merdiven ağı, tek bir eşdeğer direnç kalana kadar çift çift indirgenir.
Dirençleri en uzak uçtan birleştirin
Kaynağa en uzak uçtan başlayıp ona doğru geri gelin. Aynı akımı taşıyan dirençler seri; aynı iki düğüm arasındaki dirençler paraleldir.
R3 + R4 = 3 + 10 = 13 Ω
R2 ∥ 13 = 8·13/(8+13) = 4,952 Ω
Req = R1 + 4,952 = 4 + 4,952 = 8,952 Ω
Kaynaktan çekilen akım
Kaynak yalnızca Req’yi görür; Ohm yasası verdiği akımı bulur. Bu akım R₁’den geçer.
IR1 = V1/Req = 6/8,952 = 0,6702 A
Cevap
IR1 = 0,6702 A
2.Seri ve paralel dirençler
Cevap: IR2 = 0,6911 A
Seri ve paralel dirençler: seride her dirençten aynı akım geçer ve R = R₁ + R₂ + …. Paralelde her direncin gerilimi aynıdır ve 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …. Merdiven ağı, tek bir eşdeğer direnç kalana kadar çift çift indirgenir.
Dirençleri en uzak uçtan birleştirin
Kaynağa en uzak uçtan başlayıp ona doğru geri gelin. Aynı akımı taşıyan dirençler seri; aynı iki düğüm arasındaki dirençler paraleldir.
R5 + R6 = 20 + 30 = 50 Ω
R4 ∥ 50 = 4,545 Ω
R3 + 4,545 = 16,55 Ω
R2 ∥ 16,55 = 6,233 Ω
Req = R1 + 6,233 = 10 + 6,233 = 16,23 Ω
Kaynaktan çekilen akım
Kaynak yalnızca Req’yi görür; Ohm yasası verdiği akımı bulur. Bu akım R₁’den geçer.
IR1 = V1/Req = 18/16,23 = 1,109 A
R₂’den geçen akım
A düğümündeki gerilimi bulmak için R₁ üzerindeki düşümü çıkarın; bu, R₂ üzerindeki gerilimdir.
VA = V1 − IR1·R1 = 18 − 1,109·10 = 6,911 V
IR2 = VA/R2 = 6,911/10 = 0,6911 A
Cevap
IR2 = 0,6911 A
3.Düğüm analizi
Cevap: I3 = −1,884 A
Düğüm analizi: bir referans düğüm seçin, bilinmeyen düğüm gerilimlerini adlandırın, Ohm yasasını (I = ΔV/R) kullanarak her bilinmeyen düğümde Kirchhoff akım yasasını yazın ve denklemleri çözün.
A düğümünde KAY
Alttaki teli toprak kabul edin. Her kol A’dan dışarı (VA − Vk)/Rk akımı taşır; Vk kolun kaynağının gerilimidir (sade bir direnç için sıfır). A’dan çıkan akımların toplamı sıfırdır.
(VA − 24)/2 + (VA − 30)/6 + (VA − (−15))/20 = 0
VA’yı çözün
VA = (24/2 + 30/6 + (−15)/20) / (1/2 + 1/6 + 1/20) = 16,25/0,7167 = 22,67 V
Negatif sonuç, gerçek akımın oka ters yönde aktığı anlamına gelir.
4.Düğüm analizi
Cevap: VB = 10,41 V
Düğüm analizi: bir referans düğüm seçin, bilinmeyen düğüm gerilimlerini adlandırın, Ohm yasasını (I = ΔV/R) kullanarak her bilinmeyen düğümde Kirchhoff akım yasasını yazın ve denklemleri çözün.
Düğümleri belirleyin
Toprak alttaki teldir. Bilinen düğüm gerilimleri doğrudan kaynaklardan gelir (V1 = 12 V, V2 = 6 V). Bilinmeyenler: VA, VB.
A düğümünde KAY
A düğümünden dirençler üzerinden çıkan akımlar, kaynakların A düğümüne verdiği akıma eşittir.
