Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?20

72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 72 km/ha = −5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
d = ?

Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 2,3 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.

ttotal = 2,3 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 25°10 kgF = ?

10 kg’lık bir kutu, yatayla 25° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.

m = 10 kgθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 9,5 kg5 kgμ = 0,1

Yatay bir masa üzerindeki 9,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 9,5 kgm2 = 5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 34 m/s30°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 34 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 20 mv0​ = 32 m/s50°α = ?

Bir top 20 m’lik bir uçurumun tepesinden 32 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 32 m/sθ = 50°h = 20 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 115 mvmax​ = ?

Bir otomobil 115 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 115 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 30°merkezevmax​ = ?

110 m yarıçaplı bir viraj 30° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,25’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 110 mθ = 30°μs = 0,25g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
35°d = 14 mμ = 0,25

5 kg kütleli bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimde 14 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 5 kgθ = 35°μ = 0,25d = 14 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
k = 800 N/m25°μ = 0,30,5 kg

25° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 800 N/m olan bir yay, kütlesi 0,5 kg olan bir bloğa karşı 8 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 0,5 kgk = 800 N/mx = 8 cmθ = 25°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3,5 kg3 m/s2 kg

3 m/s hızla giden 3,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 3,5 kgm2 = 2 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
22 m/s9 m/s

0,2 kg’lık bir top bir duvara 22 m/s hızla çarpıyor ve 9 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,2 kgvin = 22 m/svout = 9 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
0 → 500 rpmI = 40 kg·m²

Bir motor, atalet momenti 40 kg·m² olan bir volanı 22 s içinde duruştan 500 devir/dakikaya çıkarıyor. Kayıpları ihmal ederek verdiği ortalama gücü Pavg kW cinsinden bulun.

I = 40 kg·m²n = 500 rpmt = 22 s
Pavg = kW
14.Rijit cismin dönmesiZor
0,75 m0,35 mn1​ = 35 rpm

Bir kişi sürtünmesiz bir döner tablada duruyor ve her elinde eksenden 0,75 m uzakta 4 kg’lık bir dambıl tutuyor. Kişi ve tablanın tek başına eksene göre atalet momenti 1,5 kg·m²’dir. 35 devir/dakika ile dönüyorlar, sonra dambılları eksenden 0,35 m uzağa çekiyorlar. Dambılları nokta kütle sayın. Yeni hızı n2 devir/dakika cinsinden bulun.

I0 = 1,5 kg·m²m = 2 × 4 kgr1 = 0,75 mr2 = 0,35 mn1 = 35 rpm
n2 = rpm
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 15N2​ = 30

2900 rpm ile çalışan 1,5 kW’lık bir motor 15 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 30 dişli bir dişliyi kavrıyor. Kayıpları ihmal edin. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.

P = 1,5 kWn1 = 2900 rpmN1 = 15N2 = 30η = 100%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 25B = 60C = 15D = 40

1450 rpm’deki 5,5 kW’lık bir motor A dişlisini (25 diş) tahrik ediyor; A, B dişlisiyle (60 diş) kavrıyor. B ile aynı mil üzerindeki C dişlisi (15 diş), çıkış milindeki D dişlisini (40 diş) tahrik ediyor. Her dişli kavramasının verimi %95’dır. Çıkış torku Tout değerini bulun.

P = 5,5 kWnin = 1450 rpmA = 25B = 60C = 15D = 40ηmesh = 95%
Tout = N·m
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
2 kgk = 440 N/mA = 8 cmx = 5 cm

k = 440 N/m olan bir yaydaki 2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 8 cm genlikle salınıyor. Dengeden 5 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 2 kgk = 440 N/mA = 8 cmx = 5 cm
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
2 kgk = 190 N/mA = 20 cm

k = 190 N/m olan bir yaya bağlı 2 kg’lık bir kütle denge konumundan 20 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 2 kgk = 190 N/mA = 20 cm
vmax = m/s
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 40 kN/mc = 800 N·s/mm = 100 kg

100 kg’lık bir kütle, rijitliği 40 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 800 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 100 kgk = 40 kN/mc = 800 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 80k2​ = 25k3​ = 60m = 5 kg

5 kg’lık bir kütle k₃ = 60 kN/m yayına asılı. k₃’ün üst ucu, yan yana iki yaya, k₁ = 80 kN/m ve k₂ = 25 kN/m, asılı rijit bir çubuğa bağlıdır; çubuk yatay kalıyor. Sönümü ve yaylarla çubuğun kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 5 kgk1 = 80 kN/mk2 = 25 kN/mk3 = 60 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 4 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 72/3,6 = 20 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 20/5 = 4 s