VA/R3 + (VA − V1)/R1 + (VA − VB)/R2 = 0
VA/2 + (VA − 12)/25 + (VA − VB)/10 = 0
0,64·VA − 0,1·VB = 0,48
B düğümünde KAY
B düğümünden dirençler üzerinden çıkan akımlar, kaynakların B düğümüne verdiği akıma eşittir.
VB/R5 + (VB − VA)/R2 + (VB − V2)/R4 = Is
VB/20 + (VB − VA)/10 + (VB − 6)/25 = 1,5
−0,1·VA + 0,19·VB = 1,74
Çözün
Δ = (0,64)(0,19) − (−0,1)(−0,1) = 0,1116
VA = Δ1/Δ = 0,2652/0,1116 = 2,376 V
VB = Δ2/Δ = 1,162/0,1116 = 10,41 V
Cevap
VB = 10,41 V
5.Çevre analizi
Cevap: IR2 = −0,8598 A
Çevre analizi: düzlemsel bir devrenin her penceresine kendi çevre akımını verin, her çevrede Kirchhoff gerilim yasasını yazın (düşümlerin toplamı = artışların toplamı) ve çözün. Kol akımları çevre akımıdır veya ortak kolda iki çevre akımının farkıdır.
Çevre akımlarını atayın
Her pencereye saat yönünde bir akım çizin: I1, I2. İki çevrenin ortak direnci, bu akımların farkını taşır.
1 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R1·I1 + R3(I1 − I2) = V1
8·I1 + 6(I1 − I2) = 9
14·I1 − 6·I2 = 9
2 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R2·I2 + R3(I2 − I1) = −V2
20·I2 + 6(I2 − I1) = (−24)
−6·I1 + 26·I2 = −24
Çözün
Δ = (14)(26) − (−6)(−6) = 328
I1 = Δ1/Δ = 90/328 = 0,2744 A
I2 = Δ2/Δ = −282/328 = −0,8598 A
Cevap
IR2 = I2 = −0,8598 A
Negatif bir çevre akımı saat yönünün tersine akar.
6.Çevre analizi
Cevap: VR2 = 5,219 V
Çevre analizi: düzlemsel bir devrenin her penceresine kendi çevre akımını verin, her çevrede Kirchhoff gerilim yasasını yazın (düşümlerin toplamı = artışların toplamı) ve çözün. Kol akımları çevre akımıdır veya ortak kolda iki çevre akımının farkıdır.
Çevre akımlarını atayın
Her pencereye saat yönünde bir akım çizin: I1, I2, I3. İki çevrenin ortak direnci, bu akımların farkını taşır.
1 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R1·I1 + R4(I1 − I2) = V1
15·I1 + 20(I1 − I2) = 30
35·I1 − 20·I2 = 30
2 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R2·I2 + R4(I2 − I1) + R5(I2 − I3) = 0
15·I2 + 20(I2 − I1) + 3(I2 − I3) = 0
−20·I1 + 38·I2 − 3·I3 = 0
3 çevresinde KGY
Saat yönünde ilerlerken dirençlerdeki gerilim düşümleri kaynak gerilim artışlarına eşittir (ilerleme yönünde −’den +’ya).
R3·I3 + R5(I3 − I2) = −V2
8·I3 + 3(I3 − I2) = (−30)
−3·I2 + 11·I3 = −30
Çözün
Δ = katsayılar matrisinin determinantı = 9915
I1 = Δ1/Δ = 10470/9915 = 1,056 A
I2 = Δ2/Δ = 3450/9915 = 0,348 A
I3 = Δ3/Δ = −26100/9915 = −2,632 A
Cevap
IR2 = I2 = 0,348 A
VR2 = IR2·R2 = 0,348·15 = 5,219 V
Negatif bir çevre akımı saat yönünün tersine akar.
7.Süperpozisyon
Cevap: I = 13 mA
Süperpozisyon: doğrusal bir devrede her gerilim veya akım, tek başına etkiyen her bağımsız kaynağa verilen yanıtların toplamıdır. Bir kaynağı kapatmak için ideal gerilim kaynağını kısa devre, ideal akım kaynağını açık devre ile değiştirin. Dirençler yerinde kalır.
Yanıtı katkıların toplamı olarak yazın
Her katkı kendi kaynağıyla orantılıdır; sabit yalnızca dirençlere bağlıdır.
I = k₁·Vs + k₂·Is
15·k₁ + 3·k₂ = 7,5
6·k₁ + 3·k₂ = 3,9
Sabitleri çözün
Δ = (15)(3) − (3)(6) = 27
k₁ = Δ1/Δ = 10,8/27 = 0,4
k₂ = Δ2/Δ = 13,5/27 = 0,5
k₁ = 0,4 mA/V, k₂ = 0,5
Yeni akımı hesaplayın
I = 0,4·20 + 0,5·10 = 13 mA
Cevap
I = 13 mA
8.Süperpozisyon
Cevap: IR4 = 0,1387 A
Süperpozisyon: doğrusal bir devrede her gerilim veya akım, tek başına etkiyen her bağımsız kaynağa verilen yanıtların toplamıdır. Bir kaynağı kapatmak için ideal gerilim kaynağını kısa devre, ideal akım kaynağını açık devre ile değiştirin. Dirençler yerinde kalır.
Durum 1 · yalnızca V1
V₂ kısa devre, Iₛ açık devre olur. A’dan bakıldığında R₃, seri R₂+R₄ çifti ile paraleldir.
R3 ∥ (R2+R4) = 5 ∥ 35 = 4,375 Ω
VA = 5·4,375/(15+4,375) = 1,129 V
VB = VA·R4/(R2+R4) = 1,129·20/35 = 0,6452 V
IR4′ = (VB − V2)/R4 = (0,6452 − 0)/20 = 0,03226 A
Durum 2 · yalnızca Is
İki gerilim kaynağı da kısa devre olur. Iₛ, B’de R₄ (artık toprağa) ile R₁ ∥ R₃’e seri bağlı R₂ arasında bölünür.
R1 ∥ R3 = 3,75 Ω, dolayısıyla sol yol R2+3,75 = 18,75 Ω
Req = R4 ∥ 18,75 = 9,677 Ω
VB = Is·Req = 1,5·9,677 = 14,52 V
VA = VB·3,75/18,75 = 2,903 V
IR4″ = (VB − V2)/R4 = (14,52 − 0)/20 = 0,7258 A
Durum 3 · yalnızca V2
V₁ kısa devre, Iₛ açık devre olur. R₁ ∥ R₃ A’dan başlar ve R₂ ile seri olarak B’ye döner.
R1 ∥ R3 = 15·5/(15+5) = 3,75 Ω
VB = V2·(R2+R1∥R3)/(R4+R2+R1∥R3) = 24·18,75/38,75 = 11,61 V
VA = VB·(R1∥R3)/(R2+R1∥R3) = 11,61·3,75/18,75 = 2,323 V
IR4‴ = (VB − V2)/R4 = (11,61 − 24)/20 = −0,6194 A
Katkıları toplayın
IR4 = IR4′ + IR4″ + IR4‴
IR4 = 0,03226 + 0,7258 + (−0,6194) = 0,1387 A
Negatif sonuç, gerçekte akımın okun tersine aktığı anlamına gelir.
9.Thévenin ve Norton
Cevap: Vth = 7,5 V
Thévenin teoremi: her doğrusal iki uçlu ağ, Rth direncine seri tek bir Vth gerilim kaynağı gibi davranır. Norton teoremi aynı ağı Rth ile paralel IN = Vth/Rth akım kaynağı olarak verir.
Tüm kaynaklar kapalıyken Rth’yi bulun
Gerilim kaynaklarını kısa devre, akım kaynaklarını açık devreyle değiştirin, sonra devreye a–b’den bakın.
R1 ∥ R2 = 4·12/(4+12) = 3 Ω
Rth = (R1 ∥ R2) + R3 = 3 + 4 = 7 Ω
Açık devre gerilimi Vth’yi bulun
a–b açıkken R₃’ten akım geçmez, bu yüzden üzerinde düşüm yoktur ve V_b = V_A olur. R₁ ve R₂ bir gerilim bölücü oluşturur.
Vth = V1·R2/(R1+R2) = 10·12/(4+12) = 7,5 V
10.Thévenin ve Norton
Cevap: PL = 4,259 W
Thévenin teoremi: her doğrusal iki uçlu ağ, Rth direncine seri tek bir Vth gerilim kaynağı gibi davranır. Norton teoremi aynı ağı Rth ile paralel IN = Vth/Rth akım kaynağı olarak verir.
Tüm kaynaklar kapalıyken Rth’yi bulun
Gerilim kaynaklarını kısa devre, akım kaynaklarını açık devreyle değiştirin, sonra devreye a–b’den bakın.
R1 ∥ R2 = 25·25/(25+25) = 12,5 Ω
Rth = (R1 ∥ R2) + R3 = 12,5 + 8 = 20,5 Ω
Açık devre gerilimi Vth’yi bulun
a–b açıkken Iₛ’nin tek yolu R₃ üzerinden A düğümüne gitmektir. V_A’yı V₁ ve Iₛ’nin süperpozisyonuyla bulun, sonra R₃ üzerindeki düşümü ekleyin.
VA = V1·R2/(R1+R2) + Is·(R1∥R2) = 7,5 + 1·12,5 = 20 V
Vth = VB = VA + Is·R3 = 20 + 1·8 = 28 V
Yükü Thévenin eşdeğerine bağlayın
Thévenin kaynağı ve seri R_th, a–b’de özgün devreyle tamamen aynı davranır; bu yüzden yük basit bir seri çevre görür.
IL = Vth/(Rth + RL) = 28/(20,5 + 3) = 1,191 A
PL = IL²·RL = 1,191²·3 = 4,259 W
11.Op-amp devreleri
Cevap: Vout = 0,4212 V
İdeal op-amp kuralları: negatif geri beslemeyle op-amp çıkışını iki girişi aynı gerilimde olacak şekilde sürer (V₋ = V₊) ve hiçbir girişe akım girmez. Bu iki gerçekle eviren girişte KAY yazmak çıkışı verir.
İdeal op-amp kuralları: negatif geri beslemeyle op-amp çıkışını iki girişi aynı gerilimde olacak şekilde sürer (V₋ = V₊) ve hiçbir girişe akım girmez. Bu iki gerçekle eviren girişte KAY yazmak çıkışı verir.
Birinci derece geçici rejim: tek kondansatörlü veya tek bobinli bir devrede her gerilim ve akım başlangıç değerinden son değerine üstel olarak gider: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, τ = RC veya τ = L/R ile. Yaklaşık 5τ sonra devre oturur.
Zaman sabiti ve son akım
Anahtar kapandıktan uzun süre sonra bobin kısa devre gibi davranır; bu yüzden son akımı yalnızca R belirler.
τ = L/R = 22 mH / 15 Ω = 1,467 ms
i(∞) = Vs/R = 5/15 = 0,3333 A
Verilen andaki akım
i(t) = 0,3333·(1 − e−1/1,467) = 0,1648 A
Depolanan enerji
W = ½·L·i² = ½·22·0,1648² = 0,2986 mJ
Cevap
W = 0,2986 mJ
14.RC ve RL geçici rejim
Cevap: R = 307 kΩ
Birinci derece geçici rejim: tek kondansatörlü veya tek bobinli bir devrede her gerilim ve akım başlangıç değerinden son değerine üstel olarak gider: x(t) = x(∞) + [x(0) − x(∞)]·e−t/τ, τ = RC veya τ = L/R ile. Yaklaşık 5τ sonra devre oturur.