Cevap

t = 4 s
2.Kinematik

Cevap: d = 24,37 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Sürenin iki kısmı

½·9,81·t₁² = 343·(2,3 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 788,9 = 0

Düşme süresi

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·788,9))/(2·4,905) = 2,229 s

Derinlik

d = ½·9,81·2,229² = 24,37 m

Cevap

d = 24,37 m
3.Newton yasaları

Cevap: F = 50,35 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Sabit hız: kuvvetler dengelenir.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

İtme kuvveti

F = 41,46 + 8,891 = 50,35 N

Cevap

F = 50,35 N
4.Newton yasaları

Cevap: a = 2,74 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (49,05 − 9,32)/14,5 = 2,74 m/s²

Cevap

a = 2,74 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: t = 3,466 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 34·cos 30° = 29,44 m/s
vy = v0·sin θ = 34·sin 30° = 17 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·17/9,81 = 3,466 s

Cevap

t = 3,466 s
6.Eğik atış

Cevap: α = 56,87 °

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 32·cos 50° = 20,57 m/s
vy0 = 32·sin 50° = 24,51 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(24,51² + 2·9,81·20) = 31,52 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 31,52/20,57 → α = 56,87°

Cevap

α = 56,87°
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 30,04 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·115) = 30,04 m/s

Cevap

vmax = 30,04 m/s (108,2 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 32,3 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(110·9,81·0,7165/0,741) = 32,3 m/s

Cevap

vmax = 32,3 m/s
(116,3 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 140,6 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 49,05·0,8192 = 40,18 N
F = μN = 0,25·40,18 = 10,04 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 10,04·14 = 140,6 J

Cevap

Wf = 140,6 J
10.İş ve enerji

Cevap: d = 0,7515 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·800·0,08² = 2,56 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 2,56/(4,905·(0,4226 + 0,3·0,9063)) = 0,7515 m

Cevap

d = 0,7515 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 3,818 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (3,5 − 2)/(3,5 + 2)·3 = 0,8182 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 2)·3 = 3,818 m/s

Cevap

v′2 = 3,818 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 248 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,2·(9 + 22) = 6,2 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 6,2/0,025 = 248 N

Cevap

Favg = 248 N
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Pavg = 2,492 kW

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·500/60 = 52,36 rad/s

Enerji

E = ½·I·ω² = ½·40·52,36² = 54831 J

Ortalama güç

Pavg = E/t = 54831/22 = 2492 W = 2,492 kW

Cevap

Pavg = 2,492 kW
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: n2 = 84,68 rpm

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = 1,5 + 2·4·0,75² = 6 kg·m²
I2 = 1,5 + 2·4·0,35² = 2,48 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/I2 = 35·6/2,48 = 84,68 rpm

Cevap

n2 = 84,68 rpm

Kinetik enerji artar: ek enerji, kişinin dambılları çekerken yaptığı işten gelir.

15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T2 = 9,879 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·2900/60 = 303,7 rad/s
T1 = P/ω₁ = 1500/303,7 = 4,939 N·m

Çıkış torku

T2 = 4,939·30/15·1 = 9,879 N·m

Cevap

T2 = 9,879 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Tout = 209,2 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Çıkış hızı

nout = 1450·(25/60)·(15/40) = 226,6 rpm
ωout = 2π·226,6/60 = 23,73 rad/s

Çıkış gücü ve tork

Pout = 5500·0,95² = 4964 W
Tout = Pout/ωout = 4964/23,73 = 209,2 N·m

Cevap

Tout = 209,2 N·m
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,9263 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(440/2) = 14,83 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 14,83·√(0,08² − 0,05²) = 0,9263 m/s

Cevap

v = 0,9263 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 1,949 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(190/2) = 9,747 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,2·9,747 = 1,949 m/s

Cevap

vmax = 1,949 m/s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,2

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(40000·100) = 4000 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 800/4000 = 0,2

Cevap

ζ = 0,2

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 13,91 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yalnızca k1 ve k2 paraleldir. Bu çift k3 ile seridir, bu yüzden onları tersleriyle birleştirin.

k12 = 80 + 25 = 105 kN/m
keq = 105·60/(105 + 60) = 38,18 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(38182/5) = 87,39 rad/s
fn = 87,39/(2π) = 13,91 Hz

Cevap

fn = 13,91 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